راهنمای کامل نماز
پنج نماز روزانه را گام‌به‌گام بیاموزید. این راهنما روشی رایج در آموزش اهل سنت را نشان می‌دهد؛ مذاهب معتبر در برخی جزئیات متفاوت‌اند. مطابق توان خود نماز بخوانید و در صورت نیاز از معلم مورد اعتماد بپرسید. هنگام یادگیری به قرائت قاری ماهر گوش دهید. إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا نماز بر مؤمنان در وقت‌های معین مقرر شده است. — قرآن 4:103
انتخاب همراه آموزش
در اینجا روشی رایج در آموزش اهل سنت نشان داده می‌شود. برخی جزئیات میان مذاهب متفاوت است؛ مطابق توان خود نماز بخوانید. وضو تا زمانی که باطل نشده، معتبر می‌ماند.
آمادگی برای نماز
مطمئن شوید وقت نماز رسیده است؛ طهارت لازم را انجام دهید، نجاست را پاک کنید، قسمت‌های لازم برای نماز را بپوشانید و تا حد توان رو به قبله در جای پاک نماز بخوانید. برای وضو، راهنمای وضو را ببینید. با آرامش نماز بخوانید و حق هر حرکت را ادا کنید.
بازگشت به بالانیت و تکبیر آغاز نماز
در دل مشخص کنید کدام نماز را می‌خوانید؛ عبارت گفتاری لازم نیست. برای نماز فرض در صورت توان بایستید. دست‌ها را نزدیک شانه یا گوش بالا ببرید و تکبیر بگویید، یعنی الله از همه بزرگ‌تر است. در ایستادن دست راست را روی چپ بگذارید و به محل سجده نگاه کنید. اللَّهُ أَكْبَرُ الله از همه بزرگ‌تر است.
بازگشت به بالادعای آغاز نماز
پس از تکبیر آغاز، دعای آغاز نماز مستحب است. نمونه‌ای ثابت‌شده چنین است: وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ. سپس از شیطان به الله پناه ببرید: أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ یعنی از شیطان رانده‌شده به الله پناه می‌برم. دعای آغاز مستحب است؛ لازم نیست صورت‌های مختلف را با هم بخوانید. معنی: با اخلاص به آفرینندهٔ آسمان‌ها و زمین روی می‌آورم. نماز، قربانی، زندگی و مرگ من برای الله، پروردگار جهانیان است که شریکی ندارد.
بازگشت به بالاخواندن فاتحه
هنگام نماز انفرادی یا امامت، در هر رکعت فاتحه بخوانید و پس از آن آمِينَ بگویید، یعنی خدایا، بپذیر. در صورت نیاز به‌تدریج با معلم یاد بگیرید. مذاهب اهل سنت دربارهٔ جزئیات قرائت مأموم پشت امام اختلاف دارند؛ بدون پیشی گرفتن از امام، معلم یا مذهب مورد اعتماد را دنبال کنید. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ معنی: به نام الله، بخشندهٔ مهربان. ستایش از آنِ الله، پروردگار جهانیان، مهربان و فرمانروای روز جزاست. تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌خواهیم. ما را به راه راست هدایت کن؛ راه کسانی که به آنان نعمت دادی، نه آنان که گرفتار خشم شدند و نه گمراهان.
بازگشت به بالاخواندن قرآن بیشتر
در دو رکعت نخست، خواندن سوره یا آیاتی دیگر پس از فاتحه مستحب است. درس، اخلاص را در اول و فلق را در دوم به کار می‌برد؛ این سوره‌ها مثال‌اند، نه الزام. در نمونهٔ آموزشی، رکعت سوم و چهارم فاتحه دارند. سورهٔ اخلاص: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ سورهٔ فلق: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ معنی اخلاص: بگو: الله یگانه است؛ بی‌نیاز است و همگان به او نیازمندند. نه زاده و نه زاده شده و هیچ‌کس همتایش نیست. معنی فلق: بگو: به پروردگار سپیده‌دم پناه می‌برم از شر آنچه آفریده، تاریکی هنگامی که فراگیرد، دمندگان در گره‌ها و حسود هنگامی که حسد ورزد.
بازگشت به بالارکوع
الله اکبر بگویید و با دست‌ها روی زانو به رکوع بروید؛ پشت را تا حد راحتی هموار نگه دارید. در حالت رکوع مکث و ذکر آن را معمولاً سه بار بگویید؛ معنایش این است: پاک و منزه است پروردگار بزرگ من. اللَّهُ أَكْبَرُ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ الله از همه بزرگ‌تر است. پاک و منزه است پروردگار بزرگ من.
بازگشت به بالابرخاستن از رکوع
برخیزید تا کاملاً راست و آرام بایستید. امام و نمازگزار تنها می‌گویند: الله ستایشِ ستایشگرش را می‌شنود؛ سپس: پروردگارا، ستایش از آنِ توست. مأموم هنگام برخاستن عبارت دوم را می‌گوید؛ راهنمایی مذهب اهل سنت خود را دنبال کنید. سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ الله ستایشِ ستایشگرش را می‌شنود. پروردگارا، ستایش از آنِ توست.
بازگشت به بالاسجدهٔ نخست
الله اکبر بگویید و با آرامش، تا حد توان، بر پیشانی و بینی، دو دست، دو زانو و انگشتان دو پا سجده کنید. ذکر سجده را معمولاً سه بار بگویید؛ معنایش این است: پاک و منزه است پروردگار بلندمرتبهٔ من. می‌توانید به درگاه الله دعا نیز بکنید. اللَّهُ أَكْبَرُ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى الله از همه بزرگ‌تر است. پاک و منزه است پروردگار بلندمرتبهٔ من.
بازگشت به بالانشستن میان دو سجده
الله اکبر بگویید و بلند شوید تا آرام بنشینید. بگویید: پروردگارا، مرا بیامرز؛ می‌توانید تکرار کنید. پیش از سجدهٔ دوم مکث کنید. اللَّهُ أَكْبَرُ رَبِّ اغْفِرْ لِي الله از همه بزرگ‌تر است. پروردگارا، مرا بیامرز.
بازگشت به بالاسجدهٔ دوم
الله اکبر بگویید و مانند قبل بار دوم سجده کنید؛ مکث و ذکر سجده را بخوانید. اکنون حرکت‌های یک رکعت کامل‌اند. اللَّهُ أَكْبَرُ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى الله از همه بزرگ‌تر است. پاک و منزه است پروردگار بلندمرتبهٔ من.
بازگشت به بالابرخاستن برای رکعت بعد
الله اکبر بگویید و برخیزید. در رکعت دوم فاتحه و بخش دیگری بخوانید و سپس رکوع، ایستادن و دو سجده را تکرار کنید. اللَّهُ أَكْبَرُ الله از همه بزرگ‌تر است.
بازگشت به بالاتشهد نخست
پس از سجدهٔ دوم رکعت دوم برای تشهد بنشینید. در فجر این نشستن پایانی است. در مغرب، ظهر، عصر و عشاء، پس از تشهد نخست با الله اکبر برای رکعت سوم برخیزید. تشهد چنین است: التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. معنی: درودها، نمازها و سخنان پاک از آنِ الله است. سلام و رحمت و برکت بر پیامبر، بر ما و بر بندگان شایستهٔ الله باد. گواهی می‌دهم هیچ معبود به‌حقی جز الله نیست و محمد بنده و فرستادهٔ اوست.
بازگشت به بالاتشهد پایانی و صلوات
پس از رکعت پایانی، بنشینید و تشهد بالا و سپس صلوات بر پیامبر ﷺ را بخوانید: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. معنی: خدایا، بر محمد و خاندان او درود فرست، چنان‌که بر ابراهیم و خاندان او درود فرستادی؛ تو ستوده و بزرگواری. خدایا، به محمد و خاندان او برکت ده، چنان‌که به ابراهیم و خاندان او برکت دادی؛ تو ستوده و بزرگواری.
بازگشت به بالادعا پیش از سلام
پس از تشهد پایانی و صلوات، پیش از سلام به درگاه الله دعا کنید. دعایی ثابت‌شده از چهار گرفتاری پناه می‌جوید: اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ. معنی: خدایا، از عذاب قبر و دوزخ، فتنه‌های زندگی و مرگ، و فتنهٔ بد مسیح دجال به تو پناه می‌برم.
بازگشت به بالاپایان با سلام
به راست برگردید و سلام بگویید، یعنی سلام و رحمت الله بر شما باد؛ سپس به چپ برگردید و همان را بگویید. نماز با این کار تمام می‌شود. السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ سلام و رحمت الله بر شما باد.
بازگشت به بالاذکر پس از نماز
پس از سلام، الله را یاد کنید. روشی ثابت‌شده این است: سبحان‌الله را 33 بار، الحمدلله را 33 بار و الله اکبر را 33 بار بگویید و صد بار را با این عبارت کامل کنید: لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. سُبْحَانَ اللَّهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ اللَّهُ أَكْبَرُ الله پاک و منزه است؛ ستایش از آنِ الله است؛ الله از همه بزرگ‌تر است. معنی ذکر پایانی: هیچ معبود به‌حقی جز الله یگانه نیست؛ شریکی ندارد. فرمانروایی و ستایش از آنِ اوست و بر هر چیز تواناست.
بازگشت به بالاپنج نماز و جماعت
فجر دو رکعت فرض و تشهد پایانی دارد. مغرب سه رکعت دارد: تشهد نخست پس از دو و پایانی پس از سه. ظهر، عصر و عشاء هر کدام چهار رکعت دارند: نخست پس از دو و پایانی پس از چهار. این تعداد برای مقیم است؛ مسافر رخصت‌های ثابت‌شده دارد. در جماعت بدون پیش افتادن از امام پیروی کنید. امام در فجر و دو رکعت نخست مغرب و عشاء بلند می‌خواند؛ ظهر، عصر و باقی رکعت‌های مغرب و عشاء آهسته‌اند. قرائت آهسته صرف خواندن در دل نیست؛ جزئیات لازم را با معلم معتبر بیاموزید.
بازگشت به بالاضروریات، اشتباه‌ها و سهولت‌ها
نماز شرط‌ها و کارهای اساسی دارد؛ از جمله وقت، طهارت، نیت، تکبیر آغاز، ایستادن در فرض در صورت توان، رکوع، سجده و آرامش. مذاهب در دسته‌بندی برخی جزئیات متفاوت‌اند؛ مستحب‌هایی مانند دعای آغاز و قرآن اضافه پس از فاتحه را با واجبات مورد اتفاق یکی ندانید. اگر کار اساسی جا افتاد یا تردید داشتید، دربارهٔ اصلاح و سجدهٔ سهو از معلم معتبر بپرسید. اگر نمی‌توانید بایستید، نشسته و اگر نمی‌توانید، به پهلو مطابق توان نماز بخوانید. همراه نماز به یادگیری ادامه دهید، دربارهٔ آنچه هنوز نمی‌توانید انجام دهید از معلم بپرسید و از وسواس دوری کنید.
بازگشت به بالامنابع
قرآن: 4:103، 5:6 و فاتحه. صحیح بخاری: 757 دربارهٔ آرامش، 831 تشهد، 1117 نماز بیمار و 3370 صلوات بر پیامبر. صحیح مسلم: 395 فاتحه، 771 دعای آغاز، 588 دعای پیش از سلام و 597 ذکر پس از نماز. شمارهٔ حدیث‌ها ممکن است با نسخه متفاوت باشد.
بازگشت به بالا
