Daartol zakaat e Islaam
Zakaat ko dewal e farilla jogiiɗo laabi ɗi tugnii e mbaadi jawdi e ngonka jom mum. Ngol daartol janngina tugngi e Alkurana e defte hadiisa Sunni. Mazhabaji jaɓaaɗi ena ceerti e geɗe; naamno jannginoowo gannduɗo ngam hiisa maa. وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ Darnu juulde, hokku zakaat. — Alkurana 2:43
Ko honɗun woni zakaat?
Zakaat ko farilla hokketeendo e jawdi timminndi sarɗiiji, ngam ɓe fotani, hono dewal. Ko gooto e dillooji Islaam jowi. Helmere ndee ena jokkondiri e laɓɓingol e ɓeydude; wonaa dokkal suɓaango tan. [1, 2]
Rutto dowNokkuure e anniya mum
Allah yamirii goongɗinɓe darnude juulde e hokkude zakaat, O sifii sadaqa laawol laɓɓingol. Zakaat renndina dewal e ndeenugol ɓe sokli. Annabi ﷺ yamiri ƴettude ɗum e ɓe ɗum waɗɗii, hokkude miskinɓe ɓe fotani. Hokkude ɗum lomtintaa hakkeeji walla ñamaande goɗɗe. [1, 3]
Rutto dowZakaat, sadaqa e zakaat al-fitr
Zakaat jawdi ena woodi sarɗiiji njokkondirɗi e jawdi e jom mum. Sadaqa suɓaango waawi hokkude ɓurɗum keewal farilla, soklaani sabbude nisab walla hitaande. Zakaat al-fitr ko farilla ceertuɗo jokkondirɗo e gasirgol Ramadaan; ɗum limetaake 2.5% jawdi. [2, 4]
Rutto dowHol mo waɗɗii?
E goowaaɗum, musulmi jom jawdi zakaat timminndi sarɗiiji ko joomiraawo ɗum. Farilla ko baɗte jawdi e jom mum; ɗum wotaaka e worɓe walla gollooɓe tan. Mazhabaji ceerti e won e sarɗiiji, hay jawdi suka walla mo ŋakki hakkille. Jiiloowo ena foti heɓde ɗowgol hoolaaɗo ngam jawdi ndiin. Zakaat al-fitr ena woodi laabi mum. [3, 4]
Rutto dowJeyal, nisab e hitaande lewru
Nisab ko keerol pamarel farilla ngam jawdi mbaadi keeriiɗi. Jeyal timmungal e sarɗiiji goɗɗi ena teddi. Ngam ceede, kañŋe e kaalisi, hitaande lewru limetee e goowaaɗum caggal nisab hewtii; mazhabaji ceerti e ŋakkugol, ɓeydugol e ustugol. Ko remi ena woodi laawol waktu ceertuɗo: zakaat ena waɗɗii e taƴugol, naa caggal hitaande lewru. [5, 6]
Rutto dowFaamde keeri kañŋe e kaalisi
Keeri ɓooyɗi ena waɗi dinaaruuji kañŋe capanɗe ɗiɗi e dirhamuuji kaalisi teemedde ɗiɗi. Ɗum hiisetee e goowaaɗum 85 g kañŋe laaɓɗo e 595 g kaalisi laaɓɗo; waylugol e keewɗe ulamaa mbaawi seertude. Ɗum ko teddugol, naa ceede ñiiɓɗe. Ngam ceede, ulamaa ceerti so keerol kañŋe walla kaalisi huutortee e won e hiisa keewɗe. Huutoro coggu nokkuure jooni e ɗowgol gannduɗo ñiiɓɗo. [5]
Rutto dowƳeewtagol hitaande
Winndu ñalngu nde jawdi adii yottude nisab, ƴeewto ɗum caggal hitaande lewru. Hiiso jawdi zakaat maa e ñalngu farilla, ƴeewto ñamaande e ustugol mazhab maa jaɓi, tabbitin nisab e sarɗiiji goɗɗi timmii. Mooftu binndanɗe; hoto jogor hitaande Gregorian no hitaande lewru juutiri.
Rutto dowCeede, mooftaaji e keewal goowaaɗum
Ceede e junngo, mooftaaji banki e mooftaaji timminɗi sarɗiiji ƴeewtetee e jawdi ceede goɗɗi njokkondirɗi. Ngam kañŋe, kaalisi, ceede e jawdi jaago fotɗi, keewal goowaaɗum ko feccere capanɗe nayaɓere, walla 2.5%, caggal sarɗiiji timmii. Ngal keewal wonaa ngam ko remi, jawdi nguurndi walla geɗe goɗɗe fof. Riba e njoddi haɗaaɗo ena sokli laabi goɗɗi; hokkude zakaat waɗataa ɗum halaal. [5]
Rutto dowMisaal newiiɗo
Misaal tan: caggal ɗoftaade laabi, so neɗɗo jogii 10,000 e jawdi fotndi nde nisab e hitaande lewru timmii, 2.5% ko 250. Ceede nokkuure e nisab mum jooni ena foti ƴeewteede ceertuɗum. Misaal oo jogii ceede hollaaɗe ko jawdi fotndi; ɗum tabbitintaa hol ñamaande mbaawi usteede.
Rutto dowKañŋe, kaalisi e caaya
Kañŋe e kaalisi ena woodi keeri tabbitiiɗi e feccere capanɗe nayaɓere so sarɗiiji timmii. Ƴeewto keewal njamndi teddundi tigi; hoto jogor njamndi jillaandi walla 18 karat hono kañŋe laaɓɗo. Mazhabaji ceerti e caaya mooftaaɗo ngam huutorgol neɗɗo yamiraaɗo. Ƴeewto jawdi mooftaande e caaya e ɗowgol hoolaaɗo, hoto wiy ulamaa fof ena e raaƴi gooto. [5]
Rutto dowGalleeji e geɗe neɗɗo
Suudu mo aɗa hoɗi, geɗe suudu goowaaɗe, kolte e oto maa nguurndam njeyataake e hoore mum e jawdi jaago. Galle mooftaaɗo ngam soodde e jaago waawi ceertude e suudu, galle njogaaɗo ngam noondiral walla leydi alaa anniya jaago laaɓɗo. Jeyal, anniya e waylugol anniya ena sokli ƴeewtagol hakkille.
Rutto dowJawdi jaago e mooftaaji
Ngam ko mooftaa ngam jaago tigi, hiiso keewal ko soodetee e ceede jaago e ceede heɓeteeɗe fotɗe e laabi kaanɗi. Kaɓirɗe neɗɗo e jawdi jaago ena ceerti. Hiisa, ñamaande e hukm jawdi tugnii e mbaadi jaago e mazhab; hoto waɗ hiisa gooto e huunde kala alaa ƴeewtagol.
Rutto dowPecce, fonɗe e njoddi jawdi
Pecce, fonɗe mooftaaji e pensiyoŋ ena ceerti e jeyal, naatgol e jawdi tugniiɗi. Feccere soodaaɗe ngam soodde kadi waawi hiiseede ceertuɗum e mooftagol juutngol. Sendugol njoddi e ceede keɓeteeɗe mbaawi woodude laabi mum. Heɓ doggol laaɓɗo e ɗowgol hoolaaɗo; coggu jaago fof, njoddi tan walla keewal gooto e hoore mum waawaa haanude e mooftagol kala.
Rutto dowÑamaande e ceede naamnaaɗe
Ñamaande tigi nde njogiiɗaa ustetaake kala timmunde. Mazhabaji ceerti e hol ñamaande, ceede yottiiɗe e mbaadi jawdi njogii baawɗe e hiisa. Ceede ɗe ndeenetee maa mbaawi heɓeede walla waɗa sikke; jeyal, ɗaminaade yoɓgol e waktu yoɓgol ena wayla hukm. Winndu kala ceertuɗum, ɗaɓɓu ɗowgol, hoto jogor ñamaande kala accetee walla ustetee.
Rutto dowNjoddi, njoɓdi e mooftaaji kesi
Njoɓdi gollal e hoore mum wonaa zakaat lewru keeriiɗo. Ceede heddiiɗe e mooftagol njeyetee e jawdi fotndi goɗndi. Ulamaa ceerti so ɓeydagol kesol jokkondiri e ñalngu goowaaɗo walla ena sokli hitaande lewru keeriiɗe. Aɗa waawi mooftude binndanɗe ñalɗi ñiiɓɗe e heɓde ɗowgol. Yoɓde yeeso so yamiraama waawi newnude toppitugol.
Rutto dowÑaawle e ko remi
Ko remi ena woodi laabi keeriiɗi; ɗum hiisetee e taƴugol, sabbataake hitaande lewru. Hadiisa ena inna wasq jowi e keerol: wasq gooto ko saa capanɗe jeegom, jowi ko saa 300 e ɓetol. Teddugol ena wayla e ko remi. Mazhabaji ceerti e hol ko remi naata e no joɓe njogirtee. Feccere sappaɓere riwaayaama ngam toɓo walla ndiyam tagaaɗam; fettunde sappaɓere ngam ndiyam golle walla joɓe. Jillaade ndiyam e joɓe jooni sokli ɗowgol; keewal ceede walla lomtingol kg ñiiɓngol heƴataa ko remi kala. [6, 7, 8]
Rutto dowJawdi nguurndi
Geloobaaji, naee e baali durooji mbaawi woodude keeri e doggol sunninaaɗo. Mbaadi, limoore, anniya, ñaamnugol e jeyal ena wayla hukm. Hono, hadiisa ena inna keerol geloobaaji jowi e doggol baali ceertuɗo. Hoto waɗ 2.5% e jawdi nguurndi fof alaa seerndugol, hoto sikku kala naatii. Naamno jannginoowo gannduɗo doggol moƴƴol. [6, 9]
Rutto dowGeɗe jawdi goɗɗe e ngonki keeriiɗi
Laabi keeriiɗi mbaawi haanude e njamndi iwdi leydi, mooftaaji suuɗaaɗi les e jawdi goɗndi. Keewɗe e sarɗiiji maaje ceertii e mooftaaji ceede goowaaɗi. So ngonka sifaa laaɓɗum ɗoo alaa, ɗaɓɓu ɗowgol, hoto sikku 2.5% haanii e kala.
Rutto dowHol mo waawi heɓde zakaat?
Alkurana sifii pelle jeetati ngam zakaat: إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ «Dokkal farilla ko ngam miskinɓe, ɓe sokli, gollooɓe e mum, ɓe ɓerɗe mum njokkondirtee, rimɗingol maccuɓe, ñamaande jogiiɓe, e laawol Allah e yahɗo dartaaɗo.» — Alkurana 9:60 [10]
Rutto dowFaamde pelle jeetati
Miskinɓe e ɓe sokli ŋakki ko heƴi; gollooɓe fotɓe toppita zakaat; fedde ɓerɗe renndinirtee ena woodi sarɗiiji mum. Rimɗingol maccuɓe e ñamaande jogiiɓe fotɓe ɗowirta haaju keeriiɗo. «E laawol Allah» e yahɗo dartaaɗo pirtetee e fiqh Sunni. Fotugol e sendugol ena woodi sarɗiiji laaɓɗi. Mazhabaji ceerti e hol keewal pelle walla yimɓe ena foti heɓde dokkal gooto. [10]
Rutto dowHokkude musiɓɓe e koreeji
Musiɗɗo fotɗo waawi heɓde njoddi enɗam e sadaqa. Ena woodi keeri ngam ɓe ñaamdu mum waɗɗii e dokkoowo kisa. Mazhabaji ceerti e won e ngonki, hay debbo hokkude jom suudu mum fotɗo. Zaynab naamnii baɗte hokkude jom suudu e alyatiimeeɓe, Annabi ﷺ tabbitini njoddi sadaqa e enɗam. Naamno baɗte enɗam maa keeriiɗam e haaju. [11]
Rutto dowKeeri goɗɗi e haaju nokkuure
Zakaat ko amaana ngam anniji sariya; huutor ɗum naa sabu golle ena weli tan. Ena woodi laabi keeriiɗi baɗte koreeji Annabi ﷺ e ngonki goɗɗi, e geɗe ulamaa jaɓi. Dental sadaqa nokkuure hoolaande waawi wallude yiitude fotɓe. Neldude to nokkuure woɗnde waawi yamireede e laabi e haaju. Tabbitin keɓoowo walla dental ena sendira ɗum no feewi. [3, 10, 12]
Rutto dowNo e hol waktu yoɓetee
So zakaat yottii, yoɓ alaa tardingol alaa sabab jaɓaaɗo, e anniya zakaat. Won e mazhabaji yamiri yoɓde yeeso so sarɗiiji timmii. Ramadaan ko waktu barkaaɗo ngam sadaqa, kono mo hitaande mum gasi e lewru woɗnde hoto tardin e hoore mum haa Ramadaan. Winndu ko yoɓiɗaa e to ɗum yahi.
Rutto dowAnniya e sendugol e hakkille
Anniya ko e ɓernde: tabbitin ɗum ko zakaat farilla; kelme haaleteeɗe waɗɗaaki. Hokku e teddungal, hoto hoyno keɓoowo walla yaltin suturo mum alaa haaju. Wakil hoolaaɗo waawi sendude ceede. Impoo e dokke wonaa zakaat e hoore mum; hukm tugnii e anniya, keɓooɓe e laabi.
Rutto dowZakaat keddaaɗo e juumɗe
So zakaat ɓennuɗo keddaama walla hiisaa juumii, waɗ binndanɗe e hiisa kaanɗo e reentugol, tuubo, yoɓ ko heddii jaawɗum no mbaawi. Ñamaande sattunde, binndanɗe ŋakkuɗe walla hiisa ceertuɗo ena waawi soklude ɗowgol keeriiɗo. Dokkal suɓaango adiiɗo lomtintaa zakaat e hoore mum alaa anniya waɗɗiiɗo.
Rutto dowZakaat al-fitr: hol mo e hol ko?
Zakaat al-fitr ceertii e zakaat jawdi hitaande. Annabi ﷺ waɗɗinii saa gooto ñaamdu hono tamaro walla shair e musulɓe, sukaaɓe e mawɓe. Saa ko ɓetol heewal, teddugol mum wayloto e ñaamdu. Ñaamnugol ɓe ndeenaa, baawɗe e mbaydi dokkal yamiraaɗi ena woodi geɗe; mazhabaji ceerti e hokkude ceede. Ɗofto ɗowgol nokkuure moƴƴol. [4, 13]
Rutto dowZakaat al-fitr: waktu e ɓe heɓata
Hokku zakaat al-fitr yeeso juulde Iid e ɓe fotani, e juuɗe maa walla wakil hoolaaɗo baawɗo sendude ɗum e waktu. Hokkude yeeso yamiraama e keeri ulamaa sifii; riwaaya ena inna ñalngu gooto walla ɗiɗi yeeso Iid. Ɗum walla ɓe sokli keeriiɗum. Yejjitugol waktu ɓurɗo moƴƴude yamirataa accude farilla; naamno, yoɓ ko heddii. [13, 14]
Rutto dowDoggol ƴeewtagol
1. Winndu jawdi e jeyal mum. 2. Seerndin pelle zakaat e ñalɗi mum. 3. Ƴeewto nisab jooni e hitaande lewru to haani. 4. Huutoro keewal moƴƴol e ustugol jaɓaangol. 5. Waɗ anniya, suɓo ɓe fotani, winndu yoɓgol. 6. Ƴeewto zakaat al-fitr ceertuɗum e gasirgol Ramadaan. Ngam sikke, ɗaɓɓu ɗowgol Sunni gannduɗo.
Rutto dowIwdiiji
[1] Alkurana: Al-Baqara 2:43 e At-Tawba 9:103. [2] Sahiih al-Bukhaari 8; Sahiih Muslim 16. [3] Sahiih al-Bukhaari 1496. [4] Sahiih al-Bukhaari 1503. [5] Sunan Abi Daawuud 1573. [6] Sahiih al-Bukhaari 1405; Alkurana Al-Anaam 6:141. [7] Sahiih al-Bukhaari 1483; Sahiih Muslim 981. [8] Sahiih al-Bukhaari 1484. [9] Sahiih al-Bukhaari 1454. [10] Alkurana: At-Tawba 9:60. [11] Sahiih al-Bukhaari 1466. [12] Sahiih Muslim 1072. [13] Sahiih al-Bukhaari 1503 e 1509. [14] Sahiih al-Bukhaari 1511. Limoore hadiisa ena waawi waylude e yamre.
Rutto dow
