Ncheta nke ụtụtụ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، اللَّهُ الصَّمَدُ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ، وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ.N’aha Allah, Onye Kachasị Ebere, Onye Na-eme Ebere.
Sị: Ọ bụ Allah, Onye Otu. Allah bụ Onye Pụrụ Izu Onwe Ya. Ọ mụtaghị nwa, a mụghịkwa Ya. Ọ dịghịkwa onye ya na Ya hà.مَنْ قَالَهَا حِينَ يُصْبِحُ وَحِينَ يُمْسِي كَفَتْهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ (الْإِخْلَاصِ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ).
Onye gụrụ ha n’ụtụtụ na na mgbede, ha ga-ezuru ya megide ihe niile: Al-Ikhlas na surah abụọ nke ịchọ nchebe.
Nkọwa na isi mmalite
فِي أَذْكَارِ الصَّبَاحِ وَالْمَسَاءِ نَقْرَأُ سُوَرَ الْإِخْلَاصِ، وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ. ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.
هَلْ نَقْرَأُ كُلَّ سُورَةٍ ثَلَاثًا، أَمْ نَقْرَأُ الْإِخْلَاصَ مَرَّةً ثُمَّ الْفَلَقَ مَرَّةً، ثُمَّ النَّاسَ مَرَّةً، ثُمَّ نُكَرِّرُ مَرَّتَيْنِ؟
فَلَمْ نَطَّلِعْ عَلَى نَصٍّ فِي الْمَسْأَلَةِ يُعَيِّنُ أَحَدَ الْأَمْرَيْنِ، وَلَكِنَّ الظَّاهِرَ أَنَّ الْأَوْلَى أَنْ تَقْرَأَ السُّوَرَ الثَّلَاثَ مَرَّةً ثُمَّ تُعِيدَ قِرَاءَتَهَا مَعَ بَعْضٍ مَرَّتَيْنِ، وَيَدُلُّ لِهَذَا أَنَّهُ ثَبَتَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ، وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ. يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
وَثَبَتَ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لِفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ: تُسَبِّحُونَ وَتَحْمَدُونَ وَتُكَبِّرُونَ خَلْفَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.
وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ الرَّاوِي عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمَّا سُئِلَ عَنْ كَيْفِيَّةِ ذِكْرِهِنَّ قَالَ: يَقُولُ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ. حَتَّى يَكُونَ مِنْهُنَّ كُلِّهِنَّ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، كَذَا فِي الصَّحِيحِ عَنِ ابْنِ صَالِحٍ.
وَقَدْ رَجَّحَ ابْنُ حَجَرٍ أَنَّ كِلَا الْأَمْرَيْنِ حَسَنٌ وَمَالَ إِلَى أَفْضَلِيَّةِ الْإِفْرَادِ، وَذَكَرَ فِي ذَلِكَ حُجَجًا مِنْهَا حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ: أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ. وَالْحَدِيثُ رَوَاهُ الْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ وَوَافَقَهُ الذَّهَبِيُّ. وَفِي حَدِيثِ مُسْلِمٍ: مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَحَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَكَبَّرَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَقَالَ تَمَامَ الْمِائَةِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. غُفِرَتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ.
فَحَدِيثُ أَذْكَارِ النَّوْمِ السَّابِقُ فِي الْمُعَوِّذَاتِ ظَاهِرُهُ الْجَمْعُ بَيْنَ السُّوَرِ، وَإِعَادَتُهَا مَجْمُوعَةً ثَلَاثًا، وَأَمَّا أَحَادِيثُ التَّسْبِيحَاتِ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْأَفْضَلَ هُوَ تَفْرِيقُهَا، فَلَوْ أَنَّ الْإِنْسَانَ جَمَعَ أَوْ فَرَّقَ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْكُلَّ لَا حَرَجَ فِيهِ، وَالْأَوْلَى إِلْحَاقُ الْمُعَوِّذَاتِ مَسَاءً وَصَبَاحًا بِالْمُعَوِّذَاتِ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ.
هَلْ نَقْرَأُ كُلَّ سُورَةٍ ثَلَاثًا، أَمْ نَقْرَأُ الْإِخْلَاصَ مَرَّةً ثُمَّ الْفَلَقَ مَرَّةً، ثُمَّ النَّاسَ مَرَّةً، ثُمَّ نُكَرِّرُ مَرَّتَيْنِ؟
فَلَمْ نَطَّلِعْ عَلَى نَصٍّ فِي الْمَسْأَلَةِ يُعَيِّنُ أَحَدَ الْأَمْرَيْنِ، وَلَكِنَّ الظَّاهِرَ أَنَّ الْأَوْلَى أَنْ تَقْرَأَ السُّوَرَ الثَّلَاثَ مَرَّةً ثُمَّ تُعِيدَ قِرَاءَتَهَا مَعَ بَعْضٍ مَرَّتَيْنِ، وَيَدُلُّ لِهَذَا أَنَّهُ ثَبَتَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ، وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ. يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
وَثَبَتَ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لِفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ: تُسَبِّحُونَ وَتَحْمَدُونَ وَتُكَبِّرُونَ خَلْفَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.
وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ الرَّاوِي عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمَّا سُئِلَ عَنْ كَيْفِيَّةِ ذِكْرِهِنَّ قَالَ: يَقُولُ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ. حَتَّى يَكُونَ مِنْهُنَّ كُلِّهِنَّ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، كَذَا فِي الصَّحِيحِ عَنِ ابْنِ صَالِحٍ.
وَقَدْ رَجَّحَ ابْنُ حَجَرٍ أَنَّ كِلَا الْأَمْرَيْنِ حَسَنٌ وَمَالَ إِلَى أَفْضَلِيَّةِ الْإِفْرَادِ، وَذَكَرَ فِي ذَلِكَ حُجَجًا مِنْهَا حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ: أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ. وَالْحَدِيثُ رَوَاهُ الْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ وَوَافَقَهُ الذَّهَبِيُّ. وَفِي حَدِيثِ مُسْلِمٍ: مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَحَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَكَبَّرَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَقَالَ تَمَامَ الْمِائَةِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. غُفِرَتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ.
فَحَدِيثُ أَذْكَارِ النَّوْمِ السَّابِقُ فِي الْمُعَوِّذَاتِ ظَاهِرُهُ الْجَمْعُ بَيْنَ السُّوَرِ، وَإِعَادَتُهَا مَجْمُوعَةً ثَلَاثًا، وَأَمَّا أَحَادِيثُ التَّسْبِيحَاتِ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْأَفْضَلَ هُوَ تَفْرِيقُهَا، فَلَوْ أَنَّ الْإِنْسَانَ جَمَعَ أَوْ فَرَّقَ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْكُلَّ لَا حَرَجَ فِيهِ، وَالْأَوْلَى إِلْحَاقُ الْمُعَوِّذَاتِ مَسَاءً وَصَبَاحًا بِالْمُعَوِّذَاتِ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ.
N’ihe ncheta ụtụtụ na mgbede, anyị na-agụ Surah Al-Ikhlas na surah abụọ nke ịchọ nchebe ugboro atọ.
Ànyị ga-agụ surah ọ bụla ugboro atọ, ka anyị ga-agụ Al-Ikhlas otu ugboro, Al-Falaq otu ugboro, An-Nas otu ugboro, wee kwughachi ha ugboro abụọ?
Nkọwa a na-ekwu na ahụbeghị ederede nke kpebisiri otu n’ime ụzọ abụọ a ike, ma na ọ dị ka ọ ka mma ịgụ surah atọ ahụ otu ugboro wee kwughachi ha ọnụ ugboro abụọ. Ọ na-ezo aka n’ihe e kọrọ banyere ncheta tupu ụra: mgbe Onye Amụma, ka Allah gọzie ya ma nye ya udo, gara n’elu akwa ya kwa abalị, ọ na-ejikọta ọbụ aka ya, fesaa ume ntakịrị n’ime ha, gụọ n’ime ha “Sị: Ọ bụ Allah, Onye Otu”, “Sị: Ana m achọ nchebe n’aka Onyenwe chi ọbụbọ”, na “Sị: Ana m achọ nchebe n’aka Onyenwe mmadụ”. Mgbe ahụ ọ na-eji ha hichaa akụkụ ahụ ya ọ nwere ike iru, malite n’isi ya, ihu ya na akụkụ ahụ dị n’ihu. Ọ na-eme nke a ugboro atọ. Al-Bukhari kọrọ ya.
E kọrọkwa na ọ gwara ndị ogbenye n’etiti ndị Muhajirun, ka Allah gọzie ya ma nye ya udo, ka ha too Allah, kelee Ya ma kwuo na Ọ kacha ukwuu ugboro iri atọ na atọ mgbe ekpere ọ bụla gasịrị. Al-Bukhari na Muslim kọrọ ya.
Mgbe a jụrụ Abu Salih, onye kọrọ akụkọ site n’aka Abu Hurayrah, otu a ga-esi kwuo ha, ọ sịrị ka mmadụ kwuo: “Otuto dịrị Allah, ekele dịrị Allah, Allah kacha ukwuu,” ruo mgbe nke ọ bụla ruru ugboro iri atọ na atọ. Otu a ka isi mmalite ahụ siri kọọ ya site n’aka Ibn Salih.
Ibn Hajar kwuru na ụzọ abụọ ahụ dị mma, ma nwee mmasị na ịgụ nke ọ bụla iche. O nyere ihe akaebe, gụnyere hadith Zayd ibn Thabit: “E nyere anyị iwu ka anyị too Allah ugboro iri atọ na atọ mgbe ekpere ọ bụla gasịrị, kelee Ya ugboro iri atọ na atọ, kwuokwa na Ọ kacha ukwuu ugboro iri atọ na anọ.” Al-Hakim kọrọ hadith ahụ ma kwuo na ọ bụ sahih; Adh-Dhahabi kwenyekwara ya. Na hadith Muslim, onye toro Allah ugboro iri atọ na atọ, kelee Ya ugboro iri atọ na atọ, kwuo na Ọ kacha ukwuu ugboro iri atọ na atọ mgbe ekpere ọ bụla gasịrị, wee mezue otu narị site n’ikwu: “Ọ dịghị chi a ga-efe ma e wezụga Allah naanị Ya, Onye na-enweghị onye mmekọ. Ọchịchị na otuto bụ nke Ya, Ọ nwekwara ike ime ihe niile,” a ga-agbaghara ya mmehie ya, ọbụna ma ọ bụrụ na ha dị ka ụfụfụ osimiri.
Nkọwa a na-ekwu na hadith gbasara surah nchebe tupu ụra na-egosi ịgụ ha ọnụ na ịkwughachi ha ọnụ ugboro atọ. Banyere hadith tasbih, ọ na-egosi na ịgụ nke ọ bụla iche ka mma. Ọ bụrụ na mmadụ agụkọọ ha ọnụ ma ọ bụ gụọ ha iche, ọ dị ka ọ dịghị nsogbu. Nkọwa ahụ na-ahọrọ iji usoro nke ncheta tupu ụra mee ihe n’ụtụtụ na mgbede maka surah nchebe.
Ànyị ga-agụ surah ọ bụla ugboro atọ, ka anyị ga-agụ Al-Ikhlas otu ugboro, Al-Falaq otu ugboro, An-Nas otu ugboro, wee kwughachi ha ugboro abụọ?
Nkọwa a na-ekwu na ahụbeghị ederede nke kpebisiri otu n’ime ụzọ abụọ a ike, ma na ọ dị ka ọ ka mma ịgụ surah atọ ahụ otu ugboro wee kwughachi ha ọnụ ugboro abụọ. Ọ na-ezo aka n’ihe e kọrọ banyere ncheta tupu ụra: mgbe Onye Amụma, ka Allah gọzie ya ma nye ya udo, gara n’elu akwa ya kwa abalị, ọ na-ejikọta ọbụ aka ya, fesaa ume ntakịrị n’ime ha, gụọ n’ime ha “Sị: Ọ bụ Allah, Onye Otu”, “Sị: Ana m achọ nchebe n’aka Onyenwe chi ọbụbọ”, na “Sị: Ana m achọ nchebe n’aka Onyenwe mmadụ”. Mgbe ahụ ọ na-eji ha hichaa akụkụ ahụ ya ọ nwere ike iru, malite n’isi ya, ihu ya na akụkụ ahụ dị n’ihu. Ọ na-eme nke a ugboro atọ. Al-Bukhari kọrọ ya.
E kọrọkwa na ọ gwara ndị ogbenye n’etiti ndị Muhajirun, ka Allah gọzie ya ma nye ya udo, ka ha too Allah, kelee Ya ma kwuo na Ọ kacha ukwuu ugboro iri atọ na atọ mgbe ekpere ọ bụla gasịrị. Al-Bukhari na Muslim kọrọ ya.
Mgbe a jụrụ Abu Salih, onye kọrọ akụkọ site n’aka Abu Hurayrah, otu a ga-esi kwuo ha, ọ sịrị ka mmadụ kwuo: “Otuto dịrị Allah, ekele dịrị Allah, Allah kacha ukwuu,” ruo mgbe nke ọ bụla ruru ugboro iri atọ na atọ. Otu a ka isi mmalite ahụ siri kọọ ya site n’aka Ibn Salih.
Ibn Hajar kwuru na ụzọ abụọ ahụ dị mma, ma nwee mmasị na ịgụ nke ọ bụla iche. O nyere ihe akaebe, gụnyere hadith Zayd ibn Thabit: “E nyere anyị iwu ka anyị too Allah ugboro iri atọ na atọ mgbe ekpere ọ bụla gasịrị, kelee Ya ugboro iri atọ na atọ, kwuokwa na Ọ kacha ukwuu ugboro iri atọ na anọ.” Al-Hakim kọrọ hadith ahụ ma kwuo na ọ bụ sahih; Adh-Dhahabi kwenyekwara ya. Na hadith Muslim, onye toro Allah ugboro iri atọ na atọ, kelee Ya ugboro iri atọ na atọ, kwuo na Ọ kacha ukwuu ugboro iri atọ na atọ mgbe ekpere ọ bụla gasịrị, wee mezue otu narị site n’ikwu: “Ọ dịghị chi a ga-efe ma e wezụga Allah naanị Ya, Onye na-enweghị onye mmekọ. Ọchịchị na otuto bụ nke Ya, Ọ nwekwara ike ime ihe niile,” a ga-agbaghara ya mmehie ya, ọbụna ma ọ bụrụ na ha dị ka ụfụfụ osimiri.
Nkọwa a na-ekwu na hadith gbasara surah nchebe tupu ụra na-egosi ịgụ ha ọnụ na ịkwughachi ha ọnụ ugboro atọ. Banyere hadith tasbih, ọ na-egosi na ịgụ nke ọ bụla iche ka mma. Ọ bụrụ na mmadụ agụkọọ ha ọnụ ma ọ bụ gụọ ha iche, ọ dị ka ọ dịghị nsogbu. Nkọwa ahụ na-ahọrọ iji usoro nke ncheta tupu ụra mee ihe n’ụtụtụ na mgbede maka surah nchebe.