Ịdị Ọcha n’Islam
Ntuziaka mmụta dabere n’ebe e si nweta ihe Sunni, na-ekwu ọdịiche a nabatara. Ọnọdụ onye ọ bụla na nnwere onwe chọrọ ndụmọdụ ọkà mmụta a pụrụ ịtụkwasị obi.
Gịnị bụ ime onwe ọcha?
Ime onwe ọcha gụnyere ịdị ọcha obi, ịdị ọcha ahụ na nkwadebe iwu maka ofufe. Ntuziaka a gbasara ahụ, uwe, ebe na ọnọdụ iwu ofufe. Janabah, nsọ nwaanyị na ọbara mgbe a mụsịrị nwa bụ ọnọdụ eke iwu maara: ha anaghị eme ka mmadụ bụrụ onye rụrụ arụ n’onwe ya ma ọ bụ wepụ ya n’Islam. [1, 13]
Laghachi n’eluỌnọdụ iwu ofufe na adịghị ọcha ahụ
Hadath bụ ọnọdụ iwu na-emetụta ụfọdụ ofufe: wudu na-ewepụ nke nta, ghusl na-ewepụ nke ukwu; tayammum na-anọchi mgbe ọnọdụ ya mezuru. Najasah bụ adịghị ọcha a na-ahụ anya dịka mmamịrị n’ahụ, uwe ma ọ bụ ebe. Mmadụ nwere ike inwe otu ma ọ bụ ha abụọ. [1, 2]
Laghachi n’eluMmiri na iwepụ adịghị ọcha
Jiri mmiri na-eme ka ihe dị ọcha. Ọ bụrụ na ị ji n’aka na adịghị ọcha dị, saa akụkụ ahụ, uwe ma ọ bụ ebe ekpere metụtara ruo mgbe e wepụrụ ihe ahụ dịka o kwere n’ezi uche. Ọ dịghị mkpa ịsa uwe dum ma ọ bụrụ na naanị otu akụkụ metụtara. Ndị ọkà mmụta na-atụle ịhapụ ntụpọ siri ike iwepụ. Obi abụọ naanị anaghị egosi adịghị ọcha. [2, 3]
Laghachi n’eluỊsacha mgbe ụlọ mposi gasịrị
Jiri mmiri wepụ ihe fọdụrụ nke mmamịrị ma ọ bụ nsị. A pụkwara iji ihe dị ọcha kwesịrị ekwesị dịka ọnọdụ istijmar; mmiri na-asacha karịa. Sachaa akụkụ mpụta n’enweghị mmerụ ma ọ bụ imebiga ihe, saazie aka. Ịsacha na-ewepụ adịghị ọcha ahụ; ọ naghị anọchi wudu maka ekpere n’onwe ya. [3]
Laghachi n’eluHadath nta na wudu
Ịpụta mmamịrị, nsị ma ọ bụ ikuku, ụra miri emi nke mmadụ na-amaghị onwe ya, na ịtụfu onwe bụ ụfọdụ ihe na-akpata hadath nta. Ụlọ akwụkwọ Sunni nwere ọdịiche n’ihe ụfọdụ, gụnyere imetụ akụkụ nzuzo na mmetụ di na nwunye. Ihe mere doro anya abụghị otu na mmetụta obi abụọ. [1, 2]
Laghachi n’eluOtu esi eme wudu
Buru ofufe n’obi ma kpọọ aha Allah. Saa aka; sachaa ọnụ na imi; saa ihu, saa ogwe aka gụnyere ikpere aka; hichaa isi na ntị na mmiri; saa ụkwụ gụnyere nkwonkwo ụkwụ, na-amalite n’aka nri. Ịsa ugboro atọ ebe e nyere bụ Sunnah, ọ bụghị ọnọdụ ịsa ọ bụla. Ụlọ akwụkwọ Sunni nwere ọdịiche n’iwu na omume a na-akwado; lee ntuziaka wudu nwere ihe osise. [1, 4]
Laghachi n’eluHadath ukwu na mgbe ghusl dị mkpa
A chọrọ ghusl mgbe mmekọahụ nwere ịbanye ọbụna ma mmiri apụtaghị, na mgbe mmiri mmekọahụ pụtara n’oge ụtọ ma ọ bụ a hụrụ ya mgbe nrọ gasịrị. Nrọ naanị n’enweghị ihe akaebe mmiri apụtaghị anaghị achọ ghusl. Mgbe nsọ ma ọ bụ ọbara mgbe a mụsịrị nwa kwụsịrị ma e kwadoro ịdị ọcha, mee ghusl. Mmiri pụrụ iche n’enweghị ụtọ na ihe a na-ejighị n’aka nwere iwu ndị ọzọ; jụọ ọkà mmụta Sunni maara ihe. [1, 5, 6]
Laghachi n’eluGhusl kacha nta na nke zuru ezu
Maka ụzọ kacha nta na-akpachara anya, buru ịdị ọcha maka ofufe n’obi, wepụ ihe mgbochi mmiri, saa ahụ dum, ntutu na mgbọrọgwụ ya, gụnyere mpịachi akpụkpọ ahụ a pụrụ iru. Sachaa ọnụ na imi iji soro ndị ọkà mmụta chọrọ ha. Ọtụtụ chọrọ ebumnuche; ụlọ akwụkwọ Hanafi anaghị eme ebumnuche ọnọdụ ịdị irè ghusl janabah. Ekwuola ozugbo na ịsa ahụ gara aga adịghị irè n’ihi ọdịiche ahụ. Ịsa ahụ nkịtị maka ịdị ọcha anaghị ewepụ hadath ukwu mgbe niile; otu ịsa ahụ ahụ nwere ike izu mgbe ọnọdụ ụlọ akwụkwọ a na-eso mezuru. Ncha na shampoo abụghị ihe iwu chọrọ. Mgbe ghusl dị irè gasịrị, wudu ọzọ adịghị mkpa mgbe niile ma ọ bụrụ na ọ dịghị ihe mebiri ya; nkọwa ndị ọkà mmụta dị iche. [1, 7]
Laghachi n’eluNzọụkwụ ghusl zuru ezu
Saa aka na akụkụ nzuzo metụtara, mee wudu dịka nke ekpere, mee ka mgbọrọgwụ ntutu ruo mmiri ma wụsa mmiri n’isi ugboro atọ, saazie ahụ dum, na-elebara mpịachi akpụkpọ na ụkwụ anya. A pụrụ ịsa ụkwụ n’ikpeazụ. Nke a bụ usoro zuru ezu a na-akwado; a chọghị ịsa akụkụ ọ bụla ugboro atọ ka ọ dị irè. Chekwaa ịdị umeala n’obi ma zere ịla mmiri n’iyi. [7]
Laghachi n’eluNtutu, isi a kpara na ihe mgbochi
Mmiri ga-erurịrị mgbọrọgwụ ntutu na akpụkpọ a pụrụ iru na ghusl. A chọghị ịtọ isi a kpara maka ghusl janabah mgbe mmiri ruru mgbọrọgwụ; ndị ọkà mmụta na-atụle nkọwa ọzọ mgbe nsọ gasịrị, a ga-atọpụkwa isi ma ọ bụrụ na ọ gbochiri mmiri. Wepụ agba mbọ, ihe nyapade ma ọ bụ mgbochi mmiri ọzọ; ntụpọ na-enweghị akwa na-egbochi mmiri dị iche. [7, 8]
Laghachi n’eluMani: mmiri mmekọahụ
Mani nwere ike ịpụta n’aka nwoke ma ọ bụ nwaanyị na ngwụcha ụtọ mmekọahụ, izu ike ahụ na-esokarị ya; ọdịdị ya dị iche. Ịpụta n’oge ụtọ ma ọ bụ ịnọ mgbe nrọ gasịrị chọrọ ghusl. Maka mmiri pụtara doro anya mgbe mmadụ mụ anya n’enweghị ụtọ n’ihi ọrịa ma ọ bụ ihe yiri ya, ọtụtụ ndị ọka iwu chọrọ wudu kama ghusl, ebe ndị Shafi‘i chọrọ ghusl; nkọwa chọrọ ndụmọdụ onwe onye. Ndị ọkà mmụta Sunni nwekwara ọdịiche banyere mmiri ahụ: Shafi‘i na Hanbali na-ewerekarị ya dịka ihe dị ọcha, Hanafi na Maliki na-ewere ya dịka adịghị ọcha. Ịsa uwe metụtara ya na-emezu echiche abụọ. Agba naanị abụghị ụzọ a pụrụ ịtụkwasị obi ịchọpụta ya. [5]
Laghachi n’eluMadhy: mmiri tupu ịwụpụta mani
Madhy na-abụkarị mmiri dị gịrịgịrị, na-anyapade, nke nwere ike ịpụta mgbe agụụ mmekọahụ kpalitere n’enweghị ike ma ọ bụ izu ike so mani. Ọ na-emebi wudu ma ọ naghị achọ ghusl n’onwe ya. Saa akụkụ ahụ na uwe metụtara, meezịe wudu maka ekpere. Akụkọ kwuru ịsa amụ nwoke na, n’akụkọ ụfọdụ, mkpụrụ amụ; soro ndụmọdụ tozuru etozu maka ụlọ akwụkwọ gị. [6]
Laghachi n’eluWady na mmiri ndị ọzọ
Wady na-abụkarị mmiri ọcha dị arọ nwere ike ịpụta mgbe mmamịrị gasịrị. Were ya dịka mmamịrị: saa akụkụ na uwe metụtara ya, mee wudu; ọ naghị achọ ghusl naanị ya. Mmiri nkịtị si n’ahụ nwaanyị abụghị nsọ ma ọ bụ mani naanị n’ihi na ọ pụtara. Ndị ọkà mmụta nwere ọdịiche ma ọ bụ adịghị ọcha ahụ; ụfọdụ na-ewere ya dịka ihe dị ọcha ma na-ekwu na ọpụpụ ya na-emebi wudu. Ihe na-apụta mgbe niile nwere ike ịbanye n’iwu ngọpụ na-aga n’ihu. A chọghị nyocha ugboro ugboro; chọọ ndụmọdụ dọkịta maka mgbanwe na-echegbu.
Laghachi n’eluNsọ nwaanyị na ngwụcha ya
Nsọ nwaanyị bụ ihe eke; ọ bụghị mmehie ma ọ bụ ịtụfu ùgwù. N’oge nsọ, a machibidoro mmekọahụ, nwaanyị anaghị ekpe ekpere ma ọ bụ buru ọnụ. Ọ na-akwụghachi ụbọchị ibu ọnụ iwu, ma ọ bụghị ekpere fọdụrụ n’oge ahụ. Mgbe akara ịdị ọcha ya doro anya, dịka ịkpọ nkụ kpamkpam ma ọ bụ mmiri ọcha nye onye maara ya, mee ghusl ma kpee ekpere. Ogologo oge na mgbanwe mmiri chọrọ ndụmọdụ onwe onye. [9, 10]
Laghachi n’eluỌbara mgbe a mụsịrị nwa na istihadah
N’oge ọbara mgbe a mụsịrị nwa, nwaanyị anaghị ekpe ekpere ma ọ bụ buru ọnụ, mgbe e mesịrị ọ na-akwụghachi ibu ọnụ iwu, ọ bụghị ekpere fọdụrụ. Mgbe ọ dị ọcha, ọ na-eme ghusl ma kpee ekpere ọbụna tupu oge a na-ekwukarị. Ndị ọkà mmụta nwere ọdịiche n’oge kachasị na ọbara na-alọghachi. Istihadah bụ ọbara na-abụghị nsọ ma ọ bụ nke mgbe a mụsịrị nwa; ọ naghị akwụsị ekpere ma ọ bụ ibu ọnụ ozugbo. Chọọ ndụmọdụ tozuru etozu na nlekọta dọkịta mgbe o kwesịrị. [9, 10]
Laghachi n’eluNsogbu ijide ihe na-apụta, ọnya na ọrịa
Onye nwere mmamịrị, ikuku ma ọ bụ ọbara na-apụta mgbe niile, na-enweghị oge nkịtị zuru ịsa na ikpe ekpere, na-eme nchebe ezi uche ma na-eso iwu ngọpụ na-aga n’ihu. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta chọrọ wudu mgbe oge ekpere ọ bụla malitere; nkọwa dị iche. Onye nwere akpa ostomy na-echebe, na-asacha ma ọ bụ na-awụpụ ya dịka o kwere na ntuziaka ahụike; jụọ maka ihe na-apụta mgbe niile, a na-agọpụkwa ihe a na-apụghị igbochi. Saa akụkụ na-enweghị ọnya; ihicha bandeeji na mmiri ma ọ bụ tayammum nwere ike ịdị mkpa dịka ọnya na ndụmọdụ iwu. Ahapụla ekpere n’ihi ezi ihe isi ike. [1]
Laghachi n’eluTayammum mgbe a na-enweghị ike iji mmiri
Ọ bụrụ na a hụghị mmiri mgbe achọrọ ya n’ezi uche ma ọ bụ iji ya na-emerụ ahụ n’ezie ma ọ bụ agaghị ekwe, tayammum nwere ike ịnọchi n’okpuru ọnọdụ ya. Buru ịdị ọcha n’obi, jiri ihe ala dị ọcha: metụ ya aka ma hichaa ihu na aka. Ụlọ akwụkwọ Sunni nwere ọdịiche n’usoro kpọmkwem, ebe ihicha ogwe aka ga-eru, ihe kwesịrị ekwesị na ihe na-eme mgbe mmiri dị. Soro ndụmọdụ tozuru etozu maka ọnọdụ gị. [1]
Laghachi n’eluỊdị ọcha na ekpere
Ekpere chọrọ ịdị ọcha iwu na iwepụ adịghị ọcha n’ahụ, uwe na ebe ekpere dịka ike na iwu si dị. Ọ bụrụ na ihe doro anya na-emebi wudu mere n’ime ekpere, kwụsị ya, mee onwe gị ọcha ma malite ekpere ọzọ. Amaghị ihe, nchefu na enweghị ike iwepụ adịghị ọcha nwere iwu zuru ezu na ọdịiche a nabatara; echekwala na ekpere gara aga niile ga-emegharị. Obi abụọ naanị anaghị emebi wudu. [1, 2]
Laghachi n’eluHajj, Umrah na tawaf
Wudu ma ọ bụ ghusl abụghị ọnọdụ ịdị irè ịbanye ihram, ịnọ Arafah ma ọ bụ sai, n’agbanyeghị na a na-akwado ịdị ọcha. Nwaanyị nwere nsọ ma ọ bụ ọbara mgbe a mụsịrị nwa nwere ike ịbanye ihram. Ọ bụ ezie na wudu abụghị ọnọdụ sai nke onwe ya, sai Umrah na-eso tawaf ya dị irè; usoro ụfọdụ emume Hajj nwere ọdịiche. Maka tawaf, ọtụtụ chọrọ enweghị hadath; ụlọ akwụkwọ Hanafi nwere iwu zuru ezu ọzọ. Ọ bụrụ na ịdị ọcha siri ike ma ọ bụ tufuo n’ime tawaf, jụọ ọkà mmụta tozuru etozu gbasara ịga n’ihu ma ọ bụ imegharị. Nwaanyị nwere nsọ na-echekarị ruo ịdị ọcha ma mee ghusl tupu tawaf; mkpa pụrụ iche chọrọ ndụmọdụ onwe onye. [11]
Laghachi n’eluIbu ọnụ, zakat na shahada
Hadath nta na janabah anaghị emebi ibu ọnụ n’onwe ha. Onye ka nọ na janabah mgbe chi bọrọ nwere ike ibu ọnụ ma mee ghusl maka ekpere. Ọ bụrụ na nsọ ma ọ bụ ọbara mgbe a mụsịrị nwa kwụsịrị tupu chi ọbụbọ ma e buru ibu ọnụ n’obi, ibu ọnụ dị irè ọbụna ma ghusl sochi chi ọbụbọ; kpee ekpere n’oge. Mmalite ọbara ndị a n’ụbọchị ibu ọnụ na-egbochi imezu ụbọchị ahụ, a na-akwụghachikwa ibu ọnụ iwu. Wudu na ghusl abụghị ọnọdụ shahada ma ọ bụ inye zakat, adịghị ọcha anaghịkwa emebi Islam. [9, 12]
Laghachi n’eluQuran, ncheta Allah na ụlọ alakụba
A na-ekwe ncheta Allah na arịrịọ n’enweghị wudu. Ọtụtụ ndị ọka iwu chọrọ ịdị ọcha iwu iji metụ mushaf akwụkwọ ozugbo. Ịgụ site n’isi ma ọ bụ ekwentị, na ọnọdụ onye nọ na janabah ma ọ bụ nsọ, nwere nkọwa na ọdịiche a nabatara; jụọ ọkà mmụta Sunni a pụrụ ịtụkwasị obi. Ịnọ n’ụlọ alakụba n’ọnọdụ ndị a nwekwara nnwere onwe na ọdịiche a na-ekwesịghị ịgbanwe ka ọ bụrụ otu iwu.
Laghachi n’eluIhe doro anya, obi abụọ na izere nchekasị
Ịdị ọcha na-adịgide ruo mgbe ihe na-emebi ya doro anya. Mmetụta na-agafe, obi abụọ banyere mmiri ma ọ bụ obi abụọ mgbe ịsacha gasịrị anaghị achọ nyocha mgbe niile ma ọ bụ wudu na ghusl ugboro ugboro. Saa nke ọma ka mmiri ruo ebe a chọrọ, gaa n’ihu n’ofufe. Maka obi abụọ na-alọghachi n’uche mgbe niile, soro ịdị mfe a nabatara ma chọọ enyemaka onye maara ihe ma ọ bụ ọkachamara. [2]
Laghachi n’eluEbe e si nweta ihe na ntụaka Sunni
[1] Quran 5:6, 4:43 na 2:222. [2] Sahih al-Bukhari 137: ihe doro anya na obi abụọ. [3] Sahih al-Bukhari 227: ịsa ọbara n’uwe. [4] Sahih al-Bukhari 159: wudu. [5] Sahih Muslim 349 na 313a: ghusl mgbe mmekọahụ na nrọ mmiri gasịrị. [6] Sahih Muslim 303a: madhy. [7] Sahih al-Bukhari 248: ghusl. [8] Sahih Muslim 330a: isi a kpara. [9] Sahih Muslim 335c: ibu ọnụ fọdụrụ. [10] Sahih al-Bukhari 331: nsọ na ịdị ọcha. [11] Sahih al-Bukhari 1650: Hajj na nsọ nwaanyị. [12] Sahih Muslim 1109a: ibu ọnụ n’ọnọdụ janabah. [13] Sahih al-Bukhari 283: onye kwere ekwe adịghị rụrụ arụ n’onwe ya.
Laghachi n’elu
