Ntuziaka Ibu Ọnụ n’Islam
Mụta gbasara Ramadan, ibu ọnụ nke afọ ofufo, ndị a gọpụrụ na ịkwụghachi ụbọchị fọdụrụ. Ntuziaka a dabere na Quran na nchịkọta hadith Sunni. Ụlọ akwụkwọ iwu Sunni ndị a nabatara nwere ọdịiche n’ihe ụfọdụ; ọnọdụ pụrụ iche nwere ike ịchọ ndụmọdụ onye nkuzi maara ihe. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ Ndị kwere ekwe, e nyere unu iwu ibu ọnụ dịka e nyere ndị bu unu ụzọ, ka unu wee nwee egwu Allah. — Quran 2:183
Ihe ibu ọnụ pụtara na ihe mere ndị Muslim ji ebu ya
Ibu ọnụ bụ ofufe Allah: n’ebumnuche, onye Muslim na-ezere ihe na-emebi ibu ọnụ site n’ezigbo chi ọbụbọ ruo ọdịda anyanwụ. Ọ na-akụziri mmadụ ịma Allah, ndidi, ekele na ọmịiko. Ọ na-achọkwa eziokwu, obiọma na ichebe ikike ndị ọzọ. Ibu ọnụ Ramadan bụ otu n’ime ogidi Islam ise. [1, 2, 3]
Laghachi n’eluMgbe e nyere iwu ibu ọnụ Ramadan
Akụkọ ihe mere eme na-etinyekarị mmalite iwu ibu ọnụ Ramadan n’afọ nke abụọ mgbe Hijrah gasịrị, ihe dịka 624 CE; hadith e depụtara ebe a akọwaghị afọ akụkọ ihe mere eme ahụ. Quran nyere iwu ibu ọnụ Ramadan, ọnwa e kpughere Quran. [1] Akụkọ ziri ezi kọwara na iwu Ramadan sochiri iwu Ashura nke mbụ. [29] Ọnwa dabere n’ọnwa elu nwere ike ịbụ ụbọchị 29 ma ọ bụ 30 dịka mmalite na ngwụcha a kwadoro; etinyekwala ụbọchị ọzọ naanị n’ihi ịkpachara anya na-enweghị ezigbo ihe kpatara ya. [4]
Laghachi n’eluÒnye ga-eburịrị ọnụ?
Ibu ọnụ Ramadan bụ iwu nye onye Muslim tozuru ntozu, nwere ikike iche echiche, nwere ike ibu ọnụ, na-anọghị na njem, na-enweghịkwa ọnọdụ na-egbochi ibu ọnụ dị irè. Ọ bụghị iwu nye nwa na-etozughị eto; jiri nwayọọ kụziere ya ma ọ bụrụ na o nwere ike n’enweghị mmerụ. Onye na-enweghị ikike iche echiche enweghị ibu ọrụ n’oge ọnọdụ ahụ; ọnọdụ dị iche. Ọrịa, njem na ihe ndị ọzọ nwere nnwere onwe akọwara n’okpuru. [1, 5]
Laghachi n’eluEbumnuche na ibu ọnụ kwa ụbọchị
Buru n’obi ibu ọnụ maka Allah, na-akọwa ma ọ bụ Ramadan ma ọ bụ nke ịkwụghachi; a chọghị okwu a ga-ekwupụta. Ụzọ ịkpachara anya n’ibu ọnụ iwu bụ ime ebumnuche n’abalị tupu chi ọbụbọ ụbọchị ọ bụla; ụlọ akwụkwọ Sunni nwere nkọwa a nabatara banyere ebumnuche. Site n’ezigbo chi ọbụbọ ruo ọdịda anyanwụ, zere ihe na-emebi ibu ọnụ, kpee ekpere kwa ụbọchị n’oge ya. [6]
Laghachi n’eluMmalite na ngwụcha Ramadan
Ramadan na-amalite mgbe a kwadoro ọnwa ọhụrụ ya ma ọ bụ mgbe Shaaban zuru ụbọchị 30. Ọ na-agwụ mgbe a kwadoro ọnwa ọhụrụ Shawwal ma ọ bụ Ramadan zuru ụbọchị 30. Ndị isi Sunni nwere ọdịiche na nkọwa nkwado ọnwa na ebe dị iche a na-ahụ ya. Soro onye isi Muslim mpaghara a pụrụ ịtụkwasị obi n’ụzọ na-echekwa ịdị n’otu, n’enweghị ịkatọ ọdịiche ndị ọkà mmụta a nabatara. [4]
Laghachi n’eluSuhoor na mmalite ibu ọnụ
A na-akwado suhoor, nri tupu chi ọbụbọ, ọ dịkwa ngọzi. Mee ya n’oge ikpeazụ n’enweghị ihe ize ndụ ịbanye n’ezigbo chi ọbụbọ. Kwụsị iri na ịṅụ n’ezigbo chi ọbụbọ, ọ bụghị mgbe anyanwụ wara. Oge ịkpachara anya dị tupu chi ọbụbọ n’usoro oge abụghị oke ọzọ iwu nyere. Jiri usoro oge mpaghara a pụrụ ịtụkwasị obi nke na-egosi Fajr nke ọma. [1, 7]
Laghachi n’eluỊkwụsị ibu ọnụ mgbe anyanwụ dara
Ibu ọnụ na-agwụ mgbe anyanwụ dara n’ebe ị nọ; kwụsị ya ngwa ngwa mgbe ị chọpụtala ọdịda ahụ. Onye Amụma ﷺ ji date ọhụrụ kwụsị ibu ọnụ, ma ọ bụrụ na ọ dịghị, jiri date akọrọ, ma ọ bụ mmiri ma date adịghị. Rịọ Allah ma zere iri oke. [8, 9]
Laghachi n’eluOmume mgbe a na-ebu ọnụ
Ekpere, eziokwu na ntụkwasị obi bụ iwu n’afọ niile. Na Ramadan, kpachara anya karịsịa izere ụgha, asịrị, mkparị na mmejọ; gụọ Quran, cheta Allah ma nye onyinye. Mmehie nwere ike ibelata ụgwọ ibu ọnụ ma bụrụ ihe dị njọ, ma ọ bụghị mmehie ọ bụla na-emebi ibu ọnụ ozugbo: ịtụfu ụgwọ na ịdịghị irè bụ ihe dị iche. [3]
Laghachi n’eluGịnị na-emebi ibu ọnụ?
Ihe atụ doro anya gụnyere iri ma ọ bụ ịṅụ ụma, inwe mmekọahụ ụma mgbe a na-ebu ọnụ, na mmalite nsọ nwaanyị ma ọ bụ ọbara mgbe a mụsịrị nwa. Dị ka ọtụtụ si kwuo, ịkpata ịgbọ agbọ ụma chọrọ ibu ọnụ ịkwụghachi, dị iche na agbọ na-abịa n’enweghị uche. Dịkwa ka ọtụtụ si kwuo, ime ka mmiri mmekọahụ pụta site n’iji aka eme onwe onye na-emebi ibu ọnụ; nkọwa mmetụ ndị ọzọ dị iche. Ewerekwala ikpe niile dịka otu. [1, 10, 11]
Laghachi n’eluNchefu, ịgbọ agbọ na omume a kwadoro
Ọ bụrụ na i rie ma ọ bụ ṅụọ n’ihi nchefu, kwụsị ozugbo i chetara ma mezue ibu ọnụ; ọ ka dị irè. Ịgbọ agbọ n’enweghị uche anaghị emekarị ka ọ ghara ịdị irè. Nrọ na-ebute mmiri mmekọahụ n’enweghị uche anaghị emebi ibu ọnụ; a chọrọ ịsa ahụ iwu tupu ekpere mgbe mmiri ahụ pụtara. A na-ekwe ịsa ahụ, iji osisi eze na iji mmiri sachaa ọnụ na imi nwayọọ, na-ezere ilo mmiri ụma. Agụụ ma ọ bụ akpịrị ịkpọ nkụ naanị anaghị emebi ibu ọnụ. [10, 12, 13]
Laghachi n’eluỌgwụ na usoro ọgwụgwọ
Akwụsịla ọgwụgwọ dị mkpa ma ọ bụ tinye onwe gị n’ihe ize ndụ. Ọgwụ a loro n’oge ibu ọnụ na-emebi ya; dọkịta a pụrụ ịtụkwasị obi nwere ike tụlee oge ọzọ dị mma. Inhaler, ọgwụ ntụtụ, ọgwụ a na-atapụ na usoro ọgwụgwọ nwere nkọwa na echiche ndị ọkà mmụta dị iche. Jụọ dọkịta na onye nkuzi Sunni maara ihe banyere ọgwụgwọ gị, akwụsịkwala enyemaka mberede. Ọ bụrụ na i kwụsị ibu ọnụ n’ihi ezigbo ihe, ịkwụghachi ma ọ bụ fidyah dabere n’ọnọdụ gị. [1]
Laghachi n’eluNsọ nwaanyị na ọbara mgbe a mụsịrị nwa
Nsọ nwaanyị ma ọ bụ ọbara mgbe a mụsịrị nwa n’ehihie na-akwụsị ibu ọnụ; ọ dịghị irè n’oge nke ọ bụla. Nwaanyị na-akwụghachi ibu ọnụ fọdụrụ mgbe Ramadan gasịrị, ma ọ naghị akwụghachi ekpere fọdụrụ n’oge nsọ. Ọ bụrụ na ọbara kwụsịrị tupu chi ọbụbọ ma o buru ibu ọnụ n’obi, ọ dị irè ọbụna ma ọ saa ahụ iwu mgbe chi bọrọ; ọ ga-asa ahụ n’oge ekpere. Ọ bụrụ na ịdị ọcha malitere mgbe chi bọrọ, nkọwa iwu dị iche, a na-akwụghachikwa ụbọchị ahụ. Iji nnwere onwe a bụ nrubeisi, ọ bụghị mmejọ. [13]
Laghachi n’eluỊtụrụ ime na inye nwa ara
Nwaanyị dị ime ma ọ bụ na-enye nwa ara nke nwere ezi egwu mmerụ nye onwe ya ma ọ bụ nwa ya nwere ike iji nnwere onwe kwụsị ibu ọnụ. Kpọtụrụ dọkịta a pụrụ ịtụkwasị obi na onye nkuzi Sunni maara ihe. Ịkwụghachi ụbọchị mgbe ike dị mkpa; ụlọ akwụkwọ Sunni nwere ọdịiche ma inyekwa ndị ogbenye nri dị mkpa n’ọnọdụ ụfọdụ. Otu iwu anaghị ekpuchi ikpe niile. [14]
Laghachi n’eluỌrịa nwa oge na ọrịa na-adịte aka
Onye nwere ọrịa nwa oge nke na-atụ egwu n’ezi ihe na ibu ọnụ ga-eme ka ọ ka njọ, mee ka mgbake gbuo oge ma ọ bụ merụọ ya, ma ọ bụ chọrọ ọgwụgwọ na-enweghị ike ichere, nwere ike ịkwụsị ibu ọnụ ma kwụọghachi mgbe ọ gbakere. A ga-ezere nnukwu mmerụ. Maka ọnọdụ na-adịte aka nke eleghị anya agaghị agbanwe, ndị ọkà mmụta na-akọwa inye onye ogbenye nri kwa ụbọchị; ọnọdụ onye ahụ na mgbake mgbe e mesịrị chọrọ ndụmọdụ pụrụ iche. [1]
Laghachi n’eluỊka nká na enweghị ike na-aga n’ihu
Onye agadi na-enweghị ike ibu ọnụ, nke eleghị anya agaghị enwetaghachi ike ahụ, nwere ike ghara ibu ọnụ ma nye onye ogbenye nri kwa ụbọchị, dịka iwu enweghị ike na-adịgide adịgide si dị. Ụdị na ọnụọgụ nri nwere ọdịiche a nabatara; chọọ ezigbo ndụmọdụ mpaghara. Etinyela onwe gị n’ihe ize ndụ. [1, 15]
Laghachi n’eluNjem
Onye na njem ruru ọnọdụ iwu Islam nwere ike ghara ibu ọnụ ma kwụọghachi ụbọchị, ma ọ bụ buru ọnụ ma ọ bụrụ na ọ dịghị mmerụ. Mgbe ibu ọnụ na-akpata nnukwu ihe isi ike ma ọ bụ mmerụ, iji nnwere onwe ka mma; izere nnukwu mmerụ nwere ike ịchọ ịkwụsị ya. Mmalite na ngwụcha njem maka nke a nwere nkọwa n’iwu Sunni; ịtụ atụmatụ njem mgbe ị ka nọ n’ụlọ abụghị otu na ịnọ na njem. [1, 16]
Laghachi n’eluỌrụ siri ike na okpomọkụ
Onye na-arụ ọrụ ahụ siri ike kwesịrị iburu ibu ọnụ n’obi ma mee ndokwa dị mma, dịka ịgbanwe oge ọrụ, izu ike na ibelata ịnọ n’okpomọkụ. Aha ọrụ naanị abụghị ikike ịmalite ụbọchị n’enweghị ibu ọnụ. Ọ bụrụ na nnukwu ihe isi ike a na-apụghị izere ma ọ bụ ezigbo ihe ize ndụ mmerụ pụtara n’ehihie, onye ahụ nwere ike igbochi mmerụ, kwụsị ibu ọnụ dịka ọ dị mkpa ma kwụọghachi ụbọchị. Chọọ ndụmọdụ dabara n’ọnọdụ ahụ. [1]
Laghachi n’eluỊkwụghachi ụbọchị fọdụrụ
Kwụghachi ụbọchị fọdụrụ n’ihi ezigbo ihe nwa oge mgbe ihe ahụ kwụsịrị, n’ụbọchị a na-ekwe. Ha nwere ike ịso ibe ha ma ọ bụ kewaa. Gbalịa mezue tupu Ramadan ọzọ ma ọ bụrụ na ike dị. Enweghị ike na-aga n’ihu bụ ngọpụ; ụlọ akwụkwọ nwere ọdịiche na ihe ga-eso igbu oge a gaara ezere. Ọ bụrụ na ọnụọgụ ụbọchị amaghị, jiri nlezianya tụọ ya nke ọma. Eburula ọnụ n’Eid abụọ, sorokwa iwu ụbọchị Tashriq. [1, 13]
Laghachi n’eluỊkwụghachi, fidyah na nkwụghachi mmebi
Qada bụ ibu ọnụ ụbọchị n’ọnọdụ ụbọchị fọdụrụ. Fidyah bụ inye onye ogbenye nri n’ọnọdụ iwu Islam nabatara, dịka ụfọdụ enweghị ike na-aga n’ihu; ọ bụghị ihe nnọchi dị mfe maka ịkwụghachi mgbe mmadụ nwere ike ibu ọnụ. Nkwụghachi mmebi dị ukwuu dị iche dị maka mmekọahụ ụma n’ehihie Ramadan n’okpuru ọnọdụ ya: ịtọhapụ ohu, ma ọ bụrụ na ọ gaghị ekwe, ibu ọnụ ọnwa abụọ na-eso ibe ha, ma ọ bụrụkwa na ọ gaghị ekwe, inye ndị ogbenye iri isii nri. Ngwa iwu na ọrụ ndị ọzọ dabere n’ọnọdụ na ụlọ akwụkwọ; kpọtụrụ onye nkuzi tozuru etozu. [1, 17]
Laghachi n’eluIbu ọnụ nke afọ ofufo
Ibu ọnụ nke afọ ofufo bụ ofufe a na-akwado karịa nke iwu. Mezue ya ma ọ bụrụ na o kwere n’enweghị mmerụ ma ọ bụ ileghara ọrụ iwu ma ọ bụ ikike onye ọzọ anya. Ibu ọnụ nkwa, nke nkwụghachi mmebi ma ọ bụ nke ịkwụghachi ụbọchị dị iche na ibu ọnụ afọ ofufo n’ozuzu. Ụlọ akwụkwọ Sunni nwere ọdịiche n’ebumnuche na nkwụsị nke afọ ofufo. [18]
Laghachi n’eluỤbọchị isii Shawwal na Ụbọchị Ọcha
Ụbọchị isii Shawwal pụtara ụbọchị isii n’ime Shawwal mgbe Eid al-Fitr gasịrị; ha nwere ike iso ibe ha ma ọ bụ kewaa. Ndị ọkà mmụta na-atụle usoro ha na ibu ọnụ Ramadan fọdụrụ na okwu banyere ụgwọ ya. Ụbọchị Ọcha bụ ụbọchị atọ n’ọnwa elu ọ bụla, nke na-abụkarị 13, 14 na 15. Ọ bụ omume dị iche na isii Shawwal. 13 Dhu al-Hijjah bụ ụbọchị Tashriq, nke a na-agaghị ebukarị ọnụ, ewezuga nnwere onwe pụrụ iche maka onye Hajj dị n’okpuru. [19, 20]
Laghachi n’eluMọnde, Tọzdee na ụbọchị atọ kwa ọnwa
A na-akwado ibu ọnụ na Mọnde na Tọzdee, yana ụbọchị atọ n’ọnwa elu ọ bụla. A pụrụ ịhọrọ Ụbọchị Ọcha atọ maka nke kwa ọnwa, ma ụbọchị atọ ndị ọzọ na-emezukwa omume izugbe ahụ. Eburula ọnụ n’ụbọchị a machibidoro dịka Eid naanị n’ihi na ọ dabara n’ụbọchị ị na-ebukarị ọnụ. [20, 21]
Laghachi n’eluỤbọchị Arafah
Arafah bụ ụbọchị nke itoolu Dhu al-Hijjah. A na-akwado ibu ọnụ nye onye na-adịghị eme Hajj; hadith kwuru mgbaghara maka afọ abụọ. Ndị ọkà mmụta kọwara na nke a anaghị ekwe ịnọgide na nnukwu mmehie ma ọ bụ ikike a na-akwụbeghị. Maka onye Hajj nọ na Arafah, ịghara ibu ọnụ na-eso omume Onye Amụma ma nyere ofufe na arịrịọ aka. Soro onye isi mpaghara a pụrụ ịtụkwasị obi banyere ụbọchị a kwadoro. [22, 23]
Laghachi n’eluTasua, Ashura na Muharram
Ashura bụ ụbọchị nke iri Muharram; a na-akwado itinye ụbọchị nke itoolu na ya. Onye Amụma ﷺ kwuru mgbaghara maka afọ gara aga na Ashura ma buru n’obi ịgụnye nke itoolu n’afọ ọzọ. Ọtụtụ ndị ọkà mmụta na-ekwe ibu ọnụ naanị nke iri, mana ha nwere ọdịiche banyere ikewapụ ya. Muharram so n’ọnwa kachasị mma maka ibu ọnụ afọ ofufo mgbe Ramadan gasịrị. [22, 24]
Laghachi n’eluShaaban, ibu ọnụ Dawud na ụbọchị ndị ọzọ
Onye Amụma ﷺ na-ebukarị ọnụ na Shaaban, o burughịkwa otu ọnwa dum ewezuga Ramadan. Ibu ọnụ Dawud bụ ibu otu ụbọchị ma zuru ike n’echi ya, ma ọ bụrụ na ọ gaghị eme ka a leghara ọrụ iwu anya. A na-akwado ọrụ ọma na ibu ọnụ n’ụbọchị itoolu mbụ Dhu al-Hijjah dịka ọnọdụ si dị; ọnọdụ onye Hajj na Arafah dị iche, nke iri bụkwa Eid al-Adha mgbe a machibidoro ibu ọnụ. Emela ibu ọnụ afọ ofufo na-akpata mmerụ ma ọ bụ ileghara ọrụ anya. [23, 28]
Laghachi n’eluỤbọchị a machibidoro ma ọ bụ na-adịghị akwado ibu ọnụ
A machibidoro ibu ọnụ na Eid al-Fitr na Eid al-Adha. Ụbọchị Tashriq bụ 11, 12 na 13 Dhu al-Hijjah, a naghịkwa ebukarị ha ọnụ. E nwere akụkọ nnwere onwe pụrụ iche maka onye Hajj tamattu ma ọ bụ qiran na-enweghị ike inweta anụ àjà ma na-emezubeghị ibu ọnụ a chọrọ tupu Eid. A naghị akwado ikewapụ Fraịdee maka ibu ọnụ afọ ofufo ma ọ bụrụ na ọ bụghị ụbọchị ibu ọnụ ya, ihe kpatara ya a nabatara, ma ọ bụ e buru ụbọchị dị n’akụkụ ya; nke a abụghị mgbochi ibu ọnụ iwu nke ịkwụghachi. [25, 26]
Laghachi n’eluIbu ọnụ n’obodo na-abụghị nke Muslim
Ọrụ ahụ anaghị agbanwe naanị n’ihi na mmadụ bi n’obodo na-abụghị nke Muslim. Soro ezigbo chi ọbụbọ na ọdịda anyanwụ ebe ị nọ, site na ụlọ alakụba ma ọ bụ usoro oge mpaghara a pụrụ ịtụkwasị obi nke tụlere ebe, ụbọchị na ngụkọ Fajr. Ọ bụrụ na ọkwa ịhụ ọnwa ma ọ bụ usoro oge dị iche, kpọtụrụ onye isi Muslim mpaghara a pụrụ ịtụkwasị obi kama iji oge obodo dị anya na-akpaghị aka. [1]
Laghachi n’eluEbe ìhè ehihie na-adị ogologo nke ukwuu
Ebe ezigbo chi ọbụbọ na ọdịda anyanwụ na-eme kwa ụbọchị, iwu izugbe bụ ibu ọnụ n’etiti oge mpaghara ndị ahụ ọbụna mgbe ụbọchị toro ogologo, ma ọ bụrụ na mmadụ nwere ike n’enweghị mmerụ a nabatara. Ogologo ụbọchị naanị anaghị ekwe iso oge Makkah ma ọ bụ obodo ọzọ ozugbo. Ọ bụrụ na ọrịa ma ọ bụ ezigbo ihe ize ndụ mmerụ ebilite, nnwere onwe kwekọrọ na ya na-arụ ọrụ, a na-akwụghachikwa ụbọchị mgbe ike dị. [1]
Laghachi n’eluEbe na-enweghị akara anyanwụ nkịtị
Ọnọdụ mpaghara nsọtụ ụwa dị iche: anyanwụ nwere ike ghara ịda, ghara ịwa, ma ọ bụ a gaghị amata akara ezigbo chi ọbụbọ n’oge ụfọdụ. A pụghị ịmanye otu usoro oge atụpụtara n’ọnọdụ ndị a niile. Mgbe akara nkịtị adịghị, ndị ọkà mmụta Sunni na-eji ụzọ ịtụ oge kwesịrị ekwesị, ha nwekwara ọdịiche n’iji ya. Soro kansụl Sunni maara ihe ma ọ bụ onye isi mpaghara ghọtara ebe gị, jiri akara n’ezie mgbe ha dị. A na-eji hadith banyere ịtụ oge ekpere n’ụbọchị pụrụ iche atụnyere ya; ọ bụghị hadith nyere usoro ibu ọnụ mpaghara nsọtụ ụwa ozugbo. [27]
Laghachi n’eluAtụmatụ kwa ụbọchị bara uru
Lelee Fajr na ọdịda anyanwụ mpaghara, buru ibu ọnụ iwu n’obi n’abalị, rie suhoor, zere ihe na-emebi ibu ọnụ, kpeekwa ekpere. Kwụsị ibu ọnụ mgbe ị kwadoro ọdịda, dekọọ ụbọchị ị ga-akwụghachi, rie ma ṅụọ nke zuru ezu n’etiti ọdịda anyanwụ na chi ọbụbọ. Ọ bụrụ na mgbaàmà na-echegbu ma ọ bụ ọgwụgwọ ngwa ngwa dị mkpa, chọọ enyemaka dọkịta ngwa ngwa ma jụọ maka nnwere onwe dabara gị.
Laghachi n’eluEbe e si nweta ihe
[1] Quran: Al-Baqarah 2:183–187 na 2:185. [2] Sahih al-Bukhari 8; Sahih Muslim 16. [3] Sahih al-Bukhari 1901, 1903 na 1896. [4] Sahih al-Bukhari 1900; Sahih Muslim 1081. [5] Sunan Abi Dawud 4403. [6] Sunan Abi Dawud 2454. [7] Sahih al-Bukhari 1923. [8] Sahih al-Bukhari 1954. [9] Sunan Abi Dawud 2356. [10] Sahih al-Bukhari 1933. [11] Sunan Abi Dawud 2380. [12] Sunan Abi Dawud 2365–2366; Sahih al-Bukhari, Akwụkwọ Ibu Ọnụ, isi banyere iji osisi eze dị mmiri ma ọ bụ akọrọ mgbe a na-ebu ọnụ. [13] Sahih Muslim 335; Sahih al-Bukhari 1925–1926. [14] Sunan Ibn Majah 1667. [15] Sahih al-Bukhari 4505. [16] Sahih Muslim 1121; Sahih al-Bukhari 1946. [17] Sahih al-Bukhari 1936; Sahih Muslim 1111. [18] Sahih Muslim 1154. [19] Sahih Muslim 1164. [20] Jami al-Tirmidhi 761. [21] Jami al-Tirmidhi 747. [22] Sahih Muslim 1162. [23] Sahih al-Bukhari 1988. [24] Sahih Muslim 1134 na 1163. [25] Sahih al-Bukhari 1990 na 1997–1998. [26] Sahih Muslim 1144. [27] Sahih Muslim 2937. [28] Sahih al-Bukhari 1969 na 1976; Sunan an-Nasai 2372. [29] Sahih al-Bukhari 2002. Nọmba hadith nwere ike ịdị iche n’etiti mbipụta.
Laghachi n’elu
