მარხვის გზამკვლევი ისლამში
გაიცანით რამადანი, ნებაყოფლობითი მარხვა, შეღავათები და გამოტოვებული დღეების ანაზღაურება. გზამკვლევი ყურანსა და სუნიტურ ჰადისთა კრებულებს ეყრდნობა. ცნობილი სუნიტური მაზჰაბები ზოგ დეტალში განსხვავდება; განსაკუთრებულ გარემოებებს მცოდნე მასწავლებლის რჩევა შეიძლება დასჭირდეს. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ მორწმუნეებო, მარხვა დაგეკისრათ, როგორც თქვენამდე სხვებს, რათა ალლაჰისადმი მოკრძალებას მიაღწიოთ. — ყურანი 2:183
მარხვის მნიშვნელობა და რატომ მარხულობენ მუსლიმები
მარხვა ალლაჰის ღვთისმსახურებაა: მუსლიმი განზრახვით ჭეშმარიტი განთიადიდან მზის ჩასვლამდე დამრღვევებისგან თავს იკავებს. ის მოკრძალებას, მოთმინებას, მადლიერებასა და თანაგრძნობას ზრდის. მარხვა პატიოსნებას, სიკეთესა და სხვის უფლებებზე ზრუნვასაც მოითხოვს. რამადანის მარხვა ისლამის ხუთი ბურჯიდან ერთია. [1, 2, 3]
ზემოთ დაბრუნებაროდის დაეკისრათ რამადანის მარხვა
ისტორიული ცნობები რამადანის მარხვის დაკისრებას ჩვეულებრივ ჰიჯრის მეორე წელს, დაახლოებით ახ. წ. 624 წელს უკავშირებს; აქ მითითებული ჰადისი ამ ისტორიულ თარიღს არ ადგენს. ყურანი მარხვას რამადანში, მისი გარდმოვლენის თვეში აწესებს. [1] სანდო გადმოცემა ამბობს, რომ რამადანის ვალდებულება აშურას ადრინდელს მოჰყვა. [29] მთვარის თვე აღიარებული დაწყება-დასრულებით 29 ან 30 დღეა; საფუძვლიანი მიზეზის გარეშე მხოლოდ სიფრთხილით დღე არ დაამატოთ. [4]
ზემოთ დაბრუნებავინ უნდა იმარხულოს?
რამადანის მარხვა სავალდებულოა სქესობრივად მომწიფებული, გონებრივად პასუხისმგებელი, შემძლე, არამგზავრი მუსლიმისთვის, რომელსაც ნამდვილ მარხვას შემაფერხებელი მდგომარეობა არ აქვს. ბავშვი მომწიფებამდე ვალდებული არ არის; თუ უვნებლად შეუძლია, ნაზად შეაჩვიეთ. გონებრივი პასუხისმგებლობის არმქონე იმ მდგომარეობაში ვალდებული არ არის; გარემოებები განსხვავდება. ავადმყოფობას, მგზავრობასა და სხვა შემთხვევებს ქვემოთ შეღავათები აქვს. [1, 5]
ზემოთ დაბრუნებაგანზრახვა და ყოველდღიური მარხვა
გულში განიზრახეთ ალლაჰისთვის რამადანის ან ანაზღაურების მარხვა; სიტყვიერი ფორმულა საჭირო არ არის. სავალდებულოსთვის ფრთხილი პრაქტიკაა ყოველ ღამეს განთიადამდე განზრახვა; მაზჰაბებს აღიარებული დეტალები აქვთ. ჭეშმარიტი განთიადიდან ჩასვლამდე დამრღვევებს მოერიდეთ და ნამაზები დროულად ილოცეთ. [6]
ზემოთ დაბრუნებარამადანის დაწყება და დასრულება
რამადანი მისი ნახევარმთვარის დადასტურებისას ან შააბანის 30 დღით შევსებისას იწყება. მთავრდება შავალის ნახევარმთვარის დადასტურებისას ან რამადანის 30 დღით შევსებით. სუნიტი ავტორიტეტები თვის დადგენასა და ჰორიზონტების განსხვავებაში განსხვავდებიან. სანდო ადგილობრივ მუსლიმურ ორგანოს საზოგადოების ერთიანობის დაცვით მიჰყევით, დასაშვები მეცნიერული სხვაობა არ დაგმოთ. [4]
ზემოთ დაბრუნებასუჰური და მარხვის დაწყება
სუჰური, განთიადამდე კვება, სასურველი და ბარაქიანია. გადადეთ ისე, რომ ჭეშმარიტი განთიადის მოსვლა არ გარისკოთ. ჭამა-სმა განთიადისას შეწყვიტეთ და არა მზის ამოსვლისას. უფრო ადრეული სიფრთხილის ცხრილი ცალკე სავალდებულო საზღვარი არ არის. გამოიყენეთ ფაჯრის მკაფიოდ განმსაზღვრელი სანდო ადგილობრივი ცხრილი. [1, 7]
ზემოთ დაბრუნებაგახსნა მზის ჩასვლისას
მარხვა თქვენი ადგილის მზის ჩასვლისას მთავრდება; დადასტურების შემდეგ გახსნა არ დააყოვნოთ. წინასწარმეტყველი ﷺ ახალი ფინიკით ხსნიდა, თუ არ იყო — ხმელით, თუ არც ის — წყლით. დუა თქვით და ზომიერება დაიცავით. [8, 9]
ზემოთ დაბრუნებაქცევა მარხვისას
ნამაზი, პატიოსნება და სანდოობა მთელი წელი სავალდებულოა. რამადანში განსაკუთრებით მოერიდეთ ტყუილს, ჭორაობას, შეურაცხყოფასა და უსამართლობას; ყურანი წაიკითხეთ, ალლაჰი ახსენეთ, გასცით. ცოდვა მარხვის ჯილდოს ამცირებს და შეიძლება მძიმე იყოს, მაგრამ ყველა ცოდვა ავტომატურად არ არღვევს: ჯილდოს დაკარგვა და გაუქმება განსხვავდება. [3]
ზემოთ დაბრუნებარა არღვევს მარხვას?
ნათელი მაგალითებია განზრახ ჭამა-სმა, მარხვისას განზრახ კავშირი და მენსტრუაციის ან მშობიარობისშემდგომი სისხლდენის დაწყება. უმრავლესობით განზრახ ღებინების გამოწვევა ანაზღაურებას ითხოვს, უნებლიე არა. უმრავლესობით მასტურბაციით განზრახ ეაკულაცია არღვევს; სხვა ფიზიკური კონტაქტის დეტალები განსხვავდება. ყველა შემთხვევა ერთნაირი არ არის. [1, 10, 11]
ზემოთ დაბრუნებადავიწყება, ღებინება და ნებადართული ქმედებები
თუ დაგავიწყდათ და ჭამეთ ან დალიეთ, გახსენებისთანავე შეწყვიტეთ და მარხვა დაასრულეთ; ნამდვილი რჩება. უნებლიე ღებინება ჩვეულებრივ არ არღვევს. უნებლიე სველი სიზმარი არ არღვევს; ეაკულაციის შემდეგ ნამაზისთვის ღუსლია საჭირო. ბანაობა, მისვაქი და პირ-ცხვირის ფრთხილი გამოვლება ნებადართულია, წყლის განზრახ ყლაპვის არიდებით. მარტო შიმშილი ან წყურვილი არ არღვევს. [10, 12, 13]
ზემოთ დაბრუნებაწამლები და სამედიცინო პროცედურები
აუცილებელი მკურნალობა არ შეწყვიტოთ და თავს ზიანში ნუ ჩააგდებთ. მარხვის საათებში პირით მიღებული წამალი არღვევს; სანდო ექიმმა უსაფრთხო სხვა დრო შეიძლება განიხილოს. ინჰალატორებს, ინექციებს, წვეთებსა და პროცედურებს სხვადასხვა დეტალი და სწავლულთა აზრი აქვს. თქვენს მკურნალობაზე ექიმსა და მცოდნე სუნიტ მასწავლებელს ჰკითხეთ; გადაუდებელი დახმარება არასოდეს დააყოვნოთ. საფუძვლიანი გახსნისას ანაზღაურება თუ ფიდია თქვენს გარემოებებზეა დამოკიდებული. [1]
ზემოთ დაბრუნებამენსტრუაცია და მშობიარობისშემდგომი სისხლდენა
დღის განმავლობაში მენსტრუაცია ან მშობიარობისშემდგომი სისხლდენა მარხვას წყვეტს; ორივესას მარხვა არ არის ნამდვილი. ქალი რამადანის შემდეგ მარხვას ანაზღაურებს, მენსტრუაციისას გამოტოვებულ ნამაზებს არა. თუ სისხლდენა განთიადამდე დასრულდა და განზრახვა აქვს, მარხვა ნამდვილია ღუსლის მოგვიანებითაც; ნამაზისთვის დროულად იბანაოს. განთიადის შემდეგ სისუფთავისას დეტალები განსხვავდება და დღე ანაზღაურდება. შეღავათის გამოყენება მორჩილებაა, არა ცოდვა. [13]
ზემოთ დაბრუნებაორსულობა და ძუძუთი კვება
ორსულს ან მეძუძურს, რომელსაც საკუთარი ან ბავშვის ზიანის საფუძვლიანი შიში აქვს, გახსნის შეღავათის გამოყენება შეუძლია. ექიმსა და მცოდნე სუნიტ მასწავლებელს ჰკითხეთ. შეძლებისას დღეების ანაზღაურება მნიშვნელოვანია; მაზჰაბები განსაკუთრებულ შემთხვევებში ღარიბის კვების დამატებაზეც განსხვავდება. ერთიანი ფორმულა ყველა შემთხვევას არ მოიცავს. [14]
ზემოთ დაბრუნებადროებითი და ქრონიკული ავადმყოფობა
დროებით ავადმყოფს, რომელსაც მარხვით გაუარესების, დაგვიანებული გამოჯანმრთელების ან ზიანის საფუძვლიანი შიში აქვს, ან დაუყოვნებელი მკურნალობა სჭირდება, გახსნა და გამოჯანმრთელების შემდეგ ანაზღაურება შეუძლია. მძიმე ზიანი ასარიდებელია. გაუმჯობესების უიმედო ხანგრძლივი მდგომარეობისას სწავლულები დღეში ღარიბის კვებას განიხილავენ; პირადი გარემოება და შემდგომი გამოჯანმრთელება ცალკე რჩევას ითხოვს. [1]
ზემოთ დაბრუნებახანდაზმულობა და მუდმივი შეუძლებლობა
ხანდაზმულს, რომელსაც მარხვა აღარ შეუძლია და აღდგენა არ მოელის, მუდმივი უუნარობის წესით გახსნა და დღეში ღარიბის კვება შეუძლია. ფორმა და ოდენობა აღიარებულად განსხვავდება; ადგილობრივი სანდო რჩევა მიიღეთ. თავს ზიანს ნუ მიაყენებთ. [1, 15]
ზემოთ დაბრუნებამგზავრობა
ისლამური წესით შესაბამის მოგზაურობაში მყოფს შეუძლია გახსნას და ანაზღაუროს ან იმარხულოს, თუ არ აზიანებს. მძიმე სირთულის ან ზიანისას შეღავათი უპირატესია და მძიმე ზიანის თავიდან აცილებამ გახსნა შეიძლება მოითხოვოს. ამ მიზნით გზის დაწყება-დასრულებას დეტალები აქვს; ჯერ სახლში მხოლოდ დაგეგმვა მგზავრობაში ყოფნა არ არის. [1, 16]
ზემოთ დაბრუნებამძიმე სამუშაო და სიცხე
ფიზიკურად მძიმე მომუშავემ მარხვა განიზრახოს და საათების მორგება, დასვენება და სიცხის შემცირება სცადოს. პროფესიის სახელი დღის უმარხველად დაწყების ავტომატური ნებართვა არ არის. დღისას თუ გარდაუვალი აუტანელი სირთულე ან რეალური ზიანის რისკი გაჩნდა, ზიანი აირიდოს, საჭიროებისამებრ გახსნას და დღე აანაზღაუროს. გარემოებაზე მორგებული რჩევა მიიღეთ. [1]
ზემოთ დაბრუნებაგამოტოვებული დღეების ანაზღაურება
დროებითი გამართლებული მიზეზით გამოტოვებული დღეები მიზეზის დასრულების შემდეგ ნებადართულ დღეებში აანაზღაურეთ. შეიძლება ზედიზედ ან ცალ-ცალკე. თუ შეგიძლიათ, შემდეგ რამადანამდე დასრულებას ეცადეთ. მუდმივი შეუძლებლობა საპატიოა; ასარიდებელი გადადების შედეგებში მაზჰაბები განსხვავდება. უცნობი რაოდენობა ფრთხილად შეაფასეთ. ორ ბაირამზე არ იმარხულოთ და თაშრიყის წესები დაიცავით. [1, 13]
ზემოთ დაბრუნებაანაზღაურება, ფიდია და ქაფარა
ყადა გამოტოვებულის ნაცვლად ერთი დღის მარხვაა. ფიდია ღარიბის კვებაა ისლამურად აღიარებულ მდგომარეობაში, მაგალითად მუდმივი შეუძლებლობის ზოგ შემთხვევაში; ვისაც ანაზღაურება შეუძლია, მისთვის მარტივი შემცვლელი არ არის. რამადანის დღისას განზრახ კავშირს პირობებით ცალკე დიდი ქაფარა ახლავს: მონის გათავისუფლება, თუ ვერ — ორი უწყვეტი თვე მარხვა, თუ ვერ — სამოცი ღარიბის კვება. გამოყენება და დამატებითი მოვალეობა გარემოებასა და მაზჰაბს ეყრდნობა; კვალიფიციურ მასწავლებელს ჰკითხეთ. [1, 17]
ზემოთ დაბრუნებანებაყოფლობითი მარხვა
ნებაყოფლობითი მარხვა სავალდებულოს მიღმა სასურველი ღვთისმსახურებაა. თუ შესაძლებელია, დაასრულეთ საკუთარი ზიანის, ვალდებულებისა თუ სხვისი უფლების უგულებელყოფის გარეშე. აღთქმის, გამოსყიდვისა და ანაზღაურების მარხვა თავისუფალი ნებაყოფლობითისგან განსხვავდება. მაზჰაბები მის განზრახვასა და შეწყვეტაში განსხვავდება. [18]
ზემოთ დაბრუნებაშავალის ექვსი დღე და თეთრი დღეები
შავალის ექვსი რამადან-ბაირამის შემდეგ შავალში ექვს დღეს ნიშნავს; შეიძლება უწყვეტად ან ცალ-ცალკე. სწავლულები რამადანის ანაზღაურებასთან მის რიგსა და ჯილდოს ფორმულირებაზე მსჯელობენ. თეთრი დღეები მთვარის ყოველი თვის ჩვეულებრივ 13, 14 და 15 რიცხვია. ეს შავალის ექვსისგან ცალკე პრაქტიკაა. ზულ-ჰიჯას 13 თაშრიყის დღეა და ქვემოთ სპეციალური მომლოცველის გამონაკლისის გარდა ჩვეულებრივ არ იმარხულება. [19, 20]
ზემოთ დაბრუნებაორშაბათი, ხუთშაბათი და თვეში სამი დღე
ორშაბათისა და ხუთშაბათის, აგრეთვე ყოველ მთვარის თვეში სამი დღის მარხვა სასურველია. თეთრი სამი დღე შეიძლება აირჩიოთ, მაგრამ სხვა სამიც საერთო პრაქტიკას ასრულებს. ბაირამივით აკრძალულ დღეს არ იმარხულოთ მხოლოდ იმიტომ, რომ თქვენს ჩვეულ დღეს დაემთხვა. [20, 21]
ზემოთ დაბრუნებაარაფას დღე
არაფა ზულ-ჰიჯას მეცხრე დღეა. მარხვა სასურველია არაჰაჯისთვის; ჰადისი ორი წლის გამოსყიდვას ახსენებს. სწავლულები განმარტავენ, რომ ეს მძიმე ცოდვაში გაგრძელებას ან შეუსრულებელ უფლებებს არ ამართლებს. არაფათში მყოფისთვის გახსნა წინასწარმეტყველის პრაქტიკაა და ღვთისმსახურებასა და დუას ეხმარება. დადგენილ თარიღში სანდო ადგილობრივ ავტორიტეტს მიჰყევით. [22, 23]
ზემოთ დაბრუნებათასუა, აშურა და მუჰარამი
აშურა მუჰარამის მეათეა; მასთან მეცხრის მარხვაც სასურველია. წინასწარმეტყველმა ﷺ წინა წლის გამოსყიდვა ახსენა და მომავალ წელს მეცხრეც განიზრახა. მრავალი სწავლულის აზრით მარტო მეათე ნამდვილია, თუმცა ცალკე გამოყოფაში აზრი განსხვავდება. მუჰარამი რამადანის შემდეგ ნებაყოფლობითი მარხვის საუკეთესო თვეებს შორისაა. [22, 24]
ზემოთ დაბრუნებაშააბანი, დაუდის მარხვა და სხვა დღეები
წინასწარმეტყველი ﷺ შააბანში ხშირად მარხულობდა, რამადანის გარდა სრულ თვეს არა. დაუდის მარხვა დღეგამოშვებაა იმისთვის, ვისაც მოვალეობების უგულებელყოფის გარეშე შეუძლია. ზულ-ჰიჯას პირველ ცხრა დღეში კეთილი საქმე და მარხვა გარემოებებით სასურველია; არაფაზე ჰაჯის მდგომარეობა განსხვავდება, მეათე ყურბან-ბაირამია და მარხვა აკრძალულია. ზიანის ან ვალდებულების მიტოვების გამომწვევი ნებაყოფლობითი არ აიღოთ. [23, 28]
ზემოთ დაბრუნებააკრძალული ან არასასურველი დღეები
რამადან-ბაირამსა და ყურბან-ბაირამზე მარხვა აკრძალულია. თაშრიყი ზულ-ჰიჯას 11, 12 და 13 დღეებია და ზოგადად არ იმარხულება. სპეციალური გამონაკლისია თამათუ ან ყირანის მომლოცველი, რომელმაც მსხვერპლი ვერ მოიპოვა და ბაირამამდე საჭირო მარხვა ვერ დაასრულა. მხოლოდ პარასკევის ნებაყოფლობითად გამოყოფა არასასურველია, თუ ჩვეულ მარხვას ან დადასტურებულ მიზეზს არ დაემთხვა, ან მეზობელი დღეც არ იმარხულა; ეს სავალდებულო ანაზღაურების აკრძალვა არ არის. [25, 26]
ზემოთ დაბრუნებამარხვა არამუსლიმურ ქვეყნებში
არამუსლიმურ ქვეყანაში ცხოვრება თავისთავად ვალდებულებას არ ცვლის. თქვენი ადგილის ჭეშმარიტ განთიადსა და ჩასვლას მიჰყევით სანდო ადგილობრივი მეჩეთის ან ცხრილის მიხედვით, რომელიც ადგილს, თარიღსა და ფაჯრის გამოთვლას ითვალისწინებს. მთვარის ცნობებისა თუ ცხრილების განსხვავებისას ავტომატურად შორეული ქვეყნის დროის ნაცვლად ადგილობრივ სანდო მუსლიმურ ავტორიტეტს ჰკითხეთ. [1]
ზემოთ დაბრუნებაძალიან გრძელი დღეების ადგილები
სადაც ყოველდღე ჩვეულებრივი განთიადი და ჩასვლა არის, საერთო წესი ადგილობრივ დროთა შორის მარხვაა, თუნდაც დღე გრძელი იყოს, თუ აღიარებული ზიანის გარეშე შეუძლია. მხოლოდ სიგრძე მექის ან სხვა ქალაქის საათებზე გადასვლის საფუძველი არ არის. დაავადებისა თუ რეალური ზიანის რისკისას შესაბამისი შეღავათი მოქმედებს და დღე შეძლებისას ანაზღაურდება. [1]
ზემოთ დაბრუნებაადგილები ჩვეულებრივი მზის ნიშნების გარეშე
პოლარული პირობები განსხვავდება: მზე შეიძლება არ ჩადიოდეს, არ ამოდიოდეს ან სეზონში სანდო განთიადის ნიშანი ვერ ირჩეოდეს. ერთი სავარაუდო ცხრილი ყველა შემთხვევას ვერ მოერგება. ნორმალური ნიშნების გარეშე სწავლულები დროის შეფასების მეთოდებს იყენებენ და გამოყენებაში განსხვავდებიან. მიჰყევით თქვენი ადგილის მცოდნე სუნიტურ საბჭოს ან ადგილობრივ ორგანოს, არსებული რეალური ნიშნები კი გამოიყენეთ. უჩვეულო დღეში ნამაზის დროის შეფასების ჰადისი ანალოგიით გამოიყენება; პოლარული მარხვის პირდაპირი განრიგის ჰადისი არ არის. [27]
ზემოთ დაბრუნებაპრაქტიკული ყოველდღიური გეგმა
შეამოწმეთ ადგილობრივი ფაჯრი და ჩასვლა, სავალდებულო ღამით განიზრახეთ, სუჰური მიირთვით, დამრღვევებს მოერიდეთ და ილოცეთ. ჩასვლის დადასტურების შემდეგ გახსენით, ანაზღაურების დღეები ჩაინიშნეთ, ჩასვლასა და განთიადს შორის საკმარისად ჭამეთ და დალიეთ. შემაშფოთებელი სიმპტომის ან სასწრაფო მკურნალობისას დაუყოვნებლივ მიიღეთ ექიმის დახმარება და შესაბამის შეღავათზე იკითხეთ.
ზემოთ დაბრუნებაწყაროები
[1] ყურანი: ალ-ბაყარა 2:183–187 და 2:185. [2] საჰიჰ ალ-ბუხარი 8; საჰიჰ მუსლიმი 16. [3] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1901, 1903 და 1896. [4] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1900; საჰიჰ მუსლიმი 1081. [5] სუნან აბუ დაუდი 4403. [6] სუნან აბუ დაუდი 2454. [7] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1923. [8] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1954. [9] სუნან აბუ დაუდი 2356. [10] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1933. [11] სუნან აბუ დაუდი 2380. [12] სუნან აბუ დაუდი 2365–2366; საჰიჰ ალ-ბუხარი, მარხვის წიგნი, თავი სველი ან მშრალი მისვაქის გამოყენებაზე მარხვისას. [13] საჰიჰ მუსლიმი 335; საჰიჰ ალ-ბუხარი 1925–1926. [14] სუნან იბნ მაჯა 1667. [15] საჰიჰ ალ-ბუხარი 4505. [16] საჰიჰ მუსლიმი 1121; საჰიჰ ალ-ბუხარი 1946. [17] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1936; საჰიჰ მუსლიმი 1111. [18] საჰიჰ მუსლიმი 1154. [19] საჰიჰ მუსლიმი 1164. [20] ჯამი ათ-თირმიზი 761. [21] ჯამი ათ-თირმიზი 747. [22] საჰიჰ მუსლიმი 1162. [23] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1988. [24] საჰიჰ მუსლიმი 1134 და 1163. [25] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1990 და 1997–1998. [26] საჰიჰ მუსლიმი 1144. [27] საჰიჰ მუსლიმი 2937. [28] საჰიჰ ალ-ბუხარი 1969 და 1976; სუნან ან-ნასაი 2372. [29] საჰიჰ ალ-ბუხარი 2002. ნუმერაცია გამოცემებით შეიძლება განსხვავდებოდეს.
ზემოთ დაბრუნება
