ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਅਜ਼ਕਾਰ
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ. [آيَةُ الْكُرْسِيِّ - الْبَقَرَةُ 255].ਮੈਂ ਧਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਦਾ ਜੀਉਂਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਊਂਘ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਨੀਂਦ। ਅਸਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਸਭ ਉਸੇ ਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ? ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਘੇਰ ਸਕਦੇ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਦੇ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੇ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਅਸਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਉਸ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ ਹੈ। [ਆਇਤ ਅਲ-ਕੁਰਸੀ - ਅਲ-ਬਕਰਾ 255]مَنْ قَالَهَا حِينَ يُصْبِحُ أُجِيرَ مِنَ الْجِنِّ حَتَّى يُمْسِيَ وَمَنْ قَالَهَا حِينَ يُمْسِي أُجِيرَ مِنَ الْجِنِّ حَتَّى يُصْبِحَ.
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ।
ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
هَلْ مِنَ الْوَاجِبِ أَنْ يَبْدَأَ مَنْ أَرَادَ قِرَاءَةَ الْقُرْآنِ بِقَوْلِ: (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ وَسَطِ السُّورَةِ، وَأَحْيَانًا يُرِيدُ الْوَاحِدُ مِنَّا أَنْ يُرَدِّدَ بَعْضَ السُّوَرِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، هَلْ عَلَيْهِ أَنْ يَقُولَ فِي كُلِّ مَرَّةٍ: ( بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ)، أَمْ مَرَّةٌ وَاحِدَةٌ تَكْفِي؟
السُّنَّةُ لِلْمُؤْمِنِ وَالْمُؤْمِنَةِ الْبَدَاءَةُ بِالْبَسْمَلَةِ فِي أَوَّلِ كُلِّ سُورَةٍ وَإِنْ كَرَّرَهَا ذَلِكَ يُكَرِّرُ التَّسْمِيَةَ ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فِي أَوَّلِ كُلِّ سُورَةٍ، كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَرَأَ السُّورَةَ بَدَأَهَا بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ ذَلِكَ مَعَ كُلِّ سُورَةٍ، كُلُّ سُورَةٍ نَزَلَ مَعَهَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِلَّا سُورَةَ بَرَاءَةَ، فَإِنَّهُ تَوَقَّفَ عُثْمَانُ وَالصَّحَابَةُ لَمَّا جَمَعُوا الْقُرْآنَ هَلْ هِيَ سُورَةٌ وَاحِدَةٌ مَعَ الْأَنْفَالِ، أَوْ مُنْفَصِلَةٌ؟، فَلِهَذَا لَمْ يَكْتُبُوا بَيْنَهُمَا آيَةَ التَّسْمِيَةِ، وَأَمَّا مَا سِوَاهَا مِنَ السُّوَرِ، فَالْمَشْرُوعُ لِلْقَارِئِ أَنْ يَقْرَأَ التَّسْمِيَةَ، وَإِذَا كَرَّرَ السُّوَرَ يُكَرِّرُ التَّسْمِيَةَ، أَمَّا إِذَا كَانَتِ الْبَدَاءَةُ أَثْنَاءَ السُّورَةِ فَإِنَّهُ يَبْدَأُ بِالتَّعَوُّذِ يَقُولُ : أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ يَكْفِي، وَإِنْ سَمَّى فَلَا بَأْسَ لَكِنْ يَكْفِي التَّعَوُّذُ؛ لِقَوْلِ اللَّهِ جَلَّ وَعَلَا { فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ } [سُورَةُ النَّحْلِ - 98]، فَإِذَا كَانَتِ الْبِدَايَةُ مِنْ أَثْنَاءِ السُّورَةِ يَتَعَوَّذُ وَيَكْفِي، أَمَّا مِنْ أَوَّلِهَا، فَإِنَّهُ يَتَعَوَّذُ وَيُسَمِّي جَمِيعًا، وَإِذَا أَعَادَهَا أَعَادَ التَّسْمِيَةَ فَقَطْ، وَلَا يُعِيدُ التَّعَوُّذَ يَكْفِيهِ إِعَادَةُ التَّسْمِيَةِ فَقَطْ.
السُّنَّةُ لِلْمُؤْمِنِ وَالْمُؤْمِنَةِ الْبَدَاءَةُ بِالْبَسْمَلَةِ فِي أَوَّلِ كُلِّ سُورَةٍ وَإِنْ كَرَّرَهَا ذَلِكَ يُكَرِّرُ التَّسْمِيَةَ ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فِي أَوَّلِ كُلِّ سُورَةٍ، كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَرَأَ السُّورَةَ بَدَأَهَا بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ ذَلِكَ مَعَ كُلِّ سُورَةٍ، كُلُّ سُورَةٍ نَزَلَ مَعَهَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِلَّا سُورَةَ بَرَاءَةَ، فَإِنَّهُ تَوَقَّفَ عُثْمَانُ وَالصَّحَابَةُ لَمَّا جَمَعُوا الْقُرْآنَ هَلْ هِيَ سُورَةٌ وَاحِدَةٌ مَعَ الْأَنْفَالِ، أَوْ مُنْفَصِلَةٌ؟، فَلِهَذَا لَمْ يَكْتُبُوا بَيْنَهُمَا آيَةَ التَّسْمِيَةِ، وَأَمَّا مَا سِوَاهَا مِنَ السُّوَرِ، فَالْمَشْرُوعُ لِلْقَارِئِ أَنْ يَقْرَأَ التَّسْمِيَةَ، وَإِذَا كَرَّرَ السُّوَرَ يُكَرِّرُ التَّسْمِيَةَ، أَمَّا إِذَا كَانَتِ الْبَدَاءَةُ أَثْنَاءَ السُّورَةِ فَإِنَّهُ يَبْدَأُ بِالتَّعَوُّذِ يَقُولُ : أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ يَكْفِي، وَإِنْ سَمَّى فَلَا بَأْسَ لَكِنْ يَكْفِي التَّعَوُّذُ؛ لِقَوْلِ اللَّهِ جَلَّ وَعَلَا { فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ } [سُورَةُ النَّحْلِ - 98]، فَإِذَا كَانَتِ الْبِدَايَةُ مِنْ أَثْنَاءِ السُّورَةِ يَتَعَوَّذُ وَيَكْفِي، أَمَّا مِنْ أَوَّلِهَا، فَإِنَّهُ يَتَعَوَّذُ وَيُسَمِّي جَمِيعًا، وَإِذَا أَعَادَهَا أَعَادَ التَّسْمِيَةَ فَقَطْ، وَلَا يُعِيدُ التَّعَوُّذَ يَكْفِيهِ إِعَادَةُ التَّسْمِيَةِ فَقَطْ.
ਕੀ ਕੁਰਆਨ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ‘ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨ, ਬਹੁਤ ਰਹਿਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸੂਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪੜ੍ਹੇ? ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸੂਰਤਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਕੀ ਹਰ ਵਾਰ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਕਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ?
ਮੋਮਿਨ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਲਈ ਹਰ ਸੂਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸੁੰਨਤ ਹੈ; ਜੇ ਸੂਰਤ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਬੀ, ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਅਤੇ ਸਲਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਹਰ ਸੂਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਉਤਾਰਿਆ, ਸਿਵਾਏ ਸੂਰਤ ਬਰਾਅਤ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਹਾਬਾ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਵੱਕੁਫ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਅਲ-ਅਨਫ਼ਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੂਰਤ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਖਰੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਦੀ ਆਇਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਹੋਰ ਸੂਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਲਈ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੂਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ: ‘ਮੈਂ ਧਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ’; ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਵੀ ਕਹੇ ਤਾਂ ਹਰਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਰਆਨ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਧਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗੋ।’ [ਸੂਰਤ ਅਨ-ਨਹਲ 98] ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਸੂਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਪਨਾਹ ਵੀ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਏ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਦੁਹਰਾਏ; ਪਨਾਹ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
ਮੋਮਿਨ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਲਈ ਹਰ ਸੂਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸੁੰਨਤ ਹੈ; ਜੇ ਸੂਰਤ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਬੀ, ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਅਤੇ ਸਲਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਹਰ ਸੂਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਉਤਾਰਿਆ, ਸਿਵਾਏ ਸੂਰਤ ਬਰਾਅਤ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਹਾਬਾ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਵੱਕੁਫ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਅਲ-ਅਨਫ਼ਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੂਰਤ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਖਰੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਦੀ ਆਇਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਹੋਰ ਸੂਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਲਈ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੂਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ: ‘ਮੈਂ ਧਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ’; ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਵੀ ਕਹੇ ਤਾਂ ਹਰਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਰਆਨ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਧਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗੋ।’ [ਸੂਰਤ ਅਨ-ਨਹਲ 98] ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਸੂਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਪਨਾਹ ਵੀ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਏ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਦੁਹਰਾਏ; ਪਨਾਹ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
