نماز جو مڪمل رهنما
روز جون پنج نمازون قدم به قدم سکو. هيءَ رهنمائي عام سيکاريو ويندڙ سني طريقو پيش ڪري ٿي؛ معتبر سني مذهبن ۾ ڪجهه تفصيلن بابت فرق آهن. پنهنجي سگهه موجب نماز پڙهو ۽ ضرورت هجي ته ڀروسي واري استاد کان پڇو. سکڻ دوران ماهر قاريءَ جي تلاوت ٻڌو. إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض آهي. — قرآن 4:103
ڪنهن سان سکڻو آهي
هتي اهل سنت جو عام سيکاريل هڪ طريقو ڏيکاريل آهي. فقهي مذهبن جي ڪجهه تفصيل ۾ فرق آهي؛ پنهنجي سگهه موجب نماز پڙهو. وضو تيستائين صحيح آهي جيستائين ٽٽڻ جو سبب نه ٿئي.
نماز جي تياري
وقت شروع ٿيڻ جي پڪ ڪريو؛ گهربل پاڪائي حاصل ڪريو، نجاست هٽايو، نماز لاءِ گهربل ستر ڍڪيو ۽ پاڪ جاءِ تي وس آهر قبلي ڏانهن منهن ڪري نماز پڙهو. وضو لاءِ وضو جي رهنمائي ڏسو. اطمينان سان پڙهو ۽ هر حرڪت کي پورو وقت ڏيو.
مٿي واپسنيت ۽ شروعاتي تڪبير
دل ۾ نيت ڪريو ته ڪهڙي نماز پڙهي رهيا آهيو؛ زبان سان مقرر لفظ چوڻ ضروري ناهي. فرض نماز ۾ سگهه هجي ته بيهو. هٿ ڪلهن يا ڪنن ويجهو کڻي تڪبير چئو، جنهن جي معنيٰ آهي «الله سڀ کان وڏو آهي». بيهڻ دوران ساڄو هٿ کاٻي تي رکو ۽ سجدي جي جاءِ ڏانهن ڏسو. اللَّهُ أَكْبَرُ الله سڀ کان وڏو آهي.
مٿي واپسشروع جي دعا
شروعاتي تڪبير کان پوءِ شروع جي دعا مستحب آهي. هڪ ثابت دعا جو هي حصو آهي: وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ. پوءِ تڙيل شيطان کان الله جي پناهه گهرو: أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، جنهن جي معنيٰ آهي «مان تڙيل شيطان کان الله جي پناهه گهران ٿو». شروع جي دعا مستحب آهي؛ مختلف صورتن کي گڏ پڙهڻ ضروري ناهي. معنيٰ: مان اخلاص سان آسمانن ۽ زمين جي پيدا ڪندڙ ڏانهن منهن ڪريان ٿو. منهنجي نماز، قرباني، جيئڻ ۽ مرڻ الله، سڀني جهانن جي رب لاءِ آهن، جنهن جو ڪو شريڪ ناهي.
مٿي واپسفاتحه پڙهو
اڪيلو يا امام ٿي نماز پڙهڻ وقت هر رڪعت ۾ فاتحه پڙهو ۽ پوءِ آمِينَ چئو، يعني «اي الله، قبول ڪر». ضرورت هجي ته استاد سان آهستي آهستي سکو. امام پٺيان مقتدي جي قراءت جي تفصيلن بابت سني مذهبن ۾ فرق آهن؛ امام کان اڳتي ٿيڻ کان سواءِ پنهنجي ڀروسي واري استاد يا مذهب جي پيروي ڪريو. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ معنيٰ: الله جي نالي سان، جيڪو نهايت مهربان، رحم ڪندڙ آهي. سڀ ساراهه الله، جهانن جي رب لاءِ آهي، جيڪو نهايت رحم ڪندڙ، جزا جي ڏينهن جو مالڪ آهي. رڳو تنهنجي عبادت ڪريون ٿا ۽ توکان مدد گهرون ٿا. اسان کي سڌي واٽ ڏيکار، انهن جي واٽ جن تي تو نعمت ڪئي، نه انهن جي جن تي غضب ٿيو ۽ نه گمراهن جي.
مٿي واپسوڌيڪ قرآن پڙهو
پهرين ٻن رڪعتن ۾ فاتحه کان پوءِ ٻي سورت يا آيتون پڙهڻ مستحب آهي. سبق ۾ پهرين رڪعت لاءِ اخلاص ۽ ٻيءَ لاءِ فلق آهي؛ اهي مثال آهن، لازم سورتون نه. تعليمي مثال ۾ ٽين ۽ چوٿين رڪعت ۾ فاتحه آهي. سورت اخلاص: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ سورت فلق: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ اخلاص جي معنيٰ: چئو: الله هڪ آهي، سڀ سندس محتاج آهن. نه هن ڪنهن کي ڄڻيو، نه هو ڄڻيو ويو، ۽ ڪير به سندس برابر ناهي. فلق جي معنيٰ: چئو: صبح جي رب جي پناهه گهران ٿو، سندس پيدا ڪيل شين جي شر کان، ڇانيل اوندهه جي شر کان، ڳنڍين ۾ ڦوڪيندڙن جي شر کان ۽ حسد ڪندڙ جي شر کان جڏهن حسد ڪري.
مٿي واپسرڪوع
تڪبير چئي رڪوع ڪريو، هٿ گوڏن تي رکو ۽ پنهنجي آرام آهر پٺي سڌي رکو. ان حالت ۾ اطمينان سان ترسو ۽ رڪوع جو ذڪر، جنهن جي معنيٰ «منهنجو عظمت وارو رب پاڪ آهي» آهي، عام طور ٽي ڀيرا پڙهو. اللَّهُ أَكْبَرُ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ الله سڀ کان وڏو آهي. منهنجو عظمت وارو رب پاڪ آهي.
مٿي واپسرڪوع کان اٿڻ
اٿو، جيستائين پوري طرح سڌا ۽ اطمينان سان بيهو. امام ۽ اڪيلو پڙهندڙ پهريون ذڪر پڙهن، يعني «الله ان کي ٻڌي ٿو جيڪو سندس حمد ڪري»، پوءِ ٻيو، يعني «اسان جا رب، سڀ حمد تنهنجي آهي». مقتدي اٿڻ وقت ٻيو ذڪر چوي؛ پنهنجي سني مذهب جي رهنمائيءَ تي عمل ڪريو. سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ الله کيس ٻڌي ٿو جيڪو سندس حمد ڪري. اسان جا رب، سڀ حمد تنهنجي آهي.
مٿي واپسپهريون سجدو
تڪبير چئي اطمينان سان سجدو ڪريو؛ وس آهر پيشاني ۽ نڪ، ٻئي هٿ، ٻئي گوڏا ۽ ٻنهي پيرن جون آڱريون زمين تي رکو. سجدي جو ذڪر، جنهن جي معنيٰ «منهنجو سڀ کان مٿاهون رب پاڪ آهي» آهي، عام طور ٽي ڀيرا پڙهو. الله کان دعا به گهري سگهو ٿا. اللَّهُ أَكْبَرُ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى الله سڀ کان وڏو آهي. منهنجو سڀ کان مٿاهون رب پاڪ آهي.
مٿي واپسسجدن وچ ۾ ويهڻ
تڪبير چئي اٿو ۽ اطمينان سان ويهو. هي ذڪر پڙهو، جنهن جي معنيٰ «منهنجا رب، مون کي بخش» آهي؛ ان کي ورجائي به سگهو ٿا. ٻئي سجدي کان اڳ ويٺي ٿورو ترسو. اللَّهُ أَكْبَرُ رَبِّ اغْفِرْ لِي الله سڀ کان وڏو آهي. منهنجا رب، مون کي بخش.
مٿي واپسٻيو سجدو
تڪبير چئي اڳ وانگر ٻيو سجدو ڪريو، اطمينان سان ترسو ۽ سجدي جو ذڪر پڙهو. هاڻي هڪ رڪعت جون حرڪتون مڪمل ٿي ويون آهن. اللَّهُ أَكْبَرُ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى الله سڀ کان وڏو آهي. منهنجو سڀ کان مٿاهون رب پاڪ آهي.
مٿي واپساڳئين رڪعت لاءِ اٿڻ
تڪبير چئي اٿو. ٻي رڪعت ۾ فاتحه ۽ قرآن جو ٻيو حصو پڙهو، پوءِ رڪوع، بيهڻ ۽ ٻه سجدا ورجايو. اللَّهُ أَكْبَرُ الله سڀ کان وڏو آهي.
مٿي واپسپهريون تشهد
ٻي رڪعت جي ٻئي سجدي کان پوءِ تشهد لاءِ ويهو. فجر ۾ هي آخري ويهڻ آهي. مغرب، ظهر، عصر ۽ عشاء ۾ پهرين تشهد کان پوءِ تڪبير چئي ٽين رڪعت لاءِ اٿو. تشهد هي آهي: التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. معنيٰ: سڀ تعظيمون، نمازون ۽ پاڪ ڳالهيون الله لاءِ آهن. نبي، اسان ۽ الله جي نيڪ ٻانهن تي سلام، رحمت ۽ برڪتون هجن. مان شاهدي ڏيان ٿو ته الله کان سواءِ ڪير عبادت جو حقدار ناهي ۽ محمد سندس ٻانهو ۽ رسول آهي.
مٿي واپسآخري تشهد ۽ درود
آخري رڪعت کان پوءِ ويهي مٿي ڏنل تشهد پڙهو، پوءِ نبي ﷺ تي درود پڙهو: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. معنيٰ: اي الله، محمد ۽ سندس آل تي رحمت ڪر، جيئن ابراهيم ۽ سندس آل تي رحمت ڪيئي؛ بيشڪ تون ساراهيل، وڏي شان وارو آهين. اي الله، محمد ۽ سندس آل تي برڪت ڪر، جيئن ابراهيم ۽ سندس آل تي برڪت ڪيئي؛ بيشڪ تون ساراهيل، وڏي شان وارو آهين.
مٿي واپسسلام کان اڳ دعا
آخري تشهد ۽ درود کان پوءِ، سلام کان اڳ، الله کان دعا گهرو. هڪ ثابت دعا چار آزمائشن کان پناهه گهري ٿي: اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ. معنيٰ: اي الله، مان قبر ۽ دوزخ جي عذاب، جيئڻ ۽ مرڻ جي آزمائشن، ۽ مسيح دجال جي بڇڙي آزمائش کان تنهنجي پناهه گهران ٿو.
مٿي واپسسلام سان پڄاڻي
ساڄي پاسي منهن ڦيرائي سلام چئو، جنهن جي معنيٰ «توهان تي سلام ۽ الله جي رحمت هجي» آهي، پوءِ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي ساڳيو سلام چئو. ان سان نماز پوري ٿئي ٿي. السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ توهان تي سلام ۽ الله جي رحمت هجي.
مٿي واپسنماز کان پوءِ ذڪر
سلام کان پوءِ الله جو ذڪر ڪريو. هڪ ثابت طريقو تسبيح 33 ڀيرا، تحميد 33 ڀيرا ۽ تڪبير 33 ڀيرا پڙهڻ، پوءِ هي ذڪر چئي سؤ پورا ڪرڻ آهي: لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. سُبْحَانَ اللَّهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ اللَّهُ أَكْبَرُ الله پاڪ آهي؛ سڀ حمد الله لاءِ آهي؛ الله سڀ کان وڏو آهي. آخري ذڪر جي معنيٰ: هڪ الله کان سواءِ ڪير عبادت جو حقدار ناهي؛ سندس ڪو شريڪ ناهي. بادشاهي ۽ حمد سندس آهن، ۽ هو هر شيءِ تي قادر آهي.
مٿي واپسپنج نمازون ۽ جماعت
فجر جون ٻه فرض رڪعتون آهن، جن کان پوءِ آخري تشهد آهي. مغرب جون ٽي آهن: ٻن کان پوءِ پهريون تشهد ۽ ٽن کان پوءِ آخري. ظهر، عصر ۽ عشاء جون چار چار آهن: ٻن کان پوءِ پهريون تشهد ۽ چئن کان پوءِ آخري. هي انگ مقيم لاءِ آهن؛ مسافر لاءِ ثابت رعايتون آهن. جماعت ۾ امام جي پيروي ڪريو، ان کان اڳتي نه ٿيو. امام فجر ۾ ۽ مغرب توڙي عشاء جي پهرين ٻن رڪعتن ۾ وڏي آواز سان پڙهي ٿو؛ ظهر، عصر ۽ مغرب توڙي عشاء جي باقي رڪعتن ۾ آهستي پڙهي ٿو. آهستي قراءت رڳو دل ۾ پڙهڻ ناهي؛ لاڳو تفصيل ڀروسي واري استاد کان سکو.
مٿي واپسبنيادي عمل، غلطيون ۽ سهولت
نماز جا شرط ۽ بنيادي عمل آهن، جن ۾ وقت، پاڪائي، نيت، شروعاتي تڪبير، سگهه هجي ته فرض ۾ بيهڻ، رڪوع، سجدا ۽ اطمينان شامل آهن. ڪجهه تفصيلن جي درجي بابت سني مذهبن ۾ فرق آهن؛ شروع جي دعا ۽ فاتحه کان پوءِ وڌيڪ قرآن جهڙن مستحب عملن کي سڀني وٽ متفق فرضن سان نه ملايو. ڪو بنيادي عمل رهجي وڃي يا پڪ نه هجي ته درستگي ۽ سجدي سهو بابت ڀروسي واري استاد کان پڇو. بيهڻ جي سگهه نه هجي ته ويٺي نماز پڙهو؛ اها به نه هجي ته پنهنجي سگهه موجب پاسيري پڙهو. نماز سان گڏ سکندا رهو، جيڪو اڃا نٿا ڪري سگهو ان بابت ڀروسي واري استاد کان پڇو ۽ وسوسن کان بچو.
مٿي واپسحوالا
قرآن: 4:103، 5:6 ۽ فاتحه. صحيح بخاري: 757 اطمينان بابت، 831 تشهد بابت، 1117 بيماريءَ ۾ نماز بابت، ۽ 3370 نبي تي درود بابت. صحيح مسلم: 395 فاتحه بابت، 771 شروعاتي دعا بابت، 588 سلام کان اڳ دعا بابت، ۽ 597 نماز کان پوءِ ذڪر بابت. حديثن جا نمبر ڇاپن موجب مختلف ٿي سگهن ٿا.
مٿي واپس
