Dhikri i mbrëmjes
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، اللَّهُ الصَّمَدُ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ، وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ.Me emrin e Allahut, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit
Thuaj: Ai është Allahu, Një. Allahu është i Përhershmi, tek i Cili mbështetet çdo krijesë. Ai as nuk lind e as nuk është lindur, dhe askush nuk është i barabartë me Të.مَنْ قَالَهَا حِينَ يُصْبِحُ وَحِينَ يُمْسِي كَفَتْهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ (الْإِخْلَاصِ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ).
Kush i lexon në mëngjes dhe në mbrëmje, ato i mjaftojnë për çdo gjë: El-Ihlasi dhe dy suret e mbrojtjes.
Shpjegimi dhe burimi
فِي أَذْكَارِ الصَّبَاحِ وَالْمَسَاءِ نَقْرَأُ سُوَرَ الْإِخْلَاصِ، وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ. ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.
هَلْ نَقْرَأُ كُلَّ سُورَةٍ ثَلَاثًا، أَمْ نَقْرَأُ الْإِخْلَاصَ مَرَّةً ثُمَّ الْفَلَقَ مَرَّةً، ثُمَّ النَّاسَ مَرَّةً، ثُمَّ نُكَرِّرُ مَرَّتَيْنِ؟
فَلَمْ نَطَّلِعْ عَلَى نَصٍّ فِي الْمَسْأَلَةِ يُعَيِّنُ أَحَدَ الْأَمْرَيْنِ، وَلَكِنَّ الظَّاهِرَ أَنَّ الْأَوْلَى أَنْ تَقْرَأَ السُّوَرَ الثَّلَاثَ مَرَّةً ثُمَّ تُعِيدَ قِرَاءَتَهَا مَعَ بَعْضٍ مَرَّتَيْنِ، وَيَدُلُّ لِهَذَا أَنَّهُ ثَبَتَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ، وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ. يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
وَثَبَتَ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لِفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ: تُسَبِّحُونَ وَتَحْمَدُونَ وَتُكَبِّرُونَ خَلْفَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.
وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ الرَّاوِي عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمَّا سُئِلَ عَنْ كَيْفِيَّةِ ذِكْرِهِنَّ قَالَ: يَقُولُ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ. حَتَّى يَكُونَ مِنْهُنَّ كُلِّهِنَّ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، كَذَا فِي الصَّحِيحِ عَنِ ابْنِ صَالِحٍ.
وَقَدْ رَجَّحَ ابْنُ حَجَرٍ أَنَّ كِلَا الْأَمْرَيْنِ حَسَنٌ وَمَالَ إِلَى أَفْضَلِيَّةِ الْإِفْرَادِ، وَذَكَرَ فِي ذَلِكَ حُجَجًا مِنْهَا حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ: أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ. وَالْحَدِيثُ رَوَاهُ الْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ وَوَافَقَهُ الذَّهَبِيُّ. وَفِي حَدِيثِ مُسْلِمٍ: مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَحَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَكَبَّرَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَقَالَ تَمَامَ الْمِائَةِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. غُفِرَتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ.
فَحَدِيثُ أَذْكَارِ النَّوْمِ السَّابِقُ فِي الْمُعَوِّذَاتِ ظَاهِرُهُ الْجَمْعُ بَيْنَ السُّوَرِ، وَإِعَادَتُهَا مَجْمُوعَةً ثَلَاثًا، وَأَمَّا أَحَادِيثُ التَّسْبِيحَاتِ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْأَفْضَلَ هُوَ تَفْرِيقُهَا، فَلَوْ أَنَّ الْإِنْسَانَ جَمَعَ أَوْ فَرَّقَ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْكُلَّ لَا حَرَجَ فِيهِ، وَالْأَوْلَى إِلْحَاقُ الْمُعَوِّذَاتِ مَسَاءً وَصَبَاحًا بِالْمُعَوِّذَاتِ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ.
هَلْ نَقْرَأُ كُلَّ سُورَةٍ ثَلَاثًا، أَمْ نَقْرَأُ الْإِخْلَاصَ مَرَّةً ثُمَّ الْفَلَقَ مَرَّةً، ثُمَّ النَّاسَ مَرَّةً، ثُمَّ نُكَرِّرُ مَرَّتَيْنِ؟
فَلَمْ نَطَّلِعْ عَلَى نَصٍّ فِي الْمَسْأَلَةِ يُعَيِّنُ أَحَدَ الْأَمْرَيْنِ، وَلَكِنَّ الظَّاهِرَ أَنَّ الْأَوْلَى أَنْ تَقْرَأَ السُّوَرَ الثَّلَاثَ مَرَّةً ثُمَّ تُعِيدَ قِرَاءَتَهَا مَعَ بَعْضٍ مَرَّتَيْنِ، وَيَدُلُّ لِهَذَا أَنَّهُ ثَبَتَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ، وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ. يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
وَثَبَتَ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لِفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ: تُسَبِّحُونَ وَتَحْمَدُونَ وَتُكَبِّرُونَ خَلْفَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.
وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ الرَّاوِي عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمَّا سُئِلَ عَنْ كَيْفِيَّةِ ذِكْرِهِنَّ قَالَ: يَقُولُ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ. حَتَّى يَكُونَ مِنْهُنَّ كُلِّهِنَّ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، كَذَا فِي الصَّحِيحِ عَنِ ابْنِ صَالِحٍ.
وَقَدْ رَجَّحَ ابْنُ حَجَرٍ أَنَّ كِلَا الْأَمْرَيْنِ حَسَنٌ وَمَالَ إِلَى أَفْضَلِيَّةِ الْإِفْرَادِ، وَذَكَرَ فِي ذَلِكَ حُجَجًا مِنْهَا حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ: أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ. وَالْحَدِيثُ رَوَاهُ الْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ وَوَافَقَهُ الذَّهَبِيُّ. وَفِي حَدِيثِ مُسْلِمٍ: مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَحَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَكَبَّرَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَقَالَ تَمَامَ الْمِائَةِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. غُفِرَتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ.
فَحَدِيثُ أَذْكَارِ النَّوْمِ السَّابِقُ فِي الْمُعَوِّذَاتِ ظَاهِرُهُ الْجَمْعُ بَيْنَ السُّوَرِ، وَإِعَادَتُهَا مَجْمُوعَةً ثَلَاثًا، وَأَمَّا أَحَادِيثُ التَّسْبِيحَاتِ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْأَفْضَلَ هُوَ تَفْرِيقُهَا، فَلَوْ أَنَّ الْإِنْسَانَ جَمَعَ أَوْ فَرَّقَ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْكُلَّ لَا حَرَجَ فِيهِ، وَالْأَوْلَى إِلْحَاقُ الْمُعَوِّذَاتِ مَسَاءً وَصَبَاحًا بِالْمُعَوِّذَاتِ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ.
Në përmendjet e mëngjesit dhe të mbrëmjes lexojmë suren El-Ihlas dhe dy suret e mbrojtjes tri herë.
A e lexojmë secilën sure nga tri herë, apo lexojmë El-Ihlasin një herë, pastaj El-Felekun një herë dhe En-Nasin një herë, e më pas e përsërisim këtë dy herë?
Nuk kemi gjetur ndonjë tekst që përcakton njërën prej këtyre dy mënyrave, por duket se është më e përshtatshme që të lexohen të tria suret një herë dhe pastaj të përsëriten së bashku edhe dy herë. Këtë e mbështet ajo që është vërtetuar nga Profeti, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, në përmendjet para gjumit: kur shtrihej çdo natë, ai bashkonte pëllëmbët, frynte lehtë në to dhe lexonte në to «Thuaj: Ai është Allahu, Një», «Thuaj: Kërkoj mbrojtje te Zoti i agimit» dhe «Thuaj: Kërkoj mbrojtje te Zoti i njerëzve». Pastaj fërkonte me to sa mundte nga trupi, duke filluar me kokën, fytyrën dhe pjesën e përparme të trupit. Këtë e bënte tri herë. E transmeton Buhariu.
Është vërtetuar gjithashtu se ai, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, u tha të varfërve nga muhaxhirët: Pas çdo namazi, madhëroni Allahun, falënderojeni dhe thoni Allahu është më i Madhi nga tridhjetë e tri herë. E transmetojnë Buhariu dhe Muslimi.
Ebu Salihu, transmetuesi nga Ebu Hurejra, kur u pyet për mënyrën e thënies së tyre, tha: Thotë «I pastër nga çdo e metë është Allahu, falënderimi i takon Allahut dhe Allahu është më i Madhi», derisa secila prej tyre të jetë thënë tridhjetë e tri herë. Kështu është në Sahih nga Ibn Salihu.
Ibn Haxheri ka vlerësuar se të dyja mënyrat janë të mira dhe ka anuar nga përparësia e thënies së secilës veçmas. Ai përmendi argumente, ndër to hadithin e Zejd ibn Thabitit: Jemi urdhëruar të madhërojmë Allahun pas çdo namazi tridhjetë e tri herë, ta falënderojmë tridhjetë e tri herë dhe të themi Allahu është më i Madhi tridhjetë e katër herë. Hadithin e transmetoi dhe e vlerësoi të saktë El-Hakimi dhe me të u pajtua Edh-Dhehebiu. Në një hadith të Muslimit thuhet se atij që e madhëron Allahun pas çdo namazi tridhjetë e tri herë, e falënderon tridhjetë e tri herë, thotë Allahu është më i Madhi tridhjetë e tri herë dhe e plotëson të qindtën me «Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut, të Vetmit, që nuk ka ortak. Atij i takon sundimi dhe lavdërimi dhe Ai është i Fuqishëm për çdo gjë», i falen gjynahet edhe në qofshin sa shkuma e detit.
Hadithi i përmendjeve para gjumit për suret e mbrojtjes tregon në dukje bashkimin e sureve dhe përsëritjen e tyre së bashku tri herë. Ndërsa hadithet për madhërimet tregojnë se më e përshtatshme është të thuhen veçmas. Nëse njeriu i bashkon ose i ndan, duket se asnjëra nuk përbën pengesë; dhe më e përshtatshme është që suret e mbrojtjes në mëngjes e mbrëmje të ndiqen sipas mënyrës së tyre në përmendjet para gjumit.
A e lexojmë secilën sure nga tri herë, apo lexojmë El-Ihlasin një herë, pastaj El-Felekun një herë dhe En-Nasin një herë, e më pas e përsërisim këtë dy herë?
Nuk kemi gjetur ndonjë tekst që përcakton njërën prej këtyre dy mënyrave, por duket se është më e përshtatshme që të lexohen të tria suret një herë dhe pastaj të përsëriten së bashku edhe dy herë. Këtë e mbështet ajo që është vërtetuar nga Profeti, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, në përmendjet para gjumit: kur shtrihej çdo natë, ai bashkonte pëllëmbët, frynte lehtë në to dhe lexonte në to «Thuaj: Ai është Allahu, Një», «Thuaj: Kërkoj mbrojtje te Zoti i agimit» dhe «Thuaj: Kërkoj mbrojtje te Zoti i njerëzve». Pastaj fërkonte me to sa mundte nga trupi, duke filluar me kokën, fytyrën dhe pjesën e përparme të trupit. Këtë e bënte tri herë. E transmeton Buhariu.
Është vërtetuar gjithashtu se ai, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, u tha të varfërve nga muhaxhirët: Pas çdo namazi, madhëroni Allahun, falënderojeni dhe thoni Allahu është më i Madhi nga tridhjetë e tri herë. E transmetojnë Buhariu dhe Muslimi.
Ebu Salihu, transmetuesi nga Ebu Hurejra, kur u pyet për mënyrën e thënies së tyre, tha: Thotë «I pastër nga çdo e metë është Allahu, falënderimi i takon Allahut dhe Allahu është më i Madhi», derisa secila prej tyre të jetë thënë tridhjetë e tri herë. Kështu është në Sahih nga Ibn Salihu.
Ibn Haxheri ka vlerësuar se të dyja mënyrat janë të mira dhe ka anuar nga përparësia e thënies së secilës veçmas. Ai përmendi argumente, ndër to hadithin e Zejd ibn Thabitit: Jemi urdhëruar të madhërojmë Allahun pas çdo namazi tridhjetë e tri herë, ta falënderojmë tridhjetë e tri herë dhe të themi Allahu është më i Madhi tridhjetë e katër herë. Hadithin e transmetoi dhe e vlerësoi të saktë El-Hakimi dhe me të u pajtua Edh-Dhehebiu. Në një hadith të Muslimit thuhet se atij që e madhëron Allahun pas çdo namazi tridhjetë e tri herë, e falënderon tridhjetë e tri herë, thotë Allahu është më i Madhi tridhjetë e tri herë dhe e plotëson të qindtën me «Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut, të Vetmit, që nuk ka ortak. Atij i takon sundimi dhe lavdërimi dhe Ai është i Fuqishëm për çdo gjë», i falen gjynahet edhe në qofshin sa shkuma e detit.
Hadithi i përmendjeve para gjumit për suret e mbrojtjes tregon në dukje bashkimin e sureve dhe përsëritjen e tyre së bashku tri herë. Ndërsa hadithet për madhërimet tregojnë se më e përshtatshme është të thuhen veçmas. Nëse njeriu i bashkon ose i ndan, duket se asnjëra nuk përbën pengesë; dhe më e përshtatshme është që suret e mbrojtjes në mëngjes e mbrëmje të ndiqen sipas mënyrës së tyre në përmendjet para gjumit.
