Udhëzues për agjërimin në Islam
Njihuni me Ramazanin, agjërimin vullnetar, përjashtimet dhe kazanë e ditëve të humbura. Ky udhëzues mbështetet në Kuran dhe përmbledhjet sunite të haditheve. Medhhebet e njohura sunite ndryshojnë në disa hollësi dhe rrethanat e veçanta mund të kërkojnë udhëzim nga një mësues i ditur. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ O besimtarë, agjërimi ju është bërë detyrim siç iu bë atyre para jush, që të arrini devotshmërinë ndaj Allahut. — Kurani 2:183
Çfarë do të thotë agjërimi dhe pse agjërojnë myslimanët
Agjërimi është adhurim i Allahut: me nijet, myslimani përmbahet nga gjërat që e prishin prej agimit të vërtetë deri në perëndimin e diellit. Ai ushqen devotshmërinë, durimin, mirënjohjen dhe dhembshurinë. Agjërimi kërkon edhe ndershmëri, mirësi dhe kujdes për të drejtat e të tjerëve. Agjërimi i Ramazanit është një nga pesë shtyllat e Islamit. [1, 2, 3]
Kthehu lartKur u bë detyrim agjërimi i Ramazanit
Rrëfimet historike zakonisht e vendosin detyrimin e agjërimit të Ramazanit në vitin e dytë pas Hixhretit, afërsisht më 624 të erës sonë; ky datim historik nuk përcaktohet nga hadithi i cituar këtu. Kurani urdhëron agjërimin në Ramazan, muajin kur u shpall Kurani. [1] Një transmetim autentik përshkruan detyrimin e Ramazanit pas detyrimit të mëparshëm të Ashurasë. [29] Muaji hënor mund të jetë 29 ose 30 ditë sipas fillimit dhe mbarimit të tij të njohur; mos shtoni një ditë vetëm për kujdes pa arsye të vlefshme. [4]
Kthehu lartKush duhet të agjërojë?
Agjërimi i Ramazanit është detyrim për myslimanin që ka arritur pubertetin, ka aftësi mendore, është i aftë dhe nuk është udhëtar, dhe nuk ka gjendje që pengon agjërimin e vlefshëm. Fëmija nuk e ka detyrim para pubertetit; mësojeni butësisht nëse mundet pa dëm. Personi pa aftësi mendore nuk është përgjegjës gjatë asaj gjendjeje; rrethanat ndryshojnë. Sëmundja, udhëtimi dhe gjendje të tjera kanë lehtësimet e përshkruara më poshtë. [1, 5]
Kthehu lartNijeti dhe agjërimi ditor
Bëni nijet në zemër të agjëroni për Allahun, duke përcaktuar Ramazanin ose agjërimin kaza; nuk kërkohet formulë e shqiptuar. Praktikë e kujdesshme për agjërimin farz është nijeti natën para agimit për çdo ditë; medhhebet sunite kanë hollësi të njohura për nijetin. Nga agimi i vërtetë shmangni prishësit deri në perëndim dhe falni namazet ditore në kohë. [6]
Kthehu lartFillimi dhe përfundimi i Ramazanit
Ramazani fillon kur vërtetohet hëna e tij e re ose plotësohen 30 ditë të Shabanit. Mbaron kur vërtetohet hëna e re e Shevalit ose plotësohen 30 ditë të Ramazanit. Autoritetet sunite ndryshojnë për hollësitë e vërtetimit të muajit dhe horizonteve të ndryshme. Ndiqni një autoritet mysliman vendor të besueshëm në mënyrë që mbështet unitetin e bashkësisë, pa dënuar dallimet e ligjshme të dijetarëve. [4]
Kthehu lartSyfyri dhe fillimi i agjërimit
Syfyri, vakti para agimit, rekomandohet dhe ka begati. Vonesojeni pa rrezikuar ardhjen e agimit të vërtetë. Ndaloni ngrënien dhe pirjen në agimin e vërtetë, jo në lindjen e diellit. Një orar kujdesi para agimit nuk është kufi më vete i përcaktuar fetarisht. Përdorni një orar vendor të besueshëm që përcakton qartë sabahun. [1, 7]
Kthehu lartIftari në perëndim të diellit
Agjërimi mbaron kur dielli perëndon në vendndodhjen tuaj; çeleni menjëherë pasi të vërtetoni perëndimin. Profeti ﷺ e çelte me hurma të freskëta, pastaj të thata nëse të freskëtat mungonin, ose me ujë nëse mungonin hurmat. Bëni dua dhe shmangni teprimin. [8, 9]
Kthehu lartSjellja gjatë agjërimit
Namazi, ndershmëria dhe besnikëria janë detyrime gjatë gjithë vitit. Në Ramazan kujdesuni veçanërisht të shmangni gënjeshtrën, përgojimin, fyerjet dhe padrejtësinë; këndoni Kuran, përmendeni Allahun dhe jepni lëmoshë. Një gjynah mund ta pakësojë shpërblimin e agjërimit dhe mund të jetë i rëndë, por jo çdo gjynah e prish automatikisht agjërimin: humbja e shpërblimit dhe pavlefshmëria janë çështje të ndryshme. [3]
Kthehu lartÇfarë e prish agjërimin?
Shembuj të qartë janë ngrënia ose pirja me qëllim, marrëdhënia seksuale e qëllimshme gjatë agjërimit dhe fillimi i menstruacioneve ose lehonisë. Shkaktimi me qëllim i të vjellave kërkon kaza sipas shumicës, ndryshe nga të vjellat pa dashje. Sipas shumicës, shkaktimi i qëllimshëm i ejakulimit me masturbim e prish agjërimin; hollësitë e kontaktit tjetër fizik ndryshojnë. Mos e trajtoni çdo rast njësoj. [1, 10, 11]
Kthehu lartHarresa, të vjellat dhe veprimet e lejuara
Nëse hani ose pini nga harresa, ndaloni sapo të kujtoheni dhe plotësojeni agjërimin; ai mbetet i vlefshëm. Të vjellat pa dashje zakonisht nuk e prishin. Ëndrra e lagësht pa dashje nuk e prish; pas ejakulimit kërkohet gusël për namaz. Larja, përdorimi i misvakut dhe shpëlarja e butë e gojës e hundës lejohen duke shmangur gëlltitjen e qëllimshme të ujit. Vetëm uria ose etja nuk e prish agjërimin. [10, 12, 13]
Kthehu lartIlaçet dhe procedurat mjekësore
Mos ndaloni mjekimin e nevojshëm dhe mos e vini veten në rrezik. Ilaçi i gëlltitur nga goja gjatë orëve të agjërimit e prish atë; një mjek i besuar mund të shqyrtojë orar alternativ të sigurt. Inhalatorët, injeksionet, pikat dhe procedurat kanë hollësi dhe mendime të ndryshme dijetarësh. Pyetni një mjek dhe mësues sunit të ditur për trajtimin tuaj dhe mos e vononi kurrë kujdesin urgjent. Nëse e prishni për arsye të vlefshme, kazaja ose fidja varet nga rrethanat tuaja. [1]
Kthehu lartMenstruacionet dhe lehonia
Menstruacionet ose lehonia gjatë ditës e përfundojnë agjërimin; ai nuk është i vlefshëm gjatë asnjërës. Gruaja bën kaza agjërimet e humbura pas Ramazanit, ndërsa namazet e humbura gjatë menstruacioneve nuk bëhen kaza. Nëse gjakderdhja ka mbaruar para agimit dhe ajo bën nijet, agjërimi është i vlefshëm edhe nëse gusli bëhet pas agimit; duhet të lahet në kohë për namaz. Nëse pastërtia fillon pas agimit, hollësitë juridike ndryshojnë dhe ajo ditë bëhet kaza. Përdorimi i këtij lehtësimi është bindje, jo gabim. [13]
Kthehu lartShtatzënia dhe gjidhënia
Gruaja shtatzënë ose gjidhënëse që ka frikë të arsyeshme për dëm ndaj vetes ose fëmijës mund ta përdorë lehtësimin për ta prishur agjërimin. Këshillohuni me mjek të besuar dhe mësues sunit të ditur. Është me rëndësi t’i bëjë kaza ditët kur të mundet; medhhebet sunite ndryshojnë nëse në rrethana të veçanta zbatohet edhe ushqimi i të varfërve. Asnjë formulë e vetme nuk mbulon çdo rast. [14]
Kthehu lartSëmundja e përkohshme dhe kronike
Ai me sëmundje të përkohshme që ka frikë të arsyeshme për përkeqësim, shërim të vonuar ose dëm nga agjërimi, ose ka nevojë për mjekim që nuk mund të shtyhet, mund ta prishë dhe t’i bëjë kaza ditët pas shërimit. Dëmi i rëndë duhet shmangur. Për gjendje të përhershme që nuk pritet të përmirësohet, dijetarët trajtojnë ushqimin e një të varfri për çdo ditë; rrethanat individuale dhe çdo shërim i mëvonshëm kërkojnë udhëzim të posaçëm. [1]
Kthehu lartPleqëria dhe pamundësia e vazhdueshme
I moshuari që nuk mund të agjërojë dhe nuk pritet ta rifitojë aftësinë mund të mos agjërojë dhe të ushqejë një të varfër për çdo ditë, sipas gjykimit për paaftësinë e përhershme. Forma dhe sasia e ushqimit kanë dallime të njohura; kërkoni udhëzim vendor të besueshëm. Mos e vini veten në rrezik. [1, 15]
Kthehu lartUdhëtimi
Ai në udhëtim që plotëson kushtet sipas ligjit islam mund ta prishë agjërimin dhe t’i bëjë ditët kaza, ose të agjërojë nëse nuk i shkakton dëm. Kur agjërimi sjell vështirësi të rëndë ose dëm, lehtësimi është më i mirë dhe shmangia e dëmit të rëndë mund të kërkojë prishjen e tij. Fillimi dhe mbarimi i statusit të udhëtimit kanë hollësi në të drejtën sunite; vetëm planifikimi ndërsa ende jeni vendës nuk është si të jeni në udhëtim. [1, 16]
Kthehu lartPuna e rëndë dhe vapa
Ai që bën punë fizike të rëndë duhet të bëjë nijet për agjërim dhe të marrë masa të arsyeshme si përshtatja e orarit, pushimi dhe pakësimi i ekspozimit ndaj vapës. Vetëm emërtimi i punës nuk është leje automatike për ta nisur ditën pa agjërim. Nëse gjatë ditës lind vështirësi e pashmangshme dhe e padurueshme ose rrezik real dëmi, personi mund ta parandalojë dëmin, ta prishë sa duhet dhe ta bëjë ditën kaza. Kërkoni këshillë që i përshtatet gjendjes. [1]
Kthehu lartKazaja e ditëve të humbura
Bëni kaza ditët e humbura për arsye të vlefshme të përkohshme pasi të mbarojë arsyeja, në ditë të lejuara. Mund të jenë radhazi ose veçmas. Synoni t’i plotësoni para Ramazanit tjetër kur të mundeni. Pamundësia e vazhdueshme është arsye; medhhebet ndryshojnë për pasojat e vonesës së shmangshme. Nëse numri nuk dihet, bëni vlerësimin më të kujdesshëm të mundshëm. Mos agjëroni në dy Bajramet dhe respektoni rregullat e ditëve të Teshrikut. [1, 13]
Kthehu lartKazaja, fidja dhe shlyerja
Kaza do të thotë të agjërosh një ditë në vend të një dite të humbur. Fidja është ushqimi i një të varfri në rrethana të njohura nga ligji islam, si disa raste pamundësie të vazhdueshme; nuk është zëvendësim i thjeshtë i kazasë kur njeriu mund t’i agjërojë ditët. Një shlyerje e madhe më vete zbatohet për marrëdhënie të qëllimshme ditën e Ramazanit sipas kushteve: lirimi i një skllavi, ose në pamundësi agjërimi i dy muajve radhazi, ose në pamundësi ushqimi i gjashtëdhjetë të varfërve. Zbatimi dhe detyrimet e mëtejshme varen nga rrethanat dhe medhhebi; këshillohuni me një mësues të kualifikuar. [1, 17]
Kthehu lartAgjërimi vullnetar
Agjërimi vullnetar është adhurim i rekomanduar përtej detyrimit. Plotësojeni kur është e mundur pa dëmtuar veten ose lënë një detyrim a të drejtën e dikujt. Agjërimi i zotimit, shlyerjes ose kazasë ndryshon nga ai vullnetar i pakufizuar. Medhhebet sunite ndryshojnë për hollësitë e nijetit dhe ndërprerjes së agjërimit vullnetar. [18]
Kthehu lartGjashtë ditët e Shevalit dhe ditët e bardha
Gjashtë ditët e Shevalit janë gjashtë ditë gjatë Shevalit pas Fitër Bajramit; mund të jenë radhazi ose veçmas. Dijetarët trajtojnë radhën e tyre krahas kazasë së Ramazanit dhe formulimin e shpërblimit. Ditët e bardha janë tri ditë të çdo muaji hënor, zakonisht e 13-ta, e 14-ta dhe e 15-ta. Ato janë praktikë tjetër nga gjashtë ditët e Shevalit. Dita e 13-të e Dhulhixhes është ditë Teshriku dhe normalisht nuk duhet agjëruar, përveç përjashtimit të posaçëm të haxhiut më poshtë. [19, 20]
Kthehu lartE hëna, e enjtja dhe tri ditë mujore
Rekomandohet agjërimi të hënave dhe të enjteve, si edhe tri ditë në çdo muaj hënor. Për agjërimin mujor mund të zgjidhen tri ditët e bardha, por edhe tri ditë të tjera e përmbushin praktikën e përgjithshme. Mos agjëroni në ditë të ndaluar si Bajrami vetëm sepse përkon me ditën tuaj të zakonshme. [20, 21]
Kthehu lartDita e Arafatit
Arafati është dita e nëntë e Dhulhixhes. Agjërimi rekomandohet për atë që nuk kryen haxhin; një hadith përmend shlyerjen e dy vjetëve. Dijetarët shpjegojnë se kjo nuk e arsyeton këmbënguljen në gjynahe të mëdha ose të drejta të pashlyera. Për haxhiun që qëndron në Arafat, mosagjërimi ndjek praktikën e Profetit dhe e ndihmon në adhurim e dua. Ndiqni një autoritet vendor të besuar për datën e vërtetuar. [22, 23]
Kthehu lartTasua, Ashura dhe Muharremi
Ashura është e dhjeta e Muharremit; rekomandohet agjërimi i së nëntës bashkë me të. Profeti ﷺ foli për shlyerjen e vitit të kaluar në Ashura dhe synoi të agjëronte edhe të nëntën në një vit të ardhshëm. Agjërimi vetëm i së dhjetës është i vlefshëm sipas shumë dijetarëve, me dallime për veçimin e saj. Muharremi është mes muajve më të mirë për agjërim vullnetar pas Ramazanit. [22, 24]
Kthehu lartShabani, agjërimi i Davudit dhe ditë të tjera
Profeti ﷺ agjëronte shpesh në Shaban dhe nuk agjëronte muaj të plotë përveç Ramazanit. Agjërimi i Davudit do të thotë një ditë po e një ditë jo kur njeriu mundet pa lënë detyrimet. Veprat e mira dhe agjërimi në nëntë ditët e para të Dhulhixhes rekomandohen sipas rrethanave; pozita e haxhiut në Arafat ndryshon dhe e dhjeta është Kurban Bajrami, kur agjërimi ndalohet. Mos ndërmerrni agjërim vullnetar që dëmton ose lë një detyrë. [23, 28]
Kthehu lartDitët kur agjërimi ndalohet ose nuk pëlqehet
Agjërimi ndalohet në Fitër Bajram dhe Kurban Bajram. Ditët e Teshrikut janë e 11-ta, e 12-ta dhe e 13-ta e Dhulhixhes dhe përgjithësisht nuk agjërohen. Transmetohet përjashtim i posaçëm për haxhiun që kryen temettu ose kiran, nuk siguron dot kurban dhe nuk e ka plotësuar agjërimin e kërkuar para Bajramit. Veçimi i së premtes për agjërim vullnetar nuk pëlqehet, përveç kur përkon me agjërim të zakonshëm ose arsye të vërtetuar, ose agjërohet edhe një ditë pranë saj; kjo nuk është ndalim i kazasë farz. [25, 26]
Kthehu lartAgjërimi në vende jomyslimane
Detyrimi nuk ndryshon thjesht sepse njeriu jeton në vend jomysliman. Ndiqni agimin e vërtetë dhe perëndimin ku jeni, me xhami ose orar vendor të besueshëm që merr parasysh vendin, datën dhe llogaritjen e sabahut. Kur njoftimet e hënës së re ose oraret ndryshojnë, këshillohuni me autoritet mysliman vendor të besuar në vend që të përdorni automatikisht kohën e një vendi të largët. [1]
Kthehu lartVendet me ditë shumë të gjata
Kur agimi i vërtetë dhe perëndimi i zakonshëm ndodhin çdo ditë, rregulli i përgjithshëm është agjërimi mes atyre kohëve vendore, edhe kur dita është e gjatë, nëse njeriu mundet pa dëm të njohur. Vetëm dita e gjatë nuk arsyeton automatikisht ndjekjen e orëve të Mekës ose qyteti tjetër. Nëse lind sëmundje ose rrezik real dëmi, zbatohet lehtësimi përkatës dhe dita bëhet kaza kur të mundet. [1]
Kthehu lartVendet pa shenja të zakonshme diellore
Kushtet polare ndryshojnë: dielli mund të mos perëndojë, të mos lindë ose shenja e besueshme e agimit të vërtetë mund të mos dallohet në një stinë. Nuk mund t’u imponohet thjesht një orar i vlerësuar të gjitha këtyre gjendjeve. Kur mungojnë shenjat normale, dijetarët sunitë përdorin mënyra vlerësimi të kohëve të përshtatshme dhe ndryshojnë në zbatimin e tyre. Ndiqni këshill sunit të ditur ose autoritet vendor që njeh vendndodhjen tuaj dhe përdorni shenjat reale kur ekzistojnë. Hadithi për vlerësimin e kohëve të namazit gjatë një dite të jashtëzakonshme përdoret me analogji; nuk është hadith i drejtpërdrejtë që cakton orar polar agjërimi. [27]
Kthehu lartPlan praktik ditor
Kontrolloni sabahun dhe perëndimin vendor, bëni nijet natën për agjërimin farz, hani syfyr, përmbahuni nga prishësit dhe faluni. Çeleni pasi të vërtetoni perëndimin, shënoni ditët për kaza dhe pini e hani mjaftueshëm mes perëndimit dhe agimit. Nëse shfaqen simptoma shqetësuese ose duhet mjekim urgjent, kërkoni ndihmë mjekësore menjëherë dhe pyesni për lehtësimin tuaj të përshtatshëm.
Kthehu lartBurimet
[1] Kurani: El-Bekare 2:183–187 dhe 2:185. [2] Sahih al-Bukhari 8; Sahih Muslim 16. [3] Sahih al-Bukhari 1901, 1903 dhe 1896. [4] Sahih al-Bukhari 1900; Sahih Muslim 1081. [5] Sunan Abi Dawud 4403. [6] Sunan Abi Dawud 2454. [7] Sahih al-Bukhari 1923. [8] Sahih al-Bukhari 1954. [9] Sunan Abi Dawud 2356. [10] Sahih al-Bukhari 1933. [11] Sunan Abi Dawud 2380. [12] Sunan Abi Dawud 2365–2366; Sahih al-Bukhari, Libri i Agjërimit, kapitulli mbi përdorimin e misvakut të lagur ose të thatë gjatë agjërimit. [13] Sahih Muslim 335; Sahih al-Bukhari 1925–1926. [14] Sunan Ibn Majah 1667. [15] Sahih al-Bukhari 4505. [16] Sahih Muslim 1121; Sahih al-Bukhari 1946. [17] Sahih al-Bukhari 1936; Sahih Muslim 1111. [18] Sahih Muslim 1154. [19] Sahih Muslim 1164. [20] Jami al-Tirmidhi 761. [21] Jami al-Tirmidhi 747. [22] Sahih Muslim 1162. [23] Sahih al-Bukhari 1988. [24] Sahih Muslim 1134 dhe 1163. [25] Sahih al-Bukhari 1990 dhe 1997–1998. [26] Sahih Muslim 1144. [27] Sahih Muslim 2937. [28] Sahih al-Bukhari 1969 dhe 1976; Sunan an-Nasai 2372. [29] Sahih al-Bukhari 2002. Numërimi i haditheve mund të ndryshojë mes botimeve.
Kthehu lart
