Mwongozo wa Saumu katika Uislamu
Jifunze Ramadhani, funga za hiari, ruhusa na kulipa siku zilizokupita. Mwongozo huu unatokana na Qur’ani na vitabu vya hadithi vya Kisunni. Madhehebu ya Kisunni yanayotambuliwa hutofautiana katika baadhi ya maelezo, na hali maalumu zinaweza kuhitaji mwongozo wa mwalimu mwenye elimu. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ Enyi mlioamini, mmefaradhishiwa kufunga kama walivyofaradhishiwa waliokuwa kabla yenu ili mpate kumcha Allah. — Qur’ani 2:183
Maana ya kufunga na sababu yake
Kufunga ni ibada kwa Allah: kwa nia, Mwislamu hujizuia na yanayovunja saumu kutoka alfajiri ya kweli hadi jua kuzama. Hukuza uchamungu, subira, shukrani na huruma. Pia kunahitaji ukweli, wema na kujali haki za wengine. Kufunga Ramadhani ni moja ya nguzo tano za Uislamu. [1, 2, 3]
Rudi juuRamadhani ilifaradhishwa lini?
Historia kwa kawaida huweka faradhi ya Ramadhani katika mwaka wa pili baada ya Hijra, takriban 624 M; tarehe hiyo ya kihistoria haijatajwa katika hadithi iliyonukuliwa hapa. Qur’ani inaamrisha kufunga Ramadhani, mwezi ambao Qur’ani iliteremshwa. [1] Riwaya sahihi inaeleza faradhi ya Ramadhani baada ya faradhi ya awali ya Ashura. [29] Mwezi wa mwandamo unaweza kuwa siku 29 au 30 kulingana na mwanzo na mwisho wake uliothibitishwa; usiongeze siku kwa tahadhari tu bila sababu halali. [4]
Rudi juuNani lazima afunge?
Ramadhani ni faradhi kwa Mwislamu aliyebaleghe, mwenye akili na uwezo, mkazi, na asiye na hali inayozuia usahihi wa saumu. Mtoto kabla ya kubaleghe halazimiki kufunga; mzoeshe kwa upole akiweza bila kudhurika. Asiye na utambuzi wa kiakili habebeshwi wajibu katika hali hiyo; hali hutofautiana. Ugonjwa, safari na hali nyingine zina ruhusa zinazoelezwa hapa chini. [1, 5]
Rudi juuNia na saumu ya kila siku
Nuia moyoni kufunga kwa ajili ya Allah, ukitambua kuwa ni Ramadhani au malipo ya saumu; hakuna tamko linalotakiwa. Kwa tahadhari katika faradhi, nuia usiku kabla ya alfajiri kwa kila siku; madhehebu ya Kisunni yana maelezo yanayotambuliwa kuhusu nia. Kutoka alfajiri ya kweli, epuka yanayovunja mpaka jua lizame na usali kwa wakati. [6]
Rudi juuMwanzo na mwisho wa Ramadhani
Ramadhani huanza mwandamo wake ukithibitishwa au Shaabani ikikamilishwa siku 30. Huisha mwandamo wa Shawwal ukithibitishwa au Ramadhani ikikamilishwa siku 30. Mamlaka za Kisunni hutofautiana katika uthibitisho wa mwezi na tofauti za miandamo ya maeneo. Fuata mamlaka ya Kiislamu ya eneo lako yenye kuaminika kwa namna inayolinda umoja, bila kukemea tofauti halali za kielimu. [4]
Rudi juuDaku na mwanzo wa kufunga
Daku, chakula cha kabla ya alfajiri, limehimizwa na lina baraka. Licheleweshe bila kuhatarisha kuingia alfajiri ya kweli. Acha kula na kunywa alfajiri ya kweli, si jua linapochomoza. Ratiba ya tahadhari kabla ya alfajiri si mpaka tofauti uliowekwa kisheria. Tumia ratiba ya eneo yenye kuaminika inayoonyesha Alfajiri wazi. [1, 7]
Rudi juuKufuturu jua linapozama
Saumu huisha jua linapozama katika eneo lako; harakisha kufuturu baada ya kuthibitisha kuzama. Mtume ﷺ alifuturu kwa tende mbichi, kisha zilizokauka kama mbichi hazipo, au maji kama tende hazipo. Omba dua na uepuke kupita kiasi. [8, 9]
Rudi juuTabia unapofunga
Sala, ukweli na uaminifu ni wajibu mwaka mzima. Ramadhani jitahidi hasa kuepuka uongo, kusengenya, matusi na maovu; soma Qur’ani, mdhukuru Allah na utoe sadaka. Dhambi inaweza kupunguza thawabu za saumu na kuwa nzito, lakini si kila dhambi hubatilisha saumu yenyewe: kupoteza thawabu na kutokuwa sahihi ni mambo tofauti. [3]
Rudi juuNini hubatilisha saumu?
Mifano iliyo wazi ni kula au kunywa kwa makusudi, kufanya tendo la ndoa kwa makusudi wakati wa saumu, na kuanza hedhi au nifasi. Kujitapisha kwa makusudi kunahitaji kulipa kwa rai ya wengi, tofauti na kutapika bila hiari. Kwa rai ya wengi, kutoa manii kwa makusudi kwa kujichua hubatilisha saumu; maelezo ya kugusana kwa namna nyingine hutofautiana. Usizifanye hali zote kuwa sawa. [1, 10, 11]
Rudi juuKusahau, kutapika na yanayoruhusiwa
Ukila au kunywa kwa kusahau, acha mara tu unapokumbuka na ukamilishe saumu; inabaki sahihi. Kutapika bila hiari kwa kawaida hakuibatilishi. Kuota usingizini na kutoka manii bila hiari hakuvunji saumu; josho linahitajika kwa sala baada ya kutoka manii. Kuoga, kutumia mswaki, na kusukutua mdomo na pua kwa upole vinaruhusiwa huku ukiepuka kumeza maji kwa makusudi. Njaa au kiu pekee havivunji saumu. [10, 12, 13]
Rudi juuDawa na taratibu za kitabibu
Usiache tiba muhimu au kujihatarisha. Dawa inayomezwa kwa mdomo wakati wa kufunga huvunja saumu; mtaalamu wa afya unayemwamini anaweza kuzingatia muda mbadala ulio salama. Vifaa vya kuvutia dawa mapafuni, sindano, matone na taratibu zina maelezo na rai tofauti za wanazuoni. Waulize mtaalamu wa afya na mwalimu wa Kisunni mwenye elimu kuhusu tiba yako, wala usicheleweshe huduma ya dharura. Ukivunja kwa sababu halali, kulipa au fidia hutegemea hali yako. [1]
Rudi juuHedhi na nifasi
Hedhi au nifasi zikianza mchana, saumu huisha; kufunga katika hali hizo si sahihi. Mwanamke hulipa saumu zilizompita baada ya Ramadhani, lakini halipi sala zilizompita katika hedhi. Damu ikiisha kabla ya alfajiri na akinuia, saumu ni sahihi hata kama josho linafanywa baada ya alfajiri; aoge kwa wakati wa sala. Twahara ikianza baada ya alfajiri, maelezo ya hukumu hutofautiana na siku hiyo hulipwa. Kutumia ruhusa hii ni utiifu, si kosa. [13]
Rudi juuUjauzito na kunyonyesha
Mjamzito au anayenyonyesha anayehofia kwa sababu yenye msingi madhara kwake au kwa mtoto anaweza kutumia ruhusa ya kutofunga. Shauriana na mtaalamu wa afya unayemwamini na mwalimu wa Kisunni mwenye elimu. Kulipa akiweza ni muhimu; madhehebu hutofautiana kama pia kulisha maskini kunahitajika katika hali fulani. Hakuna utaratibu mmoja kwa kila hali. [14]
Rudi juuUgonjwa wa muda na wa kudumu
Mwenye ugonjwa wa muda anayehofia kwa msingi kuzidi, kuchelewa kupona au madhara ya saumu, au anayehitaji tiba isiyoweza kucheleweshwa, anaweza kufuturu na kulipa akipona. Madhara makubwa yaepukwe. Kwa hali ya kudumu isiyotarajiwa kupona, wanazuoni hujadili kulisha maskini kwa kila siku; hali binafsi na kupona baadaye vinahitaji mwongozo maalumu. [1]
Rudi juuUzee na kutoweza kwa kudumu
Mzee asiyeweza kufunga na asiyetarajiwa kupata uwezo tena anaweza kutofunga na kulisha maskini mmoja kwa kila siku, kulingana na hukumu ya kutoweza kwa kudumu. Namna na kiasi cha chakula vina tofauti zinazotambuliwa; pata mwongozo wa kuaminika wa eneo lako. Usijidhuru. [1, 15]
Rudi juuSafari
Aliye katika safari inayotimiza masharti ya kisheria anaweza kutofunga na kulipa, au kufunga kama hakuna madhara. Saumu ikisababisha shida kali au madhara, kutumia ruhusa ni bora, na kuepuka madhara makubwa kunaweza kulazimu kufuturu. Mwanzo na mwisho wa safari kwa kusudi hili vina maelezo katika fiqhi ya Kisunni; kupanga safari ukiwa bado mkazi si sawa na kuwa safarini. [1, 16]
Rudi juuKazi ngumu na joto
Mwenye kazi nzito ya kimwili anuie kufunga na achukue hatua zinazofaa kama kurekebisha saa za kazi, kupumzika na kupunguza kukaa kwenye joto. Aina ya kazi pekee si ruhusa ya kuanza siku bila kufunga. Shida isiyovumilika isiyoepukika au hatari halisi ikitokea mchana, anaweza kujilinda, kufuturu kwa kiasi kinachohitajika na kulipa siku hiyo. Pata ushauri unaolingana na hali. [1]
Rudi juuKulipa siku zilizopita
Lipa siku ulizoacha kwa sababu halali ya muda baada ya sababu kuisha, katika siku zinazoruhusiwa. Zinaweza kufuatana au kutenganishwa. Jitahidi kuzikamilisha kabla ya Ramadhani inayofuata ukiweza. Kutoweza kunakoendelea ni udhuru; madhehebu hutofautiana kuhusu matokeo ya kuchelewesha kunakoepukika. Idadi isipofahamika, kadiria kwa makini. Usifunge siku mbili za Idi, na zingatia hukumu za siku za Tashriq. [1, 13]
Rudi juuKulipa saumu, fidia na kafara
Kulipa saumu ni kufunga siku badala ya iliyopita. Fidia ni kulisha maskini katika hali zinazotambuliwa na sheria, kama baadhi ya kutoweza kunakoendelea; si badala rahisi ya kulipa kwa anayeweza kulipa. Kafara kubwa tofauti hutokana na tendo la ndoa la makusudi mchana wa Ramadhani kwa masharti yake: kuacha huru mtumwa, au asipoweza kufunga miezi miwili mfululizo, au asipoweza kulisha maskini sitini. Matumizi yake na wajibu mwingine hutegemea hali na madhehebu; shauriana na mwalimu mwenye sifa. [1, 17]
Rudi juuFunga za hiari
Funga ya hiari ni ibada inayopendekezwa zaidi ya wajibu. Ikamilishe inapowezekana bila kujidhuru au kupuuza wajibu na haki za mwingine. Saumu ya nadhiri, kafara au malipo ni tofauti na hiari ya jumla. Madhehebu ya Kisunni hutofautiana kuhusu nia na kuvunja hiari. [18]
Rudi juuSita za Shawwal na siku nyeupe
Sita za Shawwal ni siku sita katika Shawwal baada ya Idi ya Fitri; zinaweza kufuatana au kutenganishwa. Wanazuoni hujadili mpangilio wake pamoja na saumu za Ramadhani zinazodaiwa na maneno ya thawabu. Siku nyeupe ni siku tatu za kila mwezi wa mwandamo, kwa kawaida tarehe 13, 14 na 15. Ni ibada tofauti na sita za Shawwal. Tarehe 13 Dhul-Hijjah ni siku ya Tashriq na kwa kawaida haifungwi, isipokuwa ruhusa maalumu ya mwenye kuhiji iliyo hapa chini. [19, 20]
Rudi juuJumatatu, Alhamisi na siku tatu kila mwezi
Kufunga Jumatatu na Alhamisi kunapendekezwa, pia siku tatu kila mwezi wa mwandamo. Siku tatu nyeupe zinaweza kuchaguliwa, lakini nyingine tatu pia hutimiza sunna ya jumla. Usifunge siku iliyokatazwa kama Idi kwa sababu tu imeangukia siku yako ya kawaida ya kufunga. [20, 21]
Rudi juuSiku ya Arafah
Arafah ni tarehe tisa Dhul-Hijjah. Kufunga kunapendekezwa kwa asiyehiji; hadithi hutaja kufutiwa dhambi za miaka miwili. Wanazuoni hueleza kuwa si ruhusa ya kudumu katika madhambi makubwa au haki zisizolipwa. Kwa mwenye kuhiji aliyesimama Arafah, kutofunga kunafuata tendo la Mtume na humsaidia katika ibada na dua. Fuata mamlaka ya eneo yenye kuaminika kuhusu tarehe iliyothibitishwa. [22, 23]
Rudi juuTasua, Ashura na Muharram
Ashura ni tarehe kumi Muharram; inapendekezwa kuunganisha na ya tisa. Mtume ﷺ alitaja kufutiwa dhambi za mwaka uliopita kwa Ashura na alinuia kufunga ya tisa pamoja nayo mwaka ujao. Kufunga ya kumi pekee ni sahihi kwa wanazuoni wengi, huku kukiwa na tofauti kuhusu kuitenga. Muharram ni miongoni mwa miezi bora ya hiari baada ya Ramadhani. [22, 24]
Rudi juuShaabani, funga ya Daudi na siku nyingine
Mtume ﷺ alifunga sana Shaabani, wala hakufunga mwezi mzima isipokuwa Ramadhani. Funga ya Daudi ni kufunga siku moja na kuacha inayofuata kwa anayeweza bila kupuuza wajibu. Matendo mema na kufunga siku tisa za mwanzo wa Dhul-Hijjah vinapendekezwa kulingana na hali; mwenye kuhiji ana hukumu tofauti Arafah, na ya kumi ni Idi ya Adha, ambayo hairuhusiwi kufunga. Usifanye hiari inayodhuru au kupuuza wajibu. [23, 28]
Rudi juuSiku zilizokatazwa au kuchukiza kufunga
Kufunga ni haramu siku za Idi ya Fitri na Idi ya Adha. Tashriq ni tarehe 11, 12 na 13 Dhul-Hijjah na kwa kawaida hazifungwi. Ruhusa maalumu imepokewa kwa mwenye hija ya tamattu au qiran asiyeweza kupata kichinjwa na ambaye hajakamilisha saumu ya lazima kabla ya Idi. Kuitenga Ijumaa kwa hiari kunachukiza isipokuwa iangukie desturi ya kufunga au sababu iliyowekwa, au siku iliyo jirani nayo ifungwe pia; hili si katazo la kulipa saumu ya wajibu. [25, 26]
Rudi juuKufunga katika nchi zisizo za Kiislamu
Wajibu haubadiliki kwa kuishi katika nchi isiyo ya Kiislamu tu. Zingatia alfajiri ya kweli na kuzama kwa jua ulipo, kwa msaada wa msikiti au ratiba ya eneo yenye kuaminika inayozingatia eneo, tarehe na hesabu ya Alfajiri. Matangazo ya mwandamo au ratiba zikitofautiana, shauriana na mamlaka ya Kiislamu ya eneo yenye kuaminika badala ya kufuata moja kwa moja saa za nchi ya mbali. [1]
Rudi juuMaeneo yenye mchana mrefu sana
Alfajiri ya kweli na kuzama kwa jua vikitokea kawaida kila siku, kanuni ya jumla ni kufunga baina ya nyakati hizo za eneo, hata mchana ukiwa mrefu, mradi kuna uwezo bila madhara yanayotambuliwa. Urefu wa mchana pekee hauhalalishi kufuata saa za Makkah au mji mwingine moja kwa moja. Ugonjwa au hatari halisi ikitokea, ruhusa husika hutumika na siku hulipwa akiweza. [1]
Rudi juuMaeneo yasiyo na alama za kawaida za jua
Hali za ncha za dunia hutofautiana: jua linaweza kutozama, kutochomoza, au alama ya alfajiri ya kweli kutotambulika kwa uhakika katika msimu. Ratiba moja ya kukadiria haiwezi kutumika kwa zote moja kwa moja. Alama za kawaida zisipokuwepo, wanazuoni wa Kisunni hukadiria nyakati kwa njia mbalimbali na hutofautiana katika matumizi yake. Fuata baraza la Kisunni lenye elimu au mamlaka ya eneo inayolielewa, na tumia alama halisi zinapokuwepo. Hadithi ya kukadiria nyakati za sala katika siku isiyo ya kawaida hutumiwa kwa kulinganisha; si hadithi inayoweka ratiba ya kufunga ncha za dunia moja kwa moja. [27]
Rudi juuMpango wa kila siku
Kagua Alfajiri na kuzama kwa jua vya eneo, nuia faradhi usiku, kula daku, epuka yanayovunja saumu na usali. Futuru baada ya kuthibitisha kuzama, andika siku za kulipa, na unywe na ule vya kutosha baina ya kuzama na alfajiri. Dalili zinazotia wasiwasi au hitaji la tiba ya dharura likitokea, tafuta msaada wa kitabibu haraka na uulize ruhusa inayokufaa.
Rudi juuVyanzo
[1] Qur’ani: Al-Baqarah 2:183–187 na 2:185. [2] Sahih al-Bukhari 8; Sahih Muslim 16. [3] Sahih al-Bukhari 1901, 1903 na 1896. [4] Sahih al-Bukhari 1900; Sahih Muslim 1081. [5] Sunan Abi Dawud 4403. [6] Sunan Abi Dawud 2454. [7] Sahih al-Bukhari 1923. [8] Sahih al-Bukhari 1954. [9] Sunan Abi Dawud 2356. [10] Sahih al-Bukhari 1933. [11] Sunan Abi Dawud 2380. [12] Sunan Abi Dawud 2365–2366; Sahih al-Bukhari, Kitabu cha Saumu, mlango wa kutumia mswaki mbichi au mkavu unapofunga. [13] Sahih Muslim 335; Sahih al-Bukhari 1925–1926. [14] Sunan Ibn Majah 1667. [15] Sahih al-Bukhari 4505. [16] Sahih Muslim 1121; Sahih al-Bukhari 1946. [17] Sahih al-Bukhari 1936; Sahih Muslim 1111. [18] Sahih Muslim 1154. [19] Sahih Muslim 1164. [20] Jami al-Tirmidhi 761. [21] Jami al-Tirmidhi 747. [22] Sahih Muslim 1162. [23] Sahih al-Bukhari 1988. [24] Sahih Muslim 1134 na 1163. [25] Sahih al-Bukhari 1990 na 1997–1998. [26] Sahih Muslim 1144. [27] Sahih Muslim 2937. [28] Sahih al-Bukhari 1969 na 1976; Sunan an-Nasai 2372. [29] Sahih al-Bukhari 2002. Namba za hadithi zinaweza kutofautiana baina ya matoleo.
Rudi juu
