İslam’da temizlik
Sünni kaynaklara dayanan ve tanınmış görüş ayrılıklarını belirten öğretici bir rehberdir. Kişisel durumlar ve muafiyetler için güvenilir bir âlimin rehberliği gerekir.
Taharet nedir?
Taharet; kalbin arınmasını, temizliği ve ibadete dinen hazırlanmayı kapsar. Bu rehber beden, giysi, mekân ve dinî temizlik hâliyle ilgilidir. Cünüplük, âdet ve lohusalık doğal fıkhî hâllerdir; kişiyi özünde necis yapmaz ve İslam’dan çıkarmaz. [1, 13]
Başa dönHades ve maddi necaset
Hades, bazı ibadetleri etkileyen dinî bir hâldir: küçük hades abdestle, büyük hades gusülle giderilir; şartları oluştuğunda teyemmüm onların yerine geçer. Necaset ise beden, giysi veya yerdeki idrar gibi maddi pisliktir. Kişide bunlardan biri veya ikisi birden bulunabilir. [1, 2]
Başa dönSu ve necaseti giderme
Temizleyici su kullanın. Necasetin varlığından eminseniz, bedenin, giysinin veya namaz yerinin bulaşan kısmını, madde makul ölçüde giderilinceye kadar yıkayın. Yalnızca bir bölümü kirlenen giysinin tamamını yıkamanız gerekmez. Âlimler zor giderilen izlerin bağışlanmasını ele alır. Sırf şüpheyle necaset hükmü verilmez. [2, 3]
Başa dönTuvaletten sonra temizlik
İdrar veya dışkı kalıntılarını suyla temizleyin. İsticmarın şartlarına göre uygun temiz malzeme de kullanılabilir; su daha kapsamlı temizler. Dış bölgeyi zarar ve aşırılık olmadan temizleyip ellerinizi yıkayın. Bu temizlik maddi necaseti giderir; namaz için gereken abdestin yerine tek başına geçmez. [3]
Başa dönKüçük hades ve abdest
İdrar, dışkı veya gaz çıkması, farkındalığın kaybolduğu derin uyku ve bilinç kaybı küçük hades sebeplerindendir. Cinsel organa dokunma ve eşler arasındaki temas gibi bazı ayrıntılarda Sünni mezhepler farklı görüştedir. Gerçekleştiği kesin bir olay, şüpheli bir hisle aynı değildir. [1, 2]
Başa dönAbdest nasıl alınır?
Kalbinizden ibadete niyet edip Allah’ın adını anın. Elleri yıkayın; ağız ve burnu temizleyin; yüzü, ardından dirsekler dâhil kolları yıkayın; baş ve kulakları mesh edip topuk kemikleri dâhil ayakları sağdan başlayarak yıkayın. Belirtilen yerlerde üç kez yıkamak sünnettir; her yıkamanın geçerlilik şartı değildir. Bazı farz ve müstehaplarda mezhepler farklı görüştedir; görselli Abdest Rehberi’ne bakın. [1, 4]
Başa dönBüyük hades ve gusül gereken durumlar
Boşalma olmasa da birleşme gerçekleşen cinsel ilişkiden, şehvetle meni çıkmasından veya ihtilam sonrası meni görülmesinden sonra gusül gerekir. Akıntı belirtisi olmadan yalnızca rüya görmek gusül gerektirmez. Âdet veya lohusalık bitip temizlik kesinleşince gusledin. Şehvetsiz olağandışı akıntı ve belirsiz izlerin ayrı hükümleri vardır; bilgili bir Sünni âlime danışın. [1, 5, 6]
Başa dönAsgari ve eksiksiz gusül
İhtiyatlı asgari uygulama olarak ibadet için temizlenmeye niyet edin, suya engelleri giderin; saç, kökler ve ulaşılabilen deri kıvrımları dâhil bütün bedeni yıkayın. Ağız ve burnu da, gerekli gören âlimlerin görüşüne uymak için temizleyin. Çoğunluk niyeti şart sayar; Hanefi mezhebinde cünüplükten gusülde niyet geçerlilik şartı değildir. Bu fark yüzünden önceki banyoyu kendiliğinden geçersiz saymayın. Sıradan temizlik duşu büyük hadesi mutlaka gidermez; izlenen mezhebin şartları sağlanırsa aynı duş yeterli olabilir. Sabun ve şampuan gerekmez. Geçerli gusülden sonra abdesti bozan bir şey olmadıysa ayrıca abdest her zaman gerekmez; ayrıntılarda âlimler farklı görüştedir. [1, 7]
Başa dönAdım adım eksiksiz gusül
Ellerinizi ve kirlenen mahrem bölgeyi yıkayın; namaz abdesti alın, saç köklerini ıslatıp başınıza üç kez su dökün; sonra deri kıvrımları ve ayaklara dikkat ederek bütün bedeni yıkayın. Ayaklar en son yıkanabilir. Bu, tavsiye edilen eksiksiz şekildir; geçerlilik için her organı üç kez yıkamak gerekmez. Mahremiyeti koruyun, suyu israf etmeyin. [7]
Başa dönSaç, örgüler ve suya engeller
Gusülde su saç köklerine ve ulaşılabilen deriye ulaşmalıdır. Cünüplük guslünde su köklere ulaşıyorsa örgüleri açmak gerekmez; âdet sonrasında ek ayrıntılar tartışılmıştır ve suyu engelliyorsa örgüler gevşetilmelidir. Oje, yapıştırıcı ve suya engel tabakaları giderin; su geçirmeyen tabaka oluşturmayan leke farklıdır. [7, 8]
Başa dönMeni: cinsel boşalma sıvısı
Meni, kadın veya erkekte cinsel dorukla çıkabilir ve ardından çoğunlukla gevşeme olur; görünümü değişir. Şehvetle çıkması veya ihtilam sonrası görülmesi gusül gerektirir. Uyanıkken hastalık gibi bir sebeple şehvetsiz çıktığı kesinse, çoğu fakih gusül yerine abdest isterken Şafii fakihler gusül ister; ayrıntılar kişisel danışma gerektirir. Sıvının kendisinde de görüş ayrılığı vardır: Şafii ve Hanbeliler genellikle temiz, Hanefi ve Malikiler necis sayar. Giysinin bulaşan yerini yıkamak iki görüşü de gözetir. Yalnız renkle güvenilir tanı konmaz. [5]
Başa dönMezi: uyarılma sıvısı
Mezi genellikle ince ve yapışkandır; uyarılmayla, menideki kuvvetli çıkış veya sonraki gevşeme olmadan gelebilir. Abdesti bozar, tek başına gusül gerektirmez. Bedenin ve giysinin bulaşan yerini yıkayıp namaz için abdest alın. Rivayetlerde erkeklik organının, bazılarında testislerin de yıkanması geçer; mezhebiniz için ehil rehberliğe uyun. [6]
Başa dönVedi ve diğer akıntılar
Vedi, idrar sonrasında gelebilen, çoğunlukla koyu beyazımsı bir sıvıdır. İdrar gibi değerlendirin: bulaşan beden ve giysiyi yıkayıp abdest alın; tek başına gusül gerektirmez. Olağan vajinal akıntı yalnızca görülmesiyle âdet veya meni olmaz. Maddeten necis olup olmadığında âlimler farklı görüştedir; bazıları temiz saymakla birlikte çıkmasının abdesti bozduğunu belirtir. Sürekli akıntı, sürekli özür hükümlerine girebilir. Tekrarlı kontrol gerekmez; endişe verici değişikliklerde sağlık uzmanına danışın.
Başa dönÂdet ve sona ermesi
Âdet doğaldır; günah veya onur kaybı değildir. Âdet sırasında cinsel ilişki yasaktır; kadın namaz kılmaz ve oruç tutmaz. Farz oruçları kaza eder, bu dönemde kaçırdığı namazları kaza etmez. Tam kuruluk veya bilen kişi için beyaz akıntı gibi olağan temizlik belirtisi kesinleştiğinde gusledip namaz kılın. Süre ve değişen akıntı için kişisel rehberlik gerekir. [9, 10]
Başa dönLohusalık ve istihâze
Lohusalık sırasında kadın namaz kılmaz ve oruç tutmaz; sonra farz oruçları kaza eder, namazları etmez. Yaygın söylenen süreden önce de temizlenirse gusledip namaz kılar. Azami süre ve tekrarlayan kanamada âlimler farklı görüştedir. İstihâze, âdet ve lohusalık dışındaki kanamadır; namaz ve orucu kendiliğinden bırakmayı gerektirmez. Gerektiğinde ehil dinî rehberlik ve tıbbi yardım alın. [9, 10]
Başa dönSürekli özür, yaralar ve hastalık
Sürekli idrar, gaz veya kanaması olup temizlik ve namaza yetecek olağan bir ara bulamayan kişi, makul koruyucu tedbirler alır ve sürekli özür hükümlerine uyar. Bazı âlimler her namaz vakti girdikten sonra abdest ister; ayrıntılar değişir. Stoma torbası olan kişi onu makul ölçüde ve tıbbi talimata uygun korur, temizler veya boşaltır; sürekli akıntıyı danışmalıdır, önlenemeyen bağışlanır. Sağlam yerleri yıkayın; yaraya ve fıkhî rehberliğe göre sargıya mesh veya teyemmüm uygulanabilir. Gerçek bir zorluk yüzünden namazı bırakmayın. [1]
Başa dönSu kullanılamadığında teyemmüm
Makul aramadan sonra su bulunamazsa veya kullanmak gerçekten zararlı ya da imkânsızsa, şartlarıyla teyemmüm yerine geçebilir. Temizlenmeye niyet edip temiz toprak cinsinden madde kullanın: ellerinizle dokunup yüz ve ellerinizi mesh edin. Yöntem, kolların ne kadarının mesh edileceği, uygun malzeme ve su bulununca ne olacağı konularında mezhepler farklı görüştedir. Durumunuz için ehil tavsiyeye uyun. [1]
Başa dönTemizlik ve namaz
Namaz için gücün yettiği ve geçerli hükümlerin gerektirdiği ölçüde hadesten temizlik ile beden, giysi ve namaz yerinden necasetin giderilmesi gerekir. Namazda abdesti bozan kesin bir olay olursa namazdan çıkın, temizlenip yeniden kılın. Bilgisizlik, unutma ve necaseti giderememenin ayrıntılı hükümleri ve tanınmış görüş farkları vardır; geçmişteki her namazın tekrarını varsaymayın. Yalnız şüphe abdesti bozmaz. [1, 2]
Başa dönHac, umre ve tavaf
İhrama girmenin, Arafat vakfesinin veya sa’yin geçerliliği için abdest ya da gusül şart değildir; temizlik tavsiye edilir. Âdetli veya lohusa kadın ihrama girebilir. Abdest sa’yin bağımsız şartı olmasa da umrenin sa’yi geçerli tavaftan sonra gelir; bazı hac fiillerinin sıralama ayrıntıları değişir. Tavafta çoğunluk hadesten temizliği şart sayar; Hanefi mezhebinin ayrıntılı hükmü farklıdır. Temizlik zorlaşır veya tavafta bozulursa devam ya da tekrar konusunu ehil bir âlime sorun. Âdetli kadın normalde temizlenip gusledinceye kadar tavafı erteler; zorunlu istisnalarda kişisel rehberlik gerekir. [11]
Başa dönOruç, zekât ve kelimeişehadet
Küçük hades ve cünüplük tek başına orucu bozmaz. Fecrde hâlâ cünüp olan kişi oruç tutabilir; namaz için gusleder. Âdet veya lohusalık fecrden önce biter ve oruca niyet edilirse, gusül fecrden sonra yapılsa da oruç geçerlidir; namazı vaktinde kılın. Oruç gününde âdet veya lohusalık başlaması o günün orucunu tamamlamaya engeldir; farz oruç kaza edilir. Abdest ve gusül, kelimeişehadet veya zekât verme şartı değildir; hades İslam’ı geçersiz kılmaz. [9, 12]
Başa dönKur’an, zikir ve camiler
Abdestsiz zikir ve dua edilebilir. Çoğu fakih, basılı mushafa doğrudan dokunmak için hadesten temizliği şart sayar. Ezberden veya telefondan okuma ile cünüp veya âdetli kişinin durumlarında tanınmış ayrıntı ve ihtilaflar vardır; güvenilir bir Sünni âlime danışın. Bu hâllerde camide kalmanın da tek kurala indirgenmemesi gereken istisna ve farklılıkları vardır.
Başa dönKesinlik, şüphe ve sıkıntıdan kaçınma
Bozan bir olay kesinleşinceye kadar temizlik sürer. Geçici his, ıslaklık şüphesi veya yıkamayı bitirdikten sonraki şüphe; sürekli inceleme, tekrarlı abdest ve gusül gerektirmez. Su gerekli yerlere ulaşacak kadar yıkayıp ibadete devam edin. Tekrarlayan rahatsız edici şüphelerde tanınmış kolaylıklara uyun, bilgili kişiden veya uzmandan yardım alın. [2]
Başa dönSünni kaynaklar ve başvurular
[1] Kur’an 5:6, 4:43 ve 2:222. [2] Sahîh-i Buhârî 137: kesinlik ve şüphe. [3] Sahîh-i Buhârî 227: giysiden kan yıkama. [4] Sahîh-i Buhârî 159: abdest. [5] Sahîh-i Müslim 349 ve 313a: ilişki ve ihtilam sonrası gusül. [6] Sahîh-i Müslim 303a: mezi. [7] Sahîh-i Buhârî 248: gusül. [8] Sahîh-i Müslim 330a: örgülü saç. [9] Sahîh-i Müslim 335c: kaçırılan oruçlar. [10] Sahîh-i Buhârî 331: âdet ve temizlik. [11] Sahîh-i Buhârî 1650: hac ve âdet. [12] Sahîh-i Müslim 1109a: cünüpken oruç. [13] Sahîh-i Buhârî 283: mümin özünde necis değildir.
Başa dön
