Ertalabki zikrlar

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، اللَّهُ الصَّمَدُ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ، وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ.
Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan
Ayting: U Alloh yagonadir. Alloh behojat va hamma Unga muhtojdir. U tug‘magan va tug‘ilmagan. Unga hech kim teng emas.
مَنْ قَالَهَا حِينَ يُصْبِحُ وَحِينَ يُمْسِي كَفَتْهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ (الْإِخْلَاصِ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ).
Kim ularni ertalab va kechqurun aytsa, unga har narsadan kifoya qiladi: Ixlos surasi va ikki panoh surasi.

Izoh va manba

فِي أَذْكَارِ الصَّبَاحِ وَالْمَسَاءِ نَقْرَأُ سُوَرَ الْإِخْلَاصِ، وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ. ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.
هَلْ نَقْرَأُ كُلَّ سُورَةٍ ثَلَاثًا، أَمْ نَقْرَأُ الْإِخْلَاصَ مَرَّةً ثُمَّ الْفَلَقَ مَرَّةً، ثُمَّ النَّاسَ مَرَّةً، ثُمَّ نُكَرِّرُ مَرَّتَيْنِ؟

فَلَمْ نَطَّلِعْ عَلَى نَصٍّ فِي الْمَسْأَلَةِ يُعَيِّنُ أَحَدَ الْأَمْرَيْنِ، وَلَكِنَّ الظَّاهِرَ أَنَّ الْأَوْلَى أَنْ تَقْرَأَ السُّوَرَ الثَّلَاثَ مَرَّةً ثُمَّ تُعِيدَ قِرَاءَتَهَا مَعَ بَعْضٍ مَرَّتَيْنِ، وَيَدُلُّ لِهَذَا أَنَّهُ ثَبَتَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، وَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ، وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ. يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

وَثَبَتَ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لِفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ: تُسَبِّحُونَ وَتَحْمَدُونَ وَتُكَبِّرُونَ خَلْفَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.

وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ الرَّاوِي عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمَّا سُئِلَ عَنْ كَيْفِيَّةِ ذِكْرِهِنَّ قَالَ: يَقُولُ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ. حَتَّى يَكُونَ مِنْهُنَّ كُلِّهِنَّ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، كَذَا فِي الصَّحِيحِ عَنِ ابْنِ صَالِحٍ.

وَقَدْ رَجَّحَ ابْنُ حَجَرٍ أَنَّ كِلَا الْأَمْرَيْنِ حَسَنٌ وَمَالَ إِلَى أَفْضَلِيَّةِ الْإِفْرَادِ، وَذَكَرَ فِي ذَلِكَ حُجَجًا مِنْهَا حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ: أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ. وَالْحَدِيثُ رَوَاهُ الْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ وَوَافَقَهُ الذَّهَبِيُّ. وَفِي حَدِيثِ مُسْلِمٍ: مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَحَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَكَبَّرَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَقَالَ تَمَامَ الْمِائَةِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. غُفِرَتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ.

فَحَدِيثُ أَذْكَارِ النَّوْمِ السَّابِقُ فِي الْمُعَوِّذَاتِ ظَاهِرُهُ الْجَمْعُ بَيْنَ السُّوَرِ، وَإِعَادَتُهَا مَجْمُوعَةً ثَلَاثًا، وَأَمَّا أَحَادِيثُ التَّسْبِيحَاتِ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْأَفْضَلَ هُوَ تَفْرِيقُهَا، فَلَوْ أَنَّ الْإِنْسَانَ جَمَعَ أَوْ فَرَّقَ فَالظَّاهِرُ أَنَّ الْكُلَّ لَا حَرَجَ فِيهِ، وَالْأَوْلَى إِلْحَاقُ الْمُعَوِّذَاتِ مَسَاءً وَصَبَاحًا بِالْمُعَوِّذَاتِ فِي أَذْكَارِ النَّوْمِ.
Ertalab va kechki zikrlarda Ixlos surasi va ikki panoh surasini uch martadan o‘qiymiz.
Har bir surani ketma-ket uch marta o‘qiymizmi yoki Ixlosni bir marta, keyin Falaqni bir marta, so‘ng Nosni bir marta o‘qib, barchasini yana ikki marta takrorlaymizmi?

Bu masalada ikkala usuldan birini belgilaydigan matnga duch kelmadik. Lekin uch surani bir martadan o‘qib, keyin barchasini birga yana ikki marta o‘qish afzalroq ko‘rinadi. Bunga uxlash zikrlari haqidagi sahih rivoyat dalildir: Payg‘ambar ﷺ har kecha o‘rinlariga kirganlarida ikki kaftlarini birlashtirib, ularga puflar va “Ayting: U Alloh yagonadir”, “Ayting: tong Rabbidan panoh tilayman” va “Ayting: odamlar Rabbidan panoh tilayman”ni o‘qirdilar. So‘ng qo‘llarini badanlarining yetgan joylariga surtardilar, bosh va yuzdan hamda tananing old qismidan boshlardilar. Buni uch marta qilardilar. Buxoriy rivoyati.

Yana u zot ﷺ kambag‘al muhojirlarga: “Har bir namozdan keyin o‘ttiz uch martadan tasbeh, tahmid va takbir aytinglar”, deganlari sobit bo‘lgan. Buxoriy va Muslim rivoyati.

Abu Hurayradan rivoyat qilgan Abu Solihdan bularni qanday aytish so‘ralganda u dedi: “Subhanalloh, alhamdulilloh, Allohu akbar deb, har biri o‘ttiz uchga yetguncha aytadi.” Sahihda Ibn Solihdan shu tarzda keltirilgan.

Ibn Hajar ikkala usulni ham yaxshi deb hisoblab, har birini alohida aytish afzalroq degan fikrga moyil bo‘lgan. U bunga dalillar keltirgan, jumladan Zayd ibn Sobit hadisi: “Bizga har bir namoz ortidan o‘ttiz uch marta tasbeh, o‘ttiz uch marta tahmid va o‘ttiz to‘rt marta takbir aytish buyurildi.” Hadisni Hokim rivoyat qilib sahih degan, Zahabiy ham unga qo‘shilgan. Muslim hadisida: “Kim har bir namoz ortidan o‘ttiz uch marta tasbeh, o‘ttiz uch marta Allohga hamd, o‘ttiz uch marta takbir aytsa va yuzni to‘ldirib: Allohdan o‘zga iloh yo‘q, U yagonadir, sherigi yo‘q, mulk va hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir, desa, xatolari dengiz ko‘pigidek bo‘lsa ham kechiriladi.”

Yuqoridagi uxlash zikrlari hadisida panoh suralarini birga o‘qib, shu tartibni uch marta takrorlash ko‘rinib turibdi. Tasbehlar haqidagi hadislardan esa ularni alohida aytish afzalroq ko‘rinadi. Inson birga aytsa ham, alohida aytsa ham, ikkalasida qiyinchilik yo‘q ko‘rinadi. Ertalab va kechqurungi panoh suralarini uxlash zikrlaridagi panoh suralariga qiyoslash afzalroqdir.