Islomda poklanish
Sunniy manbalarga asoslangan, eʼtirof etilgan farqlar koʻrsatilgan oʻquv qoʻllanma. Shaxsiy holat va istisnolar ishonchli olim yoʻl-yoʻrigʻini talab qiladi.
Poklanish nima?
Poklanish qalb pokligi, tozalik va ibodatga sharʼiy tayyorgarlikni oʻz ichiga oladi. Bu qoʻllanma badan, kiyim, joy va hadas holatiga tegishli. Janobat, hayz va nifos tabiiy huquqiy holatlardir: kishini aslida nopok qilmaydi yoki Islomdan chiqarmaydi. [1, 13]
Yuqoriga qaytishHadas holati va jismoniy najas
Hadas baʼzi ibodatlarga taʼsir qiladigan sharʼiy holatdir: kichik hadas tahorat, kattasi gʻusl bilan ketadi; shartlari bajarilsa tayammum oʻrinbosar boʻladi. Najasat — badan, kiyim yoki joydagi siydik kabi jismoniy nopoklik. Kishida biri yoki ikkalasi boʻlishi mumkin. [1, 2]
Yuqoriga qaytishSuv va najasni ketkazish
Poklovchi suv ishlating. Najas borligiga aniq ishonsangiz, badan, kiyim yoki namoz joyining tekkan qismini modda oqilona imkon qadar ketguncha yuving. Faqat bir qismga tekkan boʻlsa butun kiyimni yuvish shart emas. Ketkazish qiyin izning afv etilishini olimlar muhokama qiladi. Faqat noaniqlik najasni isbotlamaydi. [2, 3]
Yuqoriga qaytishHojatdan keyingi tozalanish
Siydik yoki najas izlarini suv bilan ketkazing. Istijmor shartlari bilan mos toza material ham ishlatilishi mumkin; suv yaxshiroq tozalaydi. Tashqi joyni zarar va ortiqchaliksiz tozalab, qoʻllarni yuving. Tozalash jismoniy najasni ketkazadi; oʻz-oʻzidan namoz tahoratining oʻrnini bosmaydi. [3]
Yuqoriga qaytishKichik hadas va tahorat
Siydik, najas yoki yel chiqishi, idrok yoʻqoladigan chuqur uyqu va hushdan ketish kichik hadas sabablaridandir. Sunniy mazhablar avratga tegish va er-xotin tegishi kabi ayrim tafsilotlarda farq qiladi. Aniq sodir boʻlgan hodisa shubhali sezgi bilan bir xil emas. [1, 2]
Yuqoriga qaytishTahorat olish tartibi
Qalbda ibodatga niyat qilib Alloh nomini ayting. Qoʻllarni yuving; ogʻiz-burunni chaying; yuzni, keyin tirsaklar bilan qoʻllarni yuving; bosh va quloqqa mash torting; oyoqlarni toʻpiqlar bilan, oʻngdan boshlab yuving. Belgilangan joyda uch marta yuvish sunnat, har yuvishning sharti emas. Sunniy mazhablar baʼzi farz va tavsiyalarda farq qiladi; rasmli tahorat qoʻllanmasiga qarang. [1, 4]
Yuqoriga qaytishKatta hadas va gʻusl qachon kerak
Kirish sodir boʻlgan jinsiy aloqadan soʻng, maniy chiqmasa ham gʻusl kerak; shahvat bilan maniy chiqsa yoki ehtilomdan keyin topilsa ham kerak. Ajralma dalilisiz faqat tush gʻuslni talab qilmaydi. Hayz yoki nifos tugab poklik aniqlansa, gʻusl qiling. Shahvatsiz noodatiy ajralma va noaniq izlarning boshqa hukmlari bor; ilmli sunniy olimdan soʻrang. [1, 5, 6]
Yuqoriga qaytishEng kam va toʻliq gʻusl
Ehtiyotli eng kam miqdor uchun ibodatga poklanishni niyat qiling, suv toʻsiqlarini olib tashlang va butun badan, soch va ildizlarini, yetish mumkin teri burmalarini yuving. Ogʻiz-burunni talab qiluvchi olimlarga ham moslashish uchun ularni chaying. Koʻpchilik niyatni talab qiladi; Hanafiy mazhabi janobat gʻuslida niyatni sahihlik sharti qilmaydi. Shu farq uchun oldingi yuvinishni avtomatik nosahih demang. Oddiy gigiyenik dush katta hadasni doim ketkazmaydi; amal qilinadigan mazhab shartlari bajarilsa shu dush kifoya qilishi mumkin. Sovun va shampun shart emas. Sahih gʻusldan keyin buzuvchi sodir boʻlmasa alohida tahorat doim ham kerak emas; tafsilotlar olimlarda farq qiladi. [1, 7]
Yuqoriga qaytishToʻliq gʻusl bosqichma-bosqich
Qoʻllarni va tekkan avrat joyini yuving, namozdagidek tahorat oling, soch ildizlarini hoʻllab boshga uch marta suv quying, soʻng teri burmalari va oyoqlarga eʼtibor berib butun badanni yuving. Oyoqlarni oxirida yuvish mumkin. Bu tavsiya etilgan toʻliq usul; sahihlik uchun har bir qismni uch marta yuvish shart emas. Avratni saqlang, suvni isrof qilmang. [7]
Yuqoriga qaytishSoch, oʻrimlar va toʻsiqlar
Gʻuslda suv soch ildizlari va yetish mumkin teriga yetishi kerak. Suv ildizlarga yetsa janobat gʻusli uchun oʻrimlarni yechish shart emas; hayzdan keyingi qoʻshimcha tafsilotlarni olimlar muhokama qiladi, suvga toʻsqinlik qilsa oʻrimlar boʻshatiladi. Suvni toʻsadigan tirnoq boʻyogʻi, yelim yoki boshqa toʻsiqni olib tashlang; suv toʻsuvchi qatlamsiz dogʻ boshqa masaladir. [7, 8]
Yuqoriga qaytishManiy: urugʻlik yoki jinsiy ajralma
Maniy erkak yoki ayoldan jinsiy choʻqqida chiqishi mumkin, koʻpincha keyin boʻshashish boʻladi; koʻrinishi farq qiladi. Shahvat bilan chiqish yoki ehtilomdan keyin topilish gʻuslni talab qiladi. Kasallik yoki oʻxshash sabab bilan uygʻoqlikda shahvatsiz aniq chiqsa, koʻpchilik faqihlar gʻusl emas tahoratni, Shofeʼiy faqihlar esa gʻuslni talab qiladi; tafsilotlar shaxsiy maslahat talab etadi. Sunniy olimlar suyuqlikning oʻzida ham farq qiladi: Shofeʼiy va Hanbaliy odatda pok, Hanafiy va Molikiy najas deb biladi. Kiyimning tekkan qismini yuvish ikkala fikrni qamraydi. Faqat rang ishonchli tashxis emas. [5]
Yuqoriga qaytishMaziy: boʻshalmadan oldingi suyuqlik
Maziy odatda yupqa va yopishqoq boʻlib, maniydagi kuch yoki keyingi boʻshashishsiz qoʻzgʻalishda chiqishi mumkin. Tahoratni buzadi, lekin oʻzi gʻusl talab qilmaydi. Badanning tekkan joyi va ifloslangan kiyimni yuving, keyin namoz uchun tahorat oling. Rivoyatlar erkak aʼzosini, ayrimlari moyaklarni ham yuvishni aytadi; mazhabingiz uchun malakali koʻrsatmaga amal qiling. [6]
Yuqoriga qaytishVadiy va boshqa ajralmalar
Vadiy koʻpincha siyishdan keyin koʻrinadigan quyuq oqish suyuqlikdir. Siydik kabi tuting: tekkan joy va kiyimni yuvib tahorat oling; faqat oʻzi gʻusl talab qilmaydi. Odatiy qin ajralmasi faqat chiqqani sabab hayz yoki maniy boʻlmaydi. Olimlar jismonan najasligida farq qiladi; baʼzilar pok deb, chiqishi tahoratni buzadi deydi. Davomli ajralma doimiy uzr hukmiga kirishi mumkin. Takroriy tekshiruv kerak emas; xavotirli oʻzgarishda tibbiy maslahat oling.
Yuqoriga qaytishHayz va uning tugashi
Hayz tabiiy; gunoh yoki qadr-qimmat yoʻqolishi emas. Hayzda jinsiy aloqa taqiqlanadi, ayol namoz oʻqimaydi va roʻza tutmaydi. Farz roʻza kunlarini qazo qiladi, hayzdagi namozlarni emas. Toʻliq quruqlik yoki uni taniydigan kishida oq ajralma kabi odatiy poklik belgisi aniqlansa gʻusl qilib namoz oʻqing. Davomiylik va oʻzgaruvchi ajralma shaxsiy koʻrsatma talab qiladi. [9, 10]
Yuqoriga qaytishNifos va istihoza
Nifosda ayol namoz oʻqimaydi va roʻza tutmaydi; keyin farz roʻzani qazo qiladi, namozni emas. Pok boʻlganda, odatda aytiladigan muddatdan oldin boʻlsa ham gʻusl qilib namoz oʻqiydi. Olimlar eng koʻp muddat va qaytuvchi qonashda farq qiladi. Istihoza hayz va nifosdan tashqari qonashdir; namoz va roʻzani avtomatik toʻxtatmaydi. Kerak boʻlsa malakali diniy koʻrsatma va tibbiy yordam oling. [9, 10]
Yuqoriga qaytishTuta olmaslik, yaralar va kasallik
Doimiy siydik, yel yoki qonash sabab poklanish va namozga yetadigan odatiy oraliq topolmaydigan kishi oqilona himoya choralarini olib, doimiy uzr hukmlariga amal qiladi. Baʼzi olimlar har namoz vaqti kirgach tahoratni talab qiladi; tafsilotlar farq qiladi. Stoma qopi bor kishi uni imkon qadar va tibbiy koʻrsatmaga koʻra himoya qiladi, tozalaydi yoki boʻshatadi; davomli ajralma haqida soʻrasin, oldi olinmaydigani afv etiladi. Zararlanmagan joylarni yuving; jarohat va fiqhiy koʻrsatmaga koʻra bogʻlamga mash yoki tayammum boʻlishi mumkin. Haqiqiy qiyinchilik sabab namozni tashlamang. [1]
Yuqoriga qaytishSuv ishlatib boʻlmaganda tayammum
Oqilona izlashdan keyin suv topilmasa yoki ishlatish chinakam zararli yoki imkonsiz boʻlsa, shartlari bilan tayammum oʻrinbosar boʻlishi mumkin. Poklanishga niyat qilib pok yer jinsiga qoʻllarni tekkizib, yuz va qoʻllarga mash qiling. Sunniy mazhablar aniq usul, qoʻllarning qayerigacha mash qilish, mos moddalar va suv topilganda nima boʻlishida farq qiladi. Holatingiz uchun malakali maslahatga amal qiling. [1]
Yuqoriga qaytishPoklanish va namoz
Namoz imkon va tegishli hukmlar doirasida hadasdan poklanish, badan, kiyim va namoz joyidan najasni ketkazishni talab qiladi. Namozda tahoratni buzuvchi aniq sodir boʻlsa, namozdan chiqib poklaning va qayta oʻqing. Bilmaslik, unutish va najasni ketkaza olmaslikning batafsil hukmlari va eʼtirof etilgan farqlari bor; barcha oʻtgan namozlarni qaytarish kerak deb oʻylamang. Faqat shubha tahoratni buzmaydi. [1, 2]
Yuqoriga qaytishHaj, umra va tavof
Ihromga kirish, Arafotda turish yoki saʼyga tahorat yoki gʻusl sahihlik sharti emas, poklik tavsiya etiladi. Hayzli yoki nifosli ayol ihromga kirishi mumkin. Tahorat saʼy uchun mustaqil shart boʻlmasa ham, umra saʼyi uning sahih tavofidan keyin keladi; baʼzi haj amallarida tartib tafsilotlari farq qiladi. Tavofda koʻpchilik hadasdan poklikni talab qiladi; Hanafiy mazhabida boshqa batafsil hukm bor. Poklanish qiyinlashsa yoki tavofda buzilsa, davom yoki qaytarishni malakali olimdan soʻrang. Hayzli ayol odatda poklanib gʻusl qilguncha tavofni kechiktiradi; favqulodda zarurat shaxsiy koʻrsatma talab qiladi. [11]
Yuqoriga qaytishRoʻza, zakot va shahodat
Kichik hadas va janobat oʻzi roʻzani buzmaydi. Tongda hali junub boʻlgan kishi roʻza tutib namoz uchun gʻusl qiladi. Hayz yoki nifos tongdan oldin tugab roʻzaga niyat qilinsa, gʻusl tongdan keyin boʻlsa ham roʻza sahih; namozni vaqtida oʻqing. Roʻza kunida hayz yoki nifos boshlanishi uni tugatishga toʻsqinlik qiladi va farz roʻza qazo qilinadi. Tahorat va gʻusl shahodat yoki zakotga shart emas, nopoklik Islomni bekor qilmaydi. [9, 12]
Yuqoriga qaytishQurʼon, zikr va masjidlar
Tahoratsiz zikr va duo joiz. Koʻpchilik faqihlar jismoniy mushafga bevosita tegishga sharʼiy poklikni talab qiladi. Yoddan yoki telefondan oʻqish hamda junub yoki hayzli kishining holatlari eʼtirof etilgan tafsilot va ixtiloflarni oʻz ichiga oladi; ishonchli sunniy olimdan soʻrang. Bu holatlarda masjidda qolishning ham istisno va farqlari bor, ularni bitta hukmga qisqartirmaslik kerak.
Yuqoriga qaytishAniqlik, shubha va iztirobdan saqlanish
Buzuvchi hodisa aniq boʻlmaguncha poklik saqlanadi. Oʻtkinchi sezgi, namlik shubhasi yoki yuvishdan keyingi shubha doimiy tekshirish va tahorat-gʻuslni takrorlashni talab qilmaydi. Suv kerakli joyga yetadigan qilib yuving, keyin ibodatni davom ettiring. Qaytalanuvchi bezovta shubhalarda eʼtirof etilgan yengillikka amal qilib, ilmli yoki professional yordam oling. [2]
Yuqoriga qaytishSunniy manbalar va havolalar
[1] Qurʼon 5:6, 4:43 va 2:222. [2] Sahih al-Buxoriy 137: aniqlik va shubha. [3] Sahih al-Buxoriy 227: kiyimdan qonni yuvish. [4] Sahih al-Buxoriy 159: tahorat. [5] Sahih Muslim 349 va 313a: aloqa va ehtilomdan keyingi gʻusl. [6] Sahih Muslim 303a: maziy. [7] Sahih al-Buxoriy 248: gʻusl. [8] Sahih Muslim 330a: oʻrilgan soch. [9] Sahih Muslim 335c: qoldirilgan roʻzalar. [10] Sahih al-Buxoriy 331: hayz va poklik. [11] Sahih al-Buxoriy 1650: haj va hayz. [12] Sahih Muslim 1109a: janobatdagi roʻza. [13] Sahih al-Buxoriy 283: moʻmin aslida nopok emas.
Yuqoriga qaytish
