Téereb julli yu sunna yu ñu dëgëral
Jàngal julli yu ngëneel yu ànd ak juróomi julli yi, seen waxtu ak seen ngëneel. Téere bii dafay wone jëfu sunna bu ñuy faral di jàngal; mazhab yu ñu nangu dañuy wuute ci ay detay. Julli yu farata ñoo jiitu.
Tànn ki ngay àndal di jàng
Ñu ngi wone yoonu sunna bu ñuy faral di jàngal. Am na lu mazhab yi wuute ci; jullil ni nga ko mëne. Jàpp dafay des ba mu tas.
Lan mooy julli yu sunna yu sax?
Julli yu sunna yu sax, yu ñuy wooye rawaatib, ay julli yu ngëneel lañu bala walla gannaaw farata yu ñu tànn. Sunna bu ñu dëgëral jëf ju ñu ñaax bu baax la; wuute na ak juróomi farata yi te du leen wuutu. Tudd ak detay yi dañuy wuute ci mazhabi sunna.
Dellu ci kawSeen ngëneel
Yàlla ñaax na gëmkat ñi ñu jege ko ak jaamu. Yónent bi ﷺ yégle na kër ci àjjana ngir jullit ji julli fukki rakaa ak ñaar yu ngëneel ci bés ak guddi. Digu yool la, du sababu bàyyi farata. [1, 2]
Dellu ci kawFukki rakaa ak ñaar ci bés bi
Fajar: ñaar bala farata. Tisbaar: ñeent bala, ba noppi ñaar gannaaw. Takusaan: amul sunna bu sax bu ñu dëgëral ci fukki rakaa ak ñaar yii. Timis: ñaar gannaaw. Gée: ñaar gannaaw. Loolu mooy 2 + 4 + 2 + 2 + 2 = 12. Ci téere bii, jullil ñeent yi bala Tisbaar ni ñaari julli yu am ñaari rakaa. Beneen hadiis bu dëgg am na ñaar bala Tisbaar; xamkati sunna dañuy tekki hadiis yi ak seen tudd ci yoon yu wuute. [2, 3]
Dellu ci kawBala Fajar
Jullil ñaari rakaa gannaaw fajar gu dëgg dugg te bala farata Fajar. Ñoom ñu gën a ñaax lañu. Yónent bi ﷺ wax na ne ñoo gën àddina ak li ci biiram. Gàttal leen te bul gaaw walla bàyyi li war. Wuute nañu ak ñaari farata Fajar. [4]
Dellu ci kawBala ak gannaaw Tisbaar
Bu waxtu Tisbaar duggee, jullil ñeenti rakaa bala farata, ñaar-ñaar. Gannaaw farata jullil ñaar bala waxtu Tisbaar génn. Am na hadiis yu tudde yeneen julli gannaaw Tisbaar; rakaa yooyu wuute nañu ak fukki rakaa ak ñaar yii. [2, 3]
Dellu ci kawBala Takusaan
Amul sunna bu sax bu ñu dëgëral bala walla gannaaw Takusaan ci toftalug fukki rakaa ak ñaar. Ñu ñaax na ñeenti rakaa bala farata Takusaan ci ñaan bu ñu jële ci Yónent bi ﷺ; def leen bala Takusaan, du gannaaw. Seen tudd wuute na ak sunna yu sax yu ñu dëgëral. [5]
Dellu ci kawGannaaw Timis
Gannaaw farata Timis, jullil ñaari rakaa bala waxtu Gée dugg. Bokk nañu ci fukki rakaa ak ñaar. Am na it ndigal bu yaatu ngir julli diggante nodd ak iqaama ngir ku ko bëgg; du mooy ñaari sunna yu dëgër gannaaw Timis. [2, 6]
Dellu ci kawGannaaw Gée
Gannaaw farata Gée, jullil ñaari rakaa ci waxtuam. Bokk nañu ci fukki rakaa ak ñaar. Witr julli guddi gu boppam la, du bokk ci fukki rakaa ak ñaar yii. [2]
Dellu ci kawWitr ak julli guddi
Witr julli guddi gu ñu ñaax bu baax la gannaaw Gée ba fajar gu dëgg. Dafay jeexal julli guddi ak lim bu wéet; benn walla ñett bokk nañu ci seeni xeet. Mazhab yi dañuy wuute ci àtte ak ay xeetam, kon toppal jàngalekat walla mazhab bu wóor. Soo yaakaaree yewwu gannaaw, def Witr ci mujju guddi moo gën; su dul loolu mën nga ko def bala nelaw. [7]
Dellu ci kawNaka ngay julli sunna
Waajal ni yeneen julli: laab, jëm ci Qibla ni nga mëne, sutura, te yéene ci sa xol julli ngëneel gi nga tànn. Jullil ñaari rakaa ak taxawaay, jàng, rukuu, sujuud, tashahhud bu mujj ak salaam yu ñu daan def. Tàmbalil beneen ñaari rakaa ngir ñaari yu des bala Tisbaar. Jullil ak dal; wax yéene gu ñu dogal ak baat du farata. Toppal téereb julli ngir yëngu ak baat yi. [8]
Dellu ci kawKër, mbooloo ak iqaama
Julli ngëneel ci kër lu ñu sàkku la su mënee; mën na am ci jàkka it. Bu iqaama farata mbooloo tàmbalee, bul tàmbali beneen ngëneel: bokkal ci farata. Soo di julli ba noppi, toppal ndigalu sa mazhab ci naka ngay def. [9, 10]
Dellu ci kawWaxtu ak julli yu ñàkk
Sunna bi jiitu dafay faral di am gannaaw waxtu farata dugg te bala farata; bi topp gannaaw farata te ci waxtuam. Bu sunna ñàkkee, xamkat yi dañuy wuute ndax ak kañ ngay ko fey, rawatina jege waxtu yu ñu tere. Am na firnde ci sunna Fajar ak Tisbaar yu ñàkk. Laajal jàngalekatu sunna bu xam ngir sa nekkin te bul yeexal farata. [11, 12]
Dellu ci kawÀjjuma ak tukki
Ngir Àjjuma, hadiis yu dëgg dañuy wone ngëneel gannaaw, ak ñaar ci kër ak ñeent gannaaw Àjjuma; xamkat yi dañuy tekki leen ci yoon yu ñu nangu. Bul jàppe toftalug Tisbaar ni wuutu bu mel ci àtte Àjjuma yépp. Tukki mën na topp yoon yu woyof yu dëgg; sunna Fajar ak Witr am nañu ñaax bu jagleel. Laajal jàngalekat bu wóor ngir sa nekkin. [13, 14]
Dellu ci kawTabax aaday julli gu sax
Tàmbalil farata yi te yokk sunna yu sax ndànk su soxla. Sampal fàttali, jàng jullig ñaari rakaa, te jéem sax te amul jafe-jafe walla jàppe ngëneel gi ni farata. Soo ñàkkee benn, wéyaatal ci sa jamono bi topp.
Dellu ci kawCosaan yi
[1] Alxuraan: Al-Baqara 2:238; Al-Muzzammil 73:20. [2] Sahih Muslim 728a; Jami al-Tirmidhi 415. [3] Sahih al-Bukhari 1182 ak 1169. [4] Sahih Muslim 725a. [5] Jami al-Tirmidhi 430. [6] Sahih al-Bukhari 624. [7] Sahih Muslim 749d ak 755. [8] Sunan Abi Dawud 1295. [9] Sahih al-Bukhari 731. [10] Sahih Muslim 710a. [11] Sunan Abi Dawud 1267; Sahih al-Bukhari 1233. [12] Sahih al-Bukhari 586. [13] Sahih al-Bukhari 937; Sahih Muslim 881a. [14] Sahih al-Bukhari 1095; Sahih Muslim 681 ak 724a. Nimero hadiis mën na wuute ci sumb yi.
Dellu ci kaw
