Ìmọ́tótó nínú Islam
Ìtọ́sọ́nà ẹ̀kọ́ láti àwọn orísun Sunni, pẹ̀lú ìyàtọ̀ tí a mọ̀. Ipò ẹni àti àyè ìrọ̀rùn nílò ìmọ̀ràn onímọ̀ tó ṣe é gbẹ́kẹ̀lé.
Kí ni ìwẹ̀nù?
Ìwẹ̀nù ní ìmọ́ ọkàn, ìmọ́tótó àti ìmúrasílẹ̀ ìjọsìn. Ìtọ́sọ́nà yìí kan ara, aṣọ, ibi àti ipò ìjọsìn. Janabah, nǹkan oṣù àti ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ jẹ́ ipò àdánidá tí òfin mọ̀: wọn kò sọ ènìyàn di ẹlẹ́gbin ní ìpilẹ̀ tàbí yọ ọ́ kúrò nínú Islam. [1, 13]
Padà sí òkèIpò ìjọsìn àti ìdọ̀tí ara
Hadath ni ipò ìwẹ̀nù tó ń ní ipa lórí ìjọsìn kan: aluwala ń yọ hadath kékeré kúrò, ghusl sì ń yọ ńlá; tayammum rọ́pò wọn nígbà àdéhùn rẹ̀. Najasah ni ìdọ̀tí ara bí ìtọ̀ lórí ara, aṣọ tàbí ibi. Ènìyàn lè ní ọ̀kan tàbí méjèèjì. [1, 2]
Padà sí òkèOmi àti yíyọ ìdọ̀tí kúrò
Ẹ lo omi tó lè wẹ̀nù. Bí ẹ bá dá lójú pé ìdọ̀tí wà, ẹ fọ apá ara, aṣọ tàbí ibi ìrun tó kan títí ohun náà yóò fi kúrò tó bá agbára mu. Kò nílò fífọ gbogbo aṣọ tí apá kan nìkan ló kan. Àwọn onímọ̀ ń ṣàlàyé àyè fún àmì tó ṣòro láti mú kúrò. Ìyemeji lásán kò fìdí ìdọ̀tí múlẹ̀. [2, 3]
Padà sí òkèÌmọ́tótó lẹ́yìn ilé ìgbẹ̀
Ẹ fi omi yọ àmì ìtọ̀ tàbí ìgbẹ́ kúrò. A tún lè lo ohun mímọ́ tó yẹ gẹ́gẹ́ bí àdéhùn istijmar; omi mọ́ jù. Ẹ mọ́ apá òde láìṣe ìpalára tàbí àṣeju, kí ẹ sì fọ ọwọ́. Ìmọ́tótó yìí ń yọ ìdọ̀tí ara kúrò; kò rọ́pò aluwala fún ìrun fúnra rẹ̀. [3]
Padà sí òkèHadath kékeré àti aluwala
Ṣíṣe ìtọ̀, ìgbẹ́ tàbí yíyọ afẹ́fẹ́, oorun jíjìn tí ìmọ̀lára sọnù àti pípadánù iyè wà nínú ohun tó ń fa hadath kékeré. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ Sunni yàtọ̀ ní àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀, pẹ̀lú fífi ọwọ́ kan abẹ́ àti ìfọwọ́kàn ọkọ àti aya. Ohun tí a dá lójú yàtọ̀ sí ìmọ̀lára tí a ń ṣiyèméjì. [1, 2]
Padà sí òkèBí a ṣe ń ṣe aluwala
Ẹ pinnu ìjọsìn nínú ọkàn, kí ẹ sì mẹ́nuba orúkọ Allah. Ẹ fọ ọwọ́; ẹ fọ ẹnu àti imú; ẹ fọ ojú, lẹ́yìn náà apá títí dé ìgúnpá; ẹ pa orí àti etí; ẹ sì fọ ẹsẹ̀ títí dé kókósẹ̀, bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀tún. Fífọ lẹ́ẹ̀mẹ́ta níbi tí a sọ jẹ́ Sunnah, kì í ṣe àdéhùn gbogbo fífọ. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ Sunni yàtọ̀ ní díẹ̀ lára ọ̀ranyàn àti ohun tí a gbani níyànjú; ẹ wo ìtọ́sọ́nà aluwala pẹ̀lú àwòrán. [1, 4]
Padà sí òkèHadath ńlá àti ìgbà tí ghusl yẹ
Ghusl yẹ lẹ́yìn ìbálòpọ̀ tí wọlé bá wà bí omi kò tilẹ̀ jáde, àti lẹ́yìn tí omi ìbálòpọ̀ jáde pẹ̀lú ìgbádùn tàbí tí a rí i lẹ́yìn àlá. Àlá nìkan láìsí ẹ̀rí ìtújáde kò nílò ghusl. Lẹ́yìn tí nǹkan oṣù tàbí ẹ̀jẹ̀ ìbímọ bá parí, tí a sì dá ìmọ́tótó lójú, ẹ ṣe ghusl. Omi àrà tí kò ní ìgbádùn àti àmì tí kò dájú ní òfin míì; ẹ béèrè lọ́wọ́ onímọ̀ Sunni tó ní ìmọ̀. [1, 5, 6]
Padà sí òkèOhun tó kéré jù àti ghusl pípé
Fún ohun tó kéré jù ní ọ̀nà ìṣọ́ra, ẹ pinnu ìwẹ̀nù fún ìjọsìn, ẹ yọ ohun tó dí omi kúrò, kí ẹ sì fọ gbogbo ara, irun àti gbòǹgbò rẹ̀, pẹ̀lú ìpá awọ ara tí a lè dé. Ẹ fọ ẹnu àti imú pẹ̀lú, láti tẹ̀lé àwọn onímọ̀ tó pàṣẹ wọn. Ọ̀pọ̀ nílò èrò ọkàn; ilé-ẹ̀kọ́ Hanafi kò ka èrò sí àdéhùn ìpé ghusl fún janabah. Ẹ má sọ ìwẹ̀ àtijọ́ di aláìpé nítorí ìyàtọ̀ yẹn láìsí míì. Ìwẹ̀ ìmọ́tótó déédéé kò yọ hadath ńlá kúrò ní gbogbo ìgbà; ìwẹ̀ kan náà lè tó tí àdéhùn ilé-ẹ̀kọ́ tí a tẹ̀lé bá pé. Ọṣẹ àti shampoo kò pọndandan. Lẹ́yìn ghusl tó péye, aluwala mìíràn kò yẹ ní gbogbo ìgbà bí ohun tó bà á jẹ́ kò bá ṣẹlẹ̀; onímọ̀ yàtọ̀ ní kúlẹ̀kúlẹ̀. [1, 7]
Padà sí òkèGhusl pípé ní ìpele kọ̀ọ̀kan
Ẹ fọ ọwọ́ àti abẹ́ tí ohun kan bá kan, ẹ ṣe aluwala bí ti ìrun, ẹ mú omi dé gbòǹgbò irun, kí ẹ sì da omi sí orí lẹ́ẹ̀mẹ́ta; lẹ́yìn náà ẹ fọ gbogbo ara, ẹ sì ṣọ́ ìpá awọ ara àti ẹsẹ̀. A lè fọ ẹsẹ̀ ní òpin. Èyí ni ọ̀nà pípé tí a gbani níyànjú; kì í ṣe dandan láti fọ ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan lẹ́ẹ̀mẹ́ta kí ó tó péye. Ẹ bo ara, kí ẹ sì yàgò fún ìfiomiṣòfò. [7]
Padà sí òkèIrun, irun dídì àti ohun tó dí omi
Omi gbọ́dọ̀ dé gbòǹgbò irun àti awọ ara tí a lè dé ní ghusl. Kò nílò tú irun dídì fún ghusl janabah bí omi bá dé gbòǹgbò; onímọ̀ ṣàlàyé àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ lẹ́yìn nǹkan oṣù, a sì gbọ́dọ̀ tú irun bí ó bá dí omi. Ẹ yọ àwọ̀ èékánná, gọ́ọ̀mù tàbí ohun tó dí omi; àmì àwọ̀ láìsí ohun tó dí omi yàtọ̀. [7, 8]
Padà sí òkèMani: omi ìbálòpọ̀
Mani lè jáde lọ́dọ̀ ọkùnrin tàbí obìnrin nígbà ìgbádùn ìbálòpọ̀ tó ga jù, tí ìsinmi ara sábà tẹ̀lé; ìrísí rẹ̀ yàtọ̀. Ìtújáde pẹ̀lú ìgbádùn tàbí ríri rẹ̀ lẹ́yìn àlá nílò ghusl. Fún ìtújáde tí a dá lójú ní ìjí láìsí ìgbádùn nítorí àìsàn tàbí irú rẹ̀, ọ̀pọ̀ onímọ̀ òfin nílò aluwala dípò ghusl, ṣùgbọ́n onímọ̀ Shafi‘i nílò ghusl; kúlẹ̀kúlẹ̀ nílò ìmọ̀ràn ara ẹni. Àwọn onímọ̀ Sunni tún yàtọ̀ lórí omi náà: Shafi‘i àti Hanbali sábà ka á sí mímọ́, Hanafi àti Maliki sì ka á sí ẹlẹ́gbin. Fífọ aṣọ tí ó kan ń gba èrò méjèèjì. Àwọ̀ nìkan kò tó fún ìdánimọ̀. [5]
Padà sí òkèMadhy: omi ṣáájú ìtújáde
Madhy sábà jẹ́ omi tí kò nípọn, tó sì lẹ̀ mọ́ni, tí ó lè jáde pẹ̀lú ìfẹ́ ìbálòpọ̀ láìsí agbára tàbí ìsinmi tó ń tẹ̀lé mani. Ó ba aluwala jẹ́ ṣùgbọ́n kò nílò ghusl fúnra rẹ̀. Ẹ fọ ara àti aṣọ tí ó kan, kí ẹ sì ṣe aluwala fún ìrun. Àwọn ìròyìn mẹ́nuba fífọ abẹ́ ọkùnrin, àwọn kan sì mẹ́nuba ẹyin rẹ̀; ẹ tẹ̀lé ìtọ́sọ́nà tó péye fún ilé-ẹ̀kọ́ yín. [6]
Padà sí òkèWady àti omi mìíràn
Wady sábà jẹ́ omi funfun tó nípọn tó lè jáde lẹ́yìn ìtọ̀. Ẹ ṣe bí ìtọ̀: ẹ fọ ara àti aṣọ tí ó kan, kí ẹ sì ṣe aluwala; kò nílò ghusl nìkan. Omi obìnrin déédéé kì í di nǹkan oṣù tàbí mani nítorí pé ó jáde. Àwọn onímọ̀ yàtọ̀ bóyá ó jẹ́ ìdọ̀tí ara; àwọn kan ka á sí mímọ́, ṣùgbọ́n wọ́n sọ pé ìjáde rẹ̀ ba aluwala jẹ́. Omi tó ń jáde nígbà gbogbo lè wà lábẹ́ òfin àwíjàre pípẹ́. Kò yẹ kí a máa ṣàyẹ̀wò léraléra; ẹ gba ìmọ̀ràn dókítà fún ìyípadà tó ń bani lẹ́rù.
Padà sí òkèNǹkan oṣù àti òpin rẹ̀
Nǹkan oṣù jẹ́ àdánidá; kì í ṣe ẹ̀ṣẹ̀ tàbí pípàdánù ọlá. Nígbà rẹ̀, ìbálòpọ̀ lòdì, obìnrin kì í sì kírun tàbí gbà ààwẹ̀. Ó san ààwẹ̀ ọ̀ranyàn padà, ṣùgbọ́n kò san ìrun tí ó kù ní àsìkò náà. Nígbà tí àmi ìmọ́tótó tó mọ̀ bá dájú, bí gbígbẹ pátápátá tàbí omi funfun fún ẹni tó mọ̀ ọ́n, ó ṣe ghusl, ó sì kírun. Àkókò àti ìyípadà omi nílò ìtọ́sọ́nà ara ẹni. [9, 10]
Padà sí òkèẸ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ àti istihadah
Obìnrin tó ní ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ kì í kírun tàbí gbà ààwẹ̀, ó sì ń san ààwẹ̀ ọ̀ranyàn padà lẹ́yìn náà, kì í ṣe ìrun. Nígbà tí ó mọ́, ó ṣe ghusl, ó sì kírun, bí iye ọjọ́ tí a sábà mẹ́nuba kò tilẹ̀ pé. Àwọn onímọ̀ yàtọ̀ nípa àkókò tó pọ̀ jù àti ẹ̀jẹ̀ tó tún padà. Istihadah ni ẹ̀jẹ̀ tó yàtọ̀ sí nǹkan oṣù àti ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ; kò dá ìrun tàbí ààwẹ̀ dúró láìsí míì. Ẹ gba ìtọ́sọ́nà tó péye àti ìtọju ìṣègùn nígbà tó yẹ. [9, 10]
Padà sí òkèÀìlè dá ìtújáde dúró, ọgbẹ́ àti àìsàn
Ẹni tí ìtọ̀, afẹ́fẹ́ tàbí ẹ̀jẹ̀ ń jáde láìdáwọ́, tí kò rí àkókò tó tó fún ìwẹ̀nù àti ìrun, ń ṣe ìdábòbò tó bójú mu, ó sì tẹ̀lé òfin àwíjàre pípẹ́. Àwọn onímọ̀ kan nílò aluwala lẹ́yìn ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìrun kọ̀ọ̀kan; kúlẹ̀kúlẹ̀ yàtọ̀. Ẹni tó ní àpò ostomy ń dáàbò bo, fọ tàbí tú u gẹ́gẹ́ bí agbára àti ìtọ́sọ́nà dókítà; ẹ béèrè nípa omi tó ń jáde nígbà gbogbo, ohun tí kò ṣeé dènà sì ní àyè. Ẹ fọ ibi tí kò ní ọgbẹ́; fífi omi pa aṣọ ọgbẹ́ tàbí tayammum lè yẹ gẹ́gẹ́ bí ọgbẹ́ àti ìmọ̀ràn òfin. Ẹ má fi ìrun sílẹ̀ nítorí ìṣòro gidi. [1]
Padà sí òkèTayammum nígbà tí a kò lè lo omi
Bí omi kò bá sí lẹ́yìn wíwá tó bójú mu, tàbí lílo rẹ̀ ṣe ìpalára gidi tàbí kò ṣeé ṣe, tayammum lè rọ́pò rẹ̀ lábẹ́ àdéhùn. Ẹ pinnu ìwẹ̀nù, kí ẹ lo ohun ilẹ̀ mímọ́: ẹ fi ọwọ́ kan án, kí ẹ pa ojú àti ọwọ́. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ Sunni yàtọ̀ ní ọ̀nà pàtó, ibi tí a pa dé ní apá, ohun ilẹ̀ tó yẹ àti ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ nígbà tí omi bá wà. Ẹ tẹ̀lé ìmọ̀ràn tó péye fún ipò yín. [1]
Padà sí òkèÌwẹ̀nù àti ìrun
Ìrun nílò ìwẹ̀nù àti yíyọ ìdọ̀tí ara, aṣọ àti ibi ìrun kúrò gẹ́gẹ́ bí agbára àti òfin tó yẹ. Bí ohun tó ba aluwala jẹ́ bá ṣẹlẹ̀ nígbà ìrun ní ìdánilójú, ẹ fi í sílẹ̀, ẹ wẹ̀nù, kí ẹ sì tún ìrun ṣe. Àìmọ̀, ìgbàgbé àti àìlè yọ ìdọ̀tí ní òfin kíkún àti ìyàtọ̀ tí a mọ̀; ẹ má rò pé gbogbo ìrun àtijọ́ gbọdọ̀ tún ṣe. Ìyemeji nìkan kò ba aluwala jẹ́. [1, 2]
Padà sí òkèHajj, Umrah àti tawaf
Aluwala tàbí ghusl kì í ṣe àdéhùn ìpé ihram, dídúró ní Arafah tàbí sai, bí a tilẹ̀ gbani níyànjú ìmọ́tótó. Obìnrin tó ní nǹkan oṣù tàbí ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ lè wọ ihram. Bí aluwala kò tilẹ̀ ṣe àdéhùn sai fúnra rẹ̀, sai Umrah tẹ̀lé tawaf tó péye; ìtòlẹ́sẹẹsẹ yàtọ̀ ní díẹ̀ lára ìṣe Hajj. Fún tawaf, ọ̀pọ̀ nílò kí hadath má sí; ilé-ẹ̀kọ́ Hanafi ní òfin kíkún tó yàtọ̀. Bí ìwẹ̀nù bá nira tàbí sọnù nígbà tawaf, ẹ béèrè lọ́wọ́ onímọ̀ tó péye nípa tẹ̀síwájú tàbí tún bẹ̀rẹ̀. Obìnrin tó ní nǹkan oṣù sábà dúró fún ìmọ́tótó àti ghusl kí ó tó tawaf; dandan àrà nílò ìmọ̀ràn ara ẹni. [11]
Padà sí òkèÀàwẹ̀, zakat àti shahada
Hadath kékeré àti janabah kò ba ààwẹ̀ jẹ́ fúnra wọn. Ẹni tí ó ṣì ní janabah ní àfẹ̀mọ́jú lè gbà ààwẹ̀, kí ó sì ṣe ghusl fún ìrun. Bí nǹkan oṣù tàbí ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìbímọ bá parí ṣáájú àfẹ̀mọ́jú, tí a sì pinnu ààwẹ̀, ó péye bí ghusl tilẹ̀ tẹ̀lé àfẹ̀mọ́jú; ẹ kírun lásìkò. Ẹ̀jẹ̀ wọ̀nyí tó bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ ààwẹ̀ dí píparí ọjọ́ náà lọ́wọ́, a sì san ààwẹ̀ ọ̀ranyàn padà. Aluwala àti ghusl kì í ṣe àdéhùn shahada tàbí fífún zakat, ìdọ̀tí kò sì ba Islam jẹ́. [9, 12]
Padà sí òkèAl-Qur’an, ìrántí àti mọ́ṣáláṣí
Ìrántí àti àdúrà tọ́ láìsí aluwala. Ọ̀pọ̀ onímọ̀ òfin nílò ìmọ́tótó fún fífi ọwọ́ kan mushaf tí a tẹ̀ sí ìwé ní tààrà. Kíka láti ọkàn tàbí fóònù, àti ipò janabah tàbí nǹkan oṣù, ní kúlẹ̀kúlẹ̀ àti ìyàtọ̀ tí a mọ̀; ẹ béèrè lọ́wọ́ onímọ̀ Sunni tó ṣe é gbẹ́kẹ̀lé. Dídúró ní mọ́ṣáláṣí ní àwọn ipò wọ̀nyí tún ní àyè àti ìyàtọ̀ tí kò yẹ kí a sọ di òfin kan ṣoṣo.
Padà sí òkèÌdánilójú, iyèméjì àti yíyàgò fún ìdààmú
Ìmọ́tótó dúró títí ohun tó bà á jẹ́ yóò fi dájú. Ìmọ̀lára tó kọjá, iyèméjì nípa ọrin tàbí iyèméjì lẹ́yìn fífọ kò nílò àyẹ̀wò àìdá tàbí àtúnṣe aluwala àti ghusl léraléra. Ẹ fọ tó kí omi dé ibi tó yẹ, kí ẹ sì tẹ̀síwájú ní ìjọsìn. Fún iyèméjì tó ń wọ ọkàn nígbà gbogbo, ẹ tẹ̀lé ìrọ̀rùn tí a mọ̀, kí ẹ sì wá ìrànlọ́wọ́ onímọ̀ tàbí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. [2]
Padà sí òkèÀwọn orísun àti ìtọ́kasí Sunni
[1] Al-Qur’an 5:6, 4:43 àti 2:222. [2] Sahih al-Bukhari 137: ìdánilójú àti iyèméjì. [3] Sahih al-Bukhari 227: fífọ ẹ̀jẹ̀ kúrò lórí aṣọ. [4] Sahih al-Bukhari 159: aluwala. [5] Sahih Muslim 349 àti 313a: ghusl lẹ́yìn ìbálòpọ̀ àti àlá tí omi jáde. [6] Sahih Muslim 303a: madhy. [7] Sahih al-Bukhari 248: ghusl. [8] Sahih Muslim 330a: irun dídì. [9] Sahih Muslim 335c: ààwẹ̀ tí ó kù. [10] Sahih al-Bukhari 331: nǹkan oṣù àti ìmọ́tótó. [11] Sahih al-Bukhari 1650: Hajj àti nǹkan oṣù. [12] Sahih Muslim 1109a: ààwẹ̀ ní janabah. [13] Sahih al-Bukhari 283: onígbàgbọ́ kì í ṣe ẹlẹ́gbin ní ìpilẹ̀.
Padà sí òkè
