ذڪر جي فضيلت

پڙهڻ جون سيٽنگون

وقت ڏيکاريل متن مان اندازو لڳايو وڃي ٿو. تيار ٿيڻ تي هلايو کي دٻايو.

خودڪار ڳڻپ

إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ الصَّالِحَةِ الْيَسِيرَةِ الَّتِي تُقَرِّبُ الْمُسْلِمَ إِلَى رَبِّهِ جَلَّ وَعَلَا الذِّكْرَ.

آيَاتٌ وَأَحَادِيثُ فِي فَضْلِ الذِّكْرِ وَالدُّعَاءِ وَالْحَثِّ عَلَيْهَا

وَرَدَ فِي فَضْلِ الذِّكْرِ وَالدُّعَاءِ وَالْحَثِّ عَلَيْهَا آيَاتٌ كَثِيرَةٌ، وَأَحَادِيثُ صَحِيحَةٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَذْكُرُ مَا تَيَسَّرَ مِنْهَا.

قَالَ تَعَالَى : "وَلَذِكۡرُ ٱللَّهِ أَكۡبَرُۗ".

وَقَالَ تَعَالَى : "وَسَبِّحُوهُ بُكۡرَةٗ وَأَصِيلًا⁠".

وَقَالَ تَعَالَى : "فَٱذۡكُرُونِيٓ أَذۡكُرۡكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِي وَلَا تَكۡفُرُونِ⁠".

وَقَالَ تَعَالَى : "يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ ذِكۡرٗا كَثِيرٗا⁠".

وَقَالَ تَعَالَى : "وَٱلذَّٰكِرِينَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا وَٱلذَّٰكِرَٰتِ أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُم مَّغۡفِرَةٗ وَأَجۡرًا عَظِيمٗا⁠".

وَقَالَ تَعَالَى : "وَٱذۡكُر رَّبَّكَ كَثِيرٗا وَسَبِّحۡ بِٱلۡعَشِيِّ وَٱلۡإِبۡكَٰرِ⁠".

وَقَالَ تَعَالَى : "ٱلَّذِينَ يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمۡ".

وَقَالَ تَعَالَى : "فَإِذَا قَضَيۡتُم مَّنَٰسِكَكُمۡ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ كَذِكۡرِكُمۡ ءَابَآءَكُمۡ أَوۡ أَشَدَّ ذِكۡرٗاۗ".

وَقَالَ تَعَالَى : "يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُلۡهِكُمۡ أَمۡوَٰلُكُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُكُمۡ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِۚ".

وَقَالَ تَعَالَى : "وَٱذۡكُر رَّبَّكَ فِي نَفۡسِكَ تَضَرُّعٗا وَخِيفَةٗ وَدُونَ ٱلۡجَهۡرِ مِنَ ٱلۡقَوۡلِ بِٱلۡغُدُوِّ وَٱلۡأٓصَالِ وَلَا تَكُن مِّنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ⁠".

و قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ و الَّذِي لَا يَذْكُرُ رَبَّهُ مَثَلُ الْحَيِّ و الْمَيِّتِ".

و قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ و أَزْكَاهَا عِنْدَ مَلِيكِكُمْ و أَرْفَعِهَا فِي دَرَجَاتِكُمْ و خَيْرٍ لَكُمْ مِنْ إِنْفَاقِ الذَّهَبِ و الْوَرِقِ و خَيْرٍ لَكُمْ مِنْ أَنْ تَلْقَوْا عَدُوَّكُمْ فَتَضْرِبُوا أَعْنَاقَهُمْ و يَضْرِبُوا أَعْنَاقَكُمْ؟ " قَالُوا بَلَى . قَالَ : (ذِكْرُ اللَّهِ تَعَالَى).

و قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى : أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي , و أَنَا مَعَهُ إِذَا ذَكَرَنِي , فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي و إِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلَإٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلَإٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ , و إِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ شِبْرًا تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا و إِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا و إِنْ أَتَانِي يَمْشِي أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً."

و قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَنْ قَعَدَ مَقْعَدًا لَمْ يَذْكُرِ اللَّهَ فِيهِ كَانَتْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ تِرَةٌ , و مَنِ اضْطَجَعَ مَضْجَعًا لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ اللَّهَ كَانَتْ عَلَيْهِ تِرَةٌ".

و قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَا جَلَسَ قَوْمٌ مَجْلِسًا لَمْ يَذْكُرُوا اللَّهَ فِيهِ , و لَمْ يُصَلُّوا عَلَى نَبِيِّهِمْ إِلَّا كَانَ عَلَيْهِمْ تِرَةٌ فَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ و إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُمْ".

و قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَا مِنْ قَوْمٍ يَقُومُونَ مِنْ مَجْلِسٍ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ فِيهِ إِلَّا قَامُوا عَنْ مِثْلِ جِيفَةِ حِمَارٍ و كَانَ لَهُمْ حَسْرَةً".

فَضَائِلُ الذِّكْرِ لِلْإِمَامِ ابْنِ الْقَيِّمِ الْجَوْزِيَّةِ

أَنَّهُ يَطْرُدُ الشَّيْطَانَ وَيَقْمَعُهُ وَيَكْسِرُهُ.

أَنَّهُ يُرْضِي الرَّحْمَنَ عَزَّ وَجَلَّ.

أَنَّهُ يُزِيلُ الْهَمَّ وَالْغَمَّ عَنِ الْقَلْبِ.

أَنَّهُ يَجْلِبُ لِلْقَلْبِ الْفَرَحَ وَالسُّرُورَ وَالْبَسْطَ.

أَنَّهُ يَجْلِبُ الرِّزْقَ.

أَنَّهُ يَكْسُو الذَّاكِرَ الْمَهَابَةَ وَالْحَلَاوَةَ وَالنَّضْرَةَ.

أَنَّهُ يُورِثُهُ الْمَحَبَّةَ الَّتِي هِيَ رُوحُ الْإِسْلَامِ وَقُطْبُ رَحَى الدِّينِ وَمَدَارُ السَّعَادَةِ وَالنَّجَاةِ وَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا وَجَعَلَ سَبَبَ الْمَحَبَّةِ دَوَامَ الذِّكْرِ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يَنَالَ مَحَبَّةَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَلْيَلْهَجْ بِذِكْرِهِ فَإِنَّهُ الدَّرْسُ وَالْمُذَاكَرَةُ كَمَا أَنَّهُ بَابُ الْعِلْمِ فَالذِّكْرُ بَابُ الْمَحَبَّةِ وَشَارِعُهَا الْأَعْظَمُ وَصِرَاطُهَا الْأَقْوَمُ.

أَنَّهُ يُورِثُهُ الْمُرَاقَبَةَ حَتَّى يُدْخِلَهُ فِي بَابِ الْإِحْسَانِ فَيَعْبُدُ اللَّهَ كَأَنَّهُ يَرَاهُ وَلَا سَبِيلَ لِلْغَافِلِ عَنِ الذِّكْرِ إِلَى مَقَامِ الْإِحْسَانِ كَمَا لَا سَبِيلَ لِلْقَاعِدِ إِلَى الْوُصُولِ إِلَى الْبَيْتِ.

أَنَّهُ يُورِثُهُ الْإِنَابَةَ وَهِيَ الرُّجُوعُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمَتَى أَكْثَرَ الرُّجُوعَ إِلَيْهِ بِذِكْرِهِ أَوْرَثَهُ ذَلِكَ رُجُوعَهُ بِقَلْبِهِ إِلَيْهِ فِي كُلِّ أَحْوَالِهِ فَيَبْقَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَفْزَعَهُ وَمَلْجَأَهُ وَمَلَاذَهُ وَمَعَاذَهُ وَقِبْلَةَ قَلْبِهِ وَمَهْرَبَهُ عِنْدَ النَّوَازِلِ وَالْبَلَايَا.

أَنَّهُ يُورِثُ الْهَيْبَةَ لِرَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَإِجْلَالَهُ لِشِدَّةِ اسْتِيلَائِهِ عَلَى قَلْبِهِ وَحُضُورِهِ مَعَ اللَّهِ تَعَالَى بِخِلَافِ الْغَافِلِ فَإِنَّ حِجَابَ الْهَيْبَةِ رَقِيقٌ فِي قَلْبِهِ.

أَنَّهُ يُورِثُهُ ذِكْرَ اللَّهِ تَعَالَى لَهُ كَمَا قَالَ تَعَالَى: (فَٱذۡكُرُونِيٓ أَذۡكُرۡكُمۡ) وَلَوْ لَمْ يَكُنْ فِي الذِّكْرِ إِلَّا هَذِهِ وَحْدَهَا لَكَفَى بِهَا فَضْلًا وَشَرَفًا وَقَالَ فِيمَا يُرْوَى عَنْ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى . ( مَنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي وَمَنْ ذَكَرَنِي فِي مَلَإٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلَإٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ) . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ.

أَنَّهُ يَحُطُّ الْخَطَايَا وَيُذْهِبُهَا فَإِنَّهُ مِنْ أَعْظَمِ الْحَسَنَاتِ وَالْحَسَنَاتُ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ.

أَنَّهُ يُزِيلُ الْوَحْشَةَ بَيْنَ الْعَبْدِ وَبَيْنَ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَإِنَّ الْغَافِلَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَحْشَةٌ لَا تَزُولُ إِلَّا بِالذِّكْرِ.

أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا تَعَرَّفَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بِذِكْرِهِ فِي الرَّخَاءِ عَرَفَهُ فِي الشِّدَّةِ وَقَدْ جَاءَ أَثَرٌ مَعْنَاهُ أَنَّ الْعَبْدَ الْمُطِيعَ الذَّاكِرَ لِلَّهِ تَعَالَى إِذَا أَصَابَتْهُ شِدَّةٌ أَوْ سَأَلَ اللَّهَ تَعَالَى حَاجَةً قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا رَبِّ صَوْتٌ مَعْرُوفٌ مِنْ عَبْدٍ مَعْرُوفٍ وَالْغَافِلُ الْمُعْرِضُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا دَعَاهُ وَسَأَلَهُ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا رَبِّ صَوْتٌ مُنْكَرٌ مِنْ عَبْدٍ مُنْكَرٍ – وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ تَعَرَّفْ إِلَى اللَّهِ فِي الرَّخَاءِ يَعْرِفْكَ فِي الشِّدَّةِ – رَوَاهُ الْإِمَامُ أَحْمَدُ

أَنَّهُ يُنْجِي مِنْ عَذَابِ اللَّهِ تَعَالَى كَمَا قَالَ مُعَاذٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَيُرْوَى مَرْفُوعًا (مَا عَمِلَ آدَمِيٌّ عَمَلًا أَنْجَى مِنْ عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى ). رَوَاهُ أَحْمَدُ وَمَالِكٌ وَابْنُ مَاجَةَ وَالتِّرْمِذِيُّ.

أَنَّهُ سَبَبُ تَنْزِيلِ السَّكِينَةِ وَغِشْيَانِ الرَّحْمَةِ وَحُفُوفِ الْمَلَائِكَةِ بِالذَّاكِرِ كَمَا أَخْبَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . – الْحَدِيثُ : ( لَا يَقْعُدُ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا حَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ ) رَوَاهُ مُسْلِمٌ.

أَنَّهُ سَبَبُ اشْتِغَالِ اللِّسَانِ عَنِ الْغِيبَةِ وَالنَّمِيمَةِ وَالْكَذِبِ وَالْفُحْشِ وَالْبَاطِلِ فَإِنَّ الْعَبْدَ لَا بُدَّ لَهُ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ فَإِنْ لَمْ يَتَكَلَّمْ بِذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى وَذِكْرِ أَوَامِرِهِ تَكَلَّمَ بِهَذِهِ الْمُحَرَّمَاتِ أَوْ بَعْضِهَا وَلَا سَبِيلَ إِلَى السَّلَامَةِ مِنْهَا الْبَتَّةَ إِلَّا بِذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى وَالْمُشَاهَدَةُ وَالتَّجْرِبَةُ شَاهِدَانِ بِذَلِكَ فَمَنْ عَوَّدَ لِسَانَهُ ذِكْرَ اللَّهِ صَانَ لِسَانَهُ عَنِ الْبَاطِلِ وَاللَّغْوِ وَمَنْ يَبِسَ لِسَانُهُ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى تَرَطَّبَ بِكُلِّ بَاطِلٍ وَلَغْوٍ وَفُحْشٍ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.

أَنَّهُ يُؤْمِنُ الْعَبْدَ مِنَ الْحَسْرَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَإِنَّ كُلَّ مَجْلِسٍ لَا يَذْكُرُ الْعَبْدُ فِيهِ رَبَّهُ تَعَالَى كَانَ عَلَيْهِ حَسْرَةً وَتِرَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

أَنَّهُ أَيْسَرُ الْعِبَادَاتِ وَهُوَ مِنْ أَجَلِّهَا وَأَفْضَلِهَا فَإِنَّ حَرَكَةَ اللِّسَانِ أَخَفُّ حَرَكَاتِ الْجَوَارِحِ وَأَيْسَرُهَا وَلَوْ تَحَرَّكَ عُضْوٌ مِنَ الْإِنْسَانِ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ بِقَدْرِ حَرَكَةِ لِسَانِهِ لَشَقَّ عَلَيْهِ غَايَةَ الْمَشَقَّةِ بَلْ لَا يُمْكِنُهُ ذَلِكَ . وَفِي الْحَدِيثِ : ( كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ : سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ).

أَنَّهُ غِرَاسُ الْجَنَّةِ. فِي التِّرْمِذِيِّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ قَالَ : ( مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ غُرِسَتْ لَهُ نَخْلَةٌ فِي الْجَنَّةِ ) قَالَ التِّرْمِذِيُّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ، وَصَحَّحَهُ الْأَلْبَانِيُّ فِي صَحِيحِ الْجَامِعِ - 6429.

أَنَّ الْعَطَاءَ وَالْفَضْلَ الَّذِي رُتِّبَ عَلَيْهِ لَمْ يُرَتَّبْ عَلَى غَيْرِهِ مِنَ الْأَعْمَالِ فَفِي الصَّحِيحَيْنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ : ( مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ كَانَتْ لَهُ عَدْلَ عَشْرِ رِقَابٍ وَكُتِبَتْ لَهُ مِائَةُ حَسَنَةٍ وَمُحِيَتْ عَنْهُ مِائَةُ سَيِّئَةٍ وَكَانَتْ لَهُ حِرْزًا مِنَ الشَّيْطَانِ يَوْمَهُ ذَلِكَ حَتَّى يُمْسِيَ و لَمْ يَأْتِ أَحَدٌ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ إِلَّا رَجُلٌ عَمِلَ أَكْثَرَ مِنْهُ وَمَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ حُطَّتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ) وَفِي صَحِيحِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ لَأَنْ أَقُولَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ ).

أَنَّ دَوَامَ ذِكْرِ الرَّبِّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يُوجِبُ الْأَمَانَ مِنْ نِسْيَانِهِ الَّذِي هُوَ سَبَبُ شَقَاءِ الْعَبْدِ فِي مَعَاشِهِ وَمَعَادِهِ فَإِنَّ نِسْيَانَ الرَّبِّ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى يُوجِبُ نِسْيَانَ نَفْسِهِ وَمَصَالِحِهَا قَالَ تَعَالَى : (وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ نَسُواْ ٱللَّهَ فَأَنسَىٰهُمۡ أَنفُسَهُمۡۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ⁠) وَإِذَا نَسِيَ الْعَبْدُ نَفْسَهُ أَعْرَضَ عَنْ مَصَالِحِهَا وَنَسِيَهَا وَاشْتَغَلَ عَنْهَا فَهَلَكَتْ وَفَسَدَتْ وَلَا بُدَّ. فَمَنْ نَسِيَ اللَّهَ تَعَالَى أَنْسَاهُ نَفْسَهُ فِي الدُّنْيَا وَنَسِيَهُ فِي الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ تَعَالَى (وَمَنۡ أَعۡرَضَ عَن ذِكۡرِي فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةٗ ضَنكٗا وَنَحۡشُرُهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ أَعۡمَىٰ⁠ قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرۡتَنِيٓ أَعۡمَىٰ وَقَدۡ كُنتُ بَصِيرٗا⁠ قَالَ كَذَٰلِكَ أَتَتۡكَ ءَايَٰتُنَا فَنَسِيتَهَاۖ وَكَذَٰلِكَ ٱلۡيَوۡمَ تُنسَىٰ⁠) أَيْ تُنْسَى فِي الْعَذَابِ كَمَا نَسِيتَ آيَاتِي فَلَمْ تَذْكُرْهَا وَلَمْ تَعْمَلْ بِهَا.

أَنَّ الذِّكْرَ نُورٌ لِلذَّاكِرِ فِي الدُّنْيَا وَنُورٌ لَهُ فِي قَبْرِهِ وَنُورٌ لَهُ فِي مَعَادِهِ يَسْعَى بَيْنَ يَدَيْهِ عَلَى الصِّرَاطِ فَمَا اسْتَنَارَتِ الْقُلُوبُ وَالْقُبُورُ بِمِثْلِ ذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : (أَوَمَن كَانَ مَيۡتٗا فَأَحۡيَيۡنَٰهُ وَجَعَلۡنَا لَهُۥ نُورٗا يَمۡشِي بِهِۦ فِي ٱلنَّاسِ كَمَن مَّثَلُهُۥ فِي ٱلظُّلُمَٰتِ لَيۡسَ بِخَارِجٖ مِّنۡهَاۚ) فَالْأَوَّلُ هُوَ الْمُؤْمِنُ اسْتَنَارَ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَمَحَبَّتِهِ وَمَعْرِفَتِهِ وَذِكْرِهِ وَالْآخَرُ هُوَ الْغَافِلُ عَنِ اللَّهِ تَعَالَى الْمُعْرِضُ عَنْ ذِكْرِهِ وَمَحَبَّتِهِ وَالشَّأْنُ كُلُّ الشَّأْنِ وَالْفَلَاحُ كُلُّ الْفَلَاحِ فِي النُّورِ وَالشَّقَاءُ كُلُّ الشَّقَاءِ فِي فَوَاتِهِ.

أَنَّ الذِّكْرَ يَجْمَعُ الْمُتَفَرِّقَ و يُفَرِّقُ الْمُجْتَمِعَ وَيُقَرِّبُ الْبَعِيدَ وَيُبْعِدُ الْقَرِيبَ

أَنَّ فِي الْقَلْبِ قَسْوَةً لَا يُذِيبُهَا إِلَّا ذِكْرُ اللَّهِ تَعَالَى فَيَنْبَغِي لِلْعَبْدِ أَنْ يُدَاوِيَ قَسْوَةَ قَلْبِهِ بِذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى وَذَكَرَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الْمُعَلَّى ابْنِ زِيَادٍ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِلْحَسَنِ يَا أَبَا سَعِيدٍ أَشْكُو إِلَيْكَ قَسْوَةَ قَلْبٍ قَالَ أَذِبْهُ بِالذِّكْرِ وَهَذَا لِأَنَّ الْقَلْبَ كُلَّمَا اشْتَدَّتْ بِهِ الْغَفْلَةُ اشْتَدَّتْ بِهِ الْقَسْوَةُ فَإِذَا ذَكَرَ اللَّهَ تَعَالَى ذَابَتْ تِلْكَ الْقَسْوَةُ كَمَا يَذُوبُ الرَّصَاصُ فِي النَّارِ فَمَا أُذِيبَتْ قَسْوَةُ الْقُلُوبِ بِمِثْلِ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.

أَنَّ الذِّكْرَ يُوجِبُ صَلَاةَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَلَائِكَتِهِ عَلَى الذَّاكِرِ وَمَنْ صَلَّى اللَّهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وَمَلَائِكَتُهُ فَقَدْ أَفْلَحَ كُلَّ الْفَلَاحِ وَفَازَ كُلَّ الْفَوْزِ قَالَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى : (يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ ذِكۡرٗا كَثِيرٗا⁠ وَسَبِّحُوهُ بُكۡرَةٗ وَأَصِيلًا⁠ هُوَ ٱلَّذِي يُصَلِّي عَلَيۡكُمۡ وَمَلَٰٓئِكَتُهُۥ لِيُخۡرِجَكُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِۚ وَكَانَ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَحِيمٗا⁠).

أَنَّ مَجَالِسَ الذِّكْرِ مَجَالِسُ الْمَلَائِكَةِ فَلَيْسَ مِنْ مَجَالِسِ الدُّنْيَا لَهُمْ مَجْلِسٌ إِلَّا مَجْلِسٌ يُذْكَرُ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِ كَمَا أَخْرَجَا فِي الصَّحِيحَيْنِ مِنْ حَدِيثِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً فُضُلًا عَنْ كُتَّابِ النَّاسِ يَطُوفُونَ فِي الطُّرُقِ يَلْتَمِسُونَ أَهْلَ الذِّكْرِ فَإِذَا وَجَدُوا قَوْمًا يَذْكُرُونَ اللَّهَ تَعَالَى تَنَادَوْا هَلُمُّوا إِلَى حَاجَتِكُمْ قَالَ فَيَحُفُّونَهُمْ بِأَجْنِحَتِهِمْ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَيَسْأَلُهُمْ رَبُّهُمْ تَعَالَى وَهُوَ أَعْلَمُ بِهِمْ مَا يَقُولُ عِبَادِي قَالَ يَقُولُونَ يُسَبِّحُونَكَ وَيُكَبِّرُونَكَ وَيَحْمَدُونَكَ قَالَ فَيَقُولُ هَلْ رَأَوْنِي قَالَ فَيَقُولُونَ لَا وَاللَّهِ مَا رَأَوْكَ قَالَ فَيَقُولُ كَيْفَ لَوْ رَأَوْنِي قَالَ فَيَقُولُونَ لَوْ رَأَوْكَ كَانُوا أَشَدَّ لَكَ عِبَادَةً وَأَشَدَّ لَكَ تَحْمِيدًا وَتَمْجِيدًا وَأَكْثَرَ لَكَ تَسْبِيحًا قَالَ فَيَقُولُ مَا يَسْأَلُونِي قَالَ يَسْأَلُونَكَ الْجَنَّةَ قَالَ يَقُولُ وَهَلْ رَأَوْهَا قَالَ يَقُولُونَ لَا وَاللَّهِ يَا رَبِّ مَا رَأَوْهَا قَالَ فَيَقُولُ فَكَيْفَ لَوْ أَنَّهُمْ رَأَوْهَا قَالَ يَقُولُونَ لَوْ أَنَّهُمْ رَأَوْهَا كَانُوا أَشَدَّ عَلَيْهَا حِرْصًا وَأَشَدَّ لَهَا طَلَبًا وَأَعْظَمَ فِيهَا رَغْبَةً فَيَقُولُ فَمِمَّ يَتَعَوَّذُونَ قَالَ يَقُولُونَ مِنَ النَّارِ قَالَ يَقُولُ وَهَلْ رَأَوْهَا قَالَ يَقُولُونَ لَا وَاللَّهِ يَا رَبِّ مَا رَأَوْهَا قَالَ يَقُولُ فَكَيْفَ لَوْ رَأَوْهَا قَالَ يَقُولُونَ لَوْ رَأَوْهَا كَانُوا أَشَدَّ مِنْهَا فِرَارًا وَأَشَدَّ لَهَا مَخَافَةً قَالَ يَقُولُ فَأُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ غَفَرْتُ لَهُمْ فَيَقُولُ مَلَكٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ فِيهِمْ فُلَانٌ لَيْسَ مِنْهُمْ و إِنَّمَا جَاءَ لِحَاجَةٍ قَالَ هُمُ الْجُلَسَاءُ لَا يَشْقَى بِهِمْ جَلِيسُهُمْ ) فَهَذَا مِنْ بَرَكَتِهِمْ عَلَى نُفُوسِهِمْ وَعَلَى جَلِيسِهِمْ فَلَهُمْ نَصِيبٌ مِنْ قَوْلِهِ وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيۡنَ مَا كُنتُ فَهَكَذَا الْمُؤْمِنُ مُبَارَكٌ أَيْنَ حَلَّ وَالْفَاجِرُ مَشْؤُومٌ أَيْنَ حَلَّ فَمَجَالِسُ الذِّكْرِ مَجَالِسُ الْمَلَائِكَةِ وَمَجَالِسُ الْغَفْلَةِ مَجَالِسُ الشَّيَاطِينِ وَكُلٌّ مُضَافٌ إِلَى شَكْلِهِ وَأَشْبَاهِهِ وَكُلُّ امْرِئٍ يَصِيرُ إِلَى مَا يُنَاسِبُهُ.

أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُبَاهِي بِالذَّاكِرِينَ مَلَائِكَتَهُ كَمَا رَوَى مُسْلِمٌ فِي صَحِيحِهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ خَرَجَ مُعَاوِيَةُ عَلَى حَلْقَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَا أَجْلَسَكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلَّا ذَاكَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلَّا ذَاكَ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَمَا كَانَ أَحَدٌ بِمَنْزِلَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ أَقَلَّ عَنْهُ حَدِيثًا مِنِّي وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ خَرَجَ عَلَى حَلْقَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ : ( مَا أَجْلَسَكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ تَعَالَى وَنَحْمَدُهُ عَلَى مَا هَدَانَا لِلْإِسْلَامِ وَمَنَّ عَلَيْنَا بِكَ قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلَّا ذَاكَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلَّا ذَاكَ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَلَكِنَّهُ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يُبَاهِي بِكُمُ الْمَلَائِكَةَ ) فَهَذِهِ الْمُبَاهَاةُ مِنَ الرَّبِّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى دَلِيلٌ عَلَى شَرَفِ الذِّكْرِ عِنْدَهُ وَمَحَبَّتِهِ لَهُ وَأَنَّ لَهُ مَزِيَّةً عَلَى غَيْرِهِ مِنَ الْأَعْمَالِ.

أَنَّ جَمِيعَ الْأَعْمَالِ إِنَّمَا شُرِعَتْ إِقَامَةً لِذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى وَالْمَقْصُودُ بِهَا تَحْصِيلُ ذِكْرِ اللَّهِ تَعَالَى قَالَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى : (أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِذِكۡرِيٓ⁠).

أَنَّ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يُسَهِّلُ الصَّعْبَ وَيُيَسِّرُ الْعَسِيرَ وَيُخَفِّفُ الْمَشَاقَّ فَمَا ذُكِرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى صَعْبٍ إِلَّا هَانَ وَلَا عَلَى عَسِيرٍ إِلَّا تَيَسَّرَ وَلَا مَشَقَّةٍ إِلَّا خَفَّتْ وَلَا شِدَّةٍ إِلَّا زَالَتْ وَلَا كُرْبَةٍ إِلَّا انْفَرَجَتْ فَذِكْرُ اللَّهِ تَعَالَى هُوَ الْفَرَجُ بَعْدَ الشِّدَّةِ وَالْيُسْرُ بَعْدَ الْعُسْرِ وَالْفَرَجُ بَعْدَ الْغَمِّ وَالْهَمِّ يُوَضِّحُهُ.

أَنَّ كَثْرَةَ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَمَانٌ مِنَ النِّفَاقِ فَإِنَّ الْمُنَافِقِينَ قَلِيلُو الذِّكْرِ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي الْمُنَافِقِينَ وَلَا يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ إِلَّا قَلِيلٗا⁠ وَقَالَ كَعْبٌ مَنْ أَكْثَرَ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بَرِئَ مِنَ النِّفَاقِ وَلِهَذَا وَاللَّهُ أَعْلَمُ خَتَمَ اللَّهُ تَعَالَى سُورَةَ الْمُنَافِقِينَ بِقَوْلِهِ تَعَالَى : (يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُلۡهِكُمۡ أَمۡوَٰلُكُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُكُمۡ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ⁠) فَإِنَّ فِي ذَلِكَ تَحْذِيرًا مِنْ فِتْنَةِ الْمُنَافِقِينَ الَّذِينَ غَفَلُوا عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَوَقَعُوا فِي النِّفَاقِ.

بهترين نيڪ عملن مان هڪ آهي سادو عمل جيڪو مسلمان کي پنهنجي رب جي ويجهو آڻي، الله پاڪ جي شان ۾ آهي.

ذڪر ۽ دعا جي فضيلت ۽ ان جي ترغيب بابت آيتون ۽ حديثون

پاڻ سڳورن صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ جي حوالي سان ڪيتريون ئي آيتون ۽ صحيحون حديثون نقل ٿيل آهن. هن کان.

الله تعاليٰ فرمايو: ”وَذِكْرِ اللَّهِ الْعَظِيمِ“.

۽ الله تعاليٰ فرمايو ته: ”صبح و شام تسبيح“.

۽ الله تعاليٰ فرمايو: ”پوءِ مون کي ياد ڪريو ته مان توهان کي ياد ڪندس ۽ منهنجو شڪر ادا ڪيو پر ڪفر نه ڪريو.

۽ الله تعاليٰ فرمايو: اي ايمان وارؤ الله کي ڪثرت سان ياد ڪيو.

۽ الله تعاليٰ فرمايو آهي: ”۽ جيڪي الله کي گهڻو ياد ڪن ٿا ۽ مرد به، انهن لاءِ الله بخشش ۽ وڏو اجر تيار ڪيو آهي.

۽ الله تعاليٰ فرمايو آهي ته: ”وَذِكْرُ رَبِّكَ عَلَيْكَ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْصَرْحَ“.

۽ الله تعاليٰ فرمايو: ”جيڪي الله کي ياد ڪن ٿا بيٺا، ويٺي ۽ پنهنجي پاسن تي.

۽ الله تعاليٰ فرمايو آهي ته: ”پوءِ جڏهن توهان پنهنجون رسمون پوريون ڪيون ته خدا کي ياد ڪريو جيئن توهان پنهنجن ابن ڏاڏن کي ياد ڪيو يا ان کان وڌيڪ مضبوط طريقي سان.

۽ الله تعاليٰ فرمايو آهي: ”اي ايمان وارؤ نه ته اوهان جا مال ۽ اولاد اوهان کي الله جي ذڪر کان غافل ڪن.

۽ الله تعاليٰ فرمايو آهي ته: ”۽ ياد ڪر پنهنجي رب کي دل ۾ عاجزي ۽ خوف سان ۽ صبح ۽ شام جي بلند آواز سان ڳالهائڻ ۽ غافلن مان نه ٿيو.

رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو: ”ان جو مثال جيڪو پنهنجي رب کي ياد ڪري ٿو ۽ جيڪو پنهنجي رب کي ياد نه ٿو ڪري، اهو زنده ۽ مئل جو مثال آهي“.

رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو: ”ڇا مان توهان کي خبر نه ڏيان ته توهان جا عمل ڪهڙا آهن جيڪي توهان جي بادشاهن جي نظر ۾ سڀ کان وڌيڪ پاڪ آهن، توهان جي درجن ۾ اعليٰ ۽ توهان جي لاءِ بهترين آهن؟ سون ۽ چاندي خرچ ڪرڻ کان، ۽ اهو توهان لاءِ بهتر آهي ته توهان پنهنجي دشمن سان مقابلو ڪريو ۽ انهن جي ڳچيءَ ۾ ڌڪ هنيو ۽ اهي توهان جي ڳچيءَ ۾ وجهن. چيائون ته ”ها“. پاڻ فرمايائون: (الله تعاليٰ جو ذڪر).

پاڻ سڳورن صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ جن فرمايو: ”الله تعاليٰ فرمائي ٿو ته: ”جڏهن منهنجو ٻانهو منهنجو ذڪر ڪندو آهي ته مان ان سان گڏ هوندو آهيان ۽ جڏهن هو منهنجو ذڪر ڪندو آهي ته مان ان کي پنهنجي دل ۾ ياد ڪندو آهيان، ۽ جيڪڏهن هو ڪنهن مجلس ۾ منهنجو ذڪر ڪندو آهي ته مان ان کي انهن کان وڌيڪ سٺي مجلس ۾ ياد ڪندو آهيان، ۽ جيڪڏهن هو هڪ هٿ جي برابر به ويجهو ايندو آهي ته مان ان جي ويجهو هڪ هٿ ويجهو ڪندو آهيان. مان ان جي ويجھو ويجھو ٿي ويھندو آھيان، ۽ جيڪڏھن ھو مون وٽ ھلندو ايندو آھي، ته آءٌ ان وٽ ويھندو آھيان.

رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو: ”جيڪو ڪنهن جاءِ تي ويٺو ۽ ان ۾ خدا کي ياد نه ڪري ته ان لاءِ خدا جي طرفان ملامت آهي، ۽ جيڪو شخص ليٽيو ۽ نه ٿو ياد ڪري ته الله تعاليٰ ان تي مصيبت ۾ مبتلا آهي“.

رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو: ”اهڙي قوم ڪڏهن به اهڙي مجلس ۾ نه ويٺي جنهن ۾ خدا جو ذڪر نه ڪيو هجي ۽ پنهنجي نبيءَ لاءِ دعا نه ڪئي هجي سواءِ ان جي ته انهن تي بار هجي. جيڪڏهن هو چاهي ته انهن کي سزا ڏيندو ۽ جيڪڏهن هو چاهي ته انهن کي معاف ڪري ڇڏيندو.

رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو ته: ”اهڙي قوم ناهي جيڪا ڪنهن مجلس مان اُٿي جنهن ۾ خدا کي ياد نه ڪيو هجي سواءِ ان جي ته اهي گڏهه جي لاش وانگر اٿندا آهن، اهو انهن لاءِ افسوس جوڳو آهي.

فضيلتِ فضيلت از امام ابن القيم الجوزيه

اهو شيطان کي خارج ڪري ٿو، کيس دٻائي ٿو، ۽ کيس شڪست ڏئي ٿو.

اهو سڀ کان وڌيڪ مهربان، غالب آهي.

اهو دل مان پريشاني ۽ غم کي ختم ڪري ٿو.

اهو دل ۾ خوشي، خوشي ۽ سڪون آڻيندو آهي.

اهو رزق آڻيندو آهي.

اهو يادگيري کي پختگي، مٺي ۽ تازگي سان ڍڪي ٿو.

هو کيس محبت جي وصيت ڪري ٿو، جيڪا اسلام جي روح، دين جي ملهه جو قطب ۽ سعادت ۽ نجات جو مدار آهي. خدا هر شيءِ جو هڪ سبب بنايو آهي ۽ بنايو آهي محبت جو سبب مسلسل ياد. جيڪو چاهي ٿو ته الله تعاليٰ جي محبت حاصل ڪري، ان کي گهرجي ته ان جي ياد ۾ غور و فڪر ڪري، ڇو ته اهو مطالعو ۽ مطالعو آهي، جيئن علم جو دروازو آهي، تيئن ذڪر محبت جو دروازو، ان جي سڀ کان وڏي گهٽي ۽ ان جو تمام سڌو رستو آهي.

هو ان جي نگرانيءَ جي وصيت ڪندو آهي جيستائين هو نيڪيءَ جي دروازي ۾ داخل نه ٿئي، پوءِ هو خدا جي اهڙي عبادت ڪندو آهي ڄڻ ته هو ان کي ڏسي رهيو آهي، ۽ جيڪو شخص ذڪر کان غافل آهي، ان لاءِ ڪنهن مقام تائين پهچڻ جو ڪو رستو ناهي. احسان ائين آهي جيئن ويٺي ماڻهوءَ کي گهر پهچڻ جو ڪو رستو نه هجي.

اهو ان لاءِ وصيت ڪري ٿو ته توبه ڪئي، جيڪا الله تعاليٰ ڏانهن موٽڻ آهي، پوءِ جڏهن هو بار بار الله تعاليٰ ڏانهن موٽڻ جي وصيت ڪري ٿو، ته هو ان لاءِ وصيت ڪري ٿو، ۽ اها ئي سندس دل سان موٽڻ آهي. هن جي لاءِ هر حال ۾، ۽ الله تعاليٰ هن جي پناهه گاهه، هن جي پناهه، هن جي پناهه، هن جي پناهه، هن جي دل جي چمي ۽ آفتن جي وقت کان بچڻ لاءِ رهي ٿو. ۽ آفتون.

هو پنهنجي دل تي قبضي جي شدت ۽ غافل انسان جي برعڪس خدا تعاليٰ سان سندس موجودگيءَ جي ڪري پنهنجي رب تعاليٰ جي عزت ۽ تعظيم جو وصيت ڪندو آهي، ڇاڪاڻ ته هن جي دل ۾ عزت جو پردو ٿلهو هوندو آهي.

کيس الله تعاليٰ جي ياد ڪرڻ جي وصيت ڪيائين، جيئن الله تعاليٰ فرمايو آهي ته: (پوءِ مون کي ياد ڪر ته مان توکي ياد ڪندس.) ۽ جيڪڏهن ذڪر ۾ ان کان سواءِ ٻيو ڪجهه نه هجي ها ته اهو ڪافي آهي. ان ۾ فضيلت ۽ عزت آهي، ۽ هن چيو جيڪو سندس رب، برڪت وارو ۽ اعليٰ کان روايت آهي. (جنهن مون کي پاڻ ۾ ياد ڪيو، مان ان کي پاڻ ۾ ياد ڪندس، ۽ جيڪو مون کي مجلس ۾ ياد ڪندو، مان ان کي انهن کان بهتر مجلس ۾ ياد ڪندس.) بخاري ۽ مسلم ۾ روايت آهي.

اهو گناهن کي ختم ڪري ٿو ۽ انهن کي ختم ڪري ٿو، ڇو ته اهو عظيم نيڪ عملن مان هڪ آهي، ۽ چڱا ڪم برائي کي ختم ڪري ٿو.

اهو ٻانهو ۽ ان جي رب، برڪت ۽ اعليٰ جي وچ ۾ اڪيلائي کي دور ڪري ٿو، ڇو ته غافل انسان جي ۽ الله تعاليٰ جي وچ ۾ اڪيلائي آهي، جيڪا صرف دور ٿيندي آهي. ذڪر ڪندي.

جيڪڏهن ٻانهو الله تعاليٰ کي خوشحاليءَ جي حالت ۾ ياد ڪري سڃاڻي وٺندو ته سختي ۾ به ان کي سڃاڻندو ۽ هڪ اثر اهو ٿيو ته جيڪو فرمانبردار بندو الله تعاليٰ کي ياد ڪري ٿو، جڏهن ان کي ڪا تڪليف پهچي ٿي يا هو الله تعاليٰ کان ڪا حاجت طلب ڪري ٿو ته ملائڪ چوندا آهن ته اي رب، ڪنهن اڻ ڄاڻ بنديءَ مان هڪ مشهور آواز اچي ٿو، ۽ اهو بندو ڦري ٿو. الله تعاليٰ جي حڪم تي، جڏهن هو ان کي سڏي ٿو ۽ کانئس پڇي ٿو ته ملائڪ چوندا آهن، ”اي رب“، هڪ بي شڪر ٻانهن کان هڪ بي شڪر آواز ۽ ابن عباس جي حديث آهي: هن خدا کي سڃاڻي ورتو. خوشحالي ۾، هو توهان کي سختي ۾ ڄاڻي ٿو - امام احمد کان روايت آهي

ان کي الله تعاليٰ جي عذاب کان بچائي ٿو، جيئن حضرت معاذ رضي الله تعاليٰ عنه فرمايو آهي، ۽ اها حديث رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم کان نقل ٿيل آهي (ڪنهن به انسان اهڙو ڪو ڪم نه ڪيو آهي جيڪو کيس خدا تعاليٰ جي عذاب کان بچائي، الله تعاليٰ جي ياد کان). روايت احمد، مالڪ، ابن ماجه ۽ ترمذي.

اهو ئي سبب آهي جو نزولِ اطمينان، رحمت جي نزول، ۽ ملائڪن جي چوڌاري ڦرڻ واري کي ياد ڪرڻ جو سبب آهي، جيئن نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو. - حديث: (ڪو به ماڻهو الله کي ياد ڪرڻ لاءِ بيٺو آهي سواءِ ان جي ته ملائڪ انهن کي گهيريندا آهن ۽ رحمت انهن کي ڍڪيندي آهي ۽ انهن تي سڪون نازل ٿيندو آهي ۽ الله انهن کي انهن ماڻهن ۾ ياد ڪندو آهي جيڪي هن سان گڏ آهن) مسلم روايت ڪئي آهي.

اهو ئي سبب آهي جو زبان غيبت، گپ شپ، ڪوڙ، فحاشي ۽ ڪوڙ کان پري رهي. نوڪر کي ضرور ڳالهائڻ گهرجي. هن خدا تعاليٰ جي ياد يا سندس حڪمن جي ڳالهه نه ڪئي. هن انهن حرام شين جي باري ۾ يا انهن مان ڪجهه جي ڳالهه ڪئي آهي، ۽ انهن کان محفوظ رهڻ جو ڪو به رستو نه آهي سواءِ خدا جي ياد جي، ۽ مشاهدو ۽ تجربو ان ڳالهه جي شاهدي ڏئي ٿو. پوءِ جيڪو به پنهنجي زبان کي خدا جي ياد ڪرڻ جو عادي بڻائيندو ته ان جي زبان ڪوڙ ۽ بيڪار ڳالهين کان محفوظ رهندي. ۽ جيڪو به الله تعاليٰ جي ياد ۾ پنهنجي زبان سڪي ٿو، اهو هر قسم جي ڪوڙ، فضول ڳالهين ۽ بي حيائي سان ٻرندو آهي. خدا کان سواءِ ڪابه طاقت ۽ طاقت ناهي.

اهو بندن کي قيامت جي ڏينهن دل جي خرابي کان بچائيندو، ڇاڪاڻ ته هر اها مجلس جنهن ۾ بندو پنهنجي رب کي ياد نه ڪندو اهو قيامت جي ڏينهن ان لاءِ غم جو باعث هوندو. قيامت.

اهو سڀ کان آسان عبادت آهي، ۽ اهو انهن مان آهي ۽ بهترين آهي، ڇاڪاڻ ته زبان جي حرڪت انگن جي حرڪتن ۾ سڀ کان وڌيڪ هلڪو ۽ آسان آهي، جيتوڻيڪ هڪ عضوو حرڪت ڪري. ماڻهوءَ جو ڏينهن ۽ رات جو هلڻ ايترو ئي مشڪل آهي جيترو سندس زبان جي حرڪت، پر ان لاءِ ائين ڪرڻ ممڪن نه آهي. ۽ حديث ۾ آهي ته: (ٻه لفظ جيڪي زبان تي هلڪا ۽ ترازو تي ڳرا آهن رحمان کي پيارا آهن: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللهِ الْعَظِيمِ.

اهو بهشت ​​جو ٻوٽو آهي. ترمذي ۾ ابو الزبير کان روايت آهي، جابر رضي الله عنه کان روايت آهي ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن فرمايو: (جيڪو الله پاڪ ۽ ان جي حمد سان چوي ٿو ته ان لاءِ جنت ۾ کجيءَ جو هڪ وڻ پوکيو ويندو) پاڻ فرمايائون. ترمذي حسن ۽ صحيح حديث آهي ۽ الباني ان کي صحيح الجامع ص 6429 ۾ صحيح قرار ڏنو آهي.

ڏيڻ ۽ جيڪا فضيلت ان لاءِ جمع ڪئي وئي اها ٻين ڪمن ۾ جمع نه ڪئي وئي. ٻن صحيح ڪتابن ۾ حضرت ابوهريره رضي الله عنه کان روايت آهي ته رسول الله ﷺ جن فرمايو: (جيڪو چوي ته الله کان سواءِ ڪو معبود نه آهي، ان جو ڪو شريڪ ناهي، ان لاءِ بادشاهي آهي ۽ ان جي لاءِ حمد آهي ۽ هو هر شيءِ تي قادر آهي) هڪ ڏينهن ۾ سو ڀيرا. ان تي ڏهه ٻانهن جا حق هئا، ان لاءِ 100 نيڪيون لکيل هيون، هڪ سئو بڇڙا ڪم هن کان مٽايا ويا هئا ۽ اها ان ڏينهن شيطان کان ان جي لاءِ حفاظت هئي. اها شام ٿيڻ تائين آهي، پوءِ جيڪو کڻي آيو ان کان بهتر ٻيو ڪو به نه ٿو آڻي، سواءِ ان شخص جي جنهن ان کان وڌيڪ ڪم ڪيو هجي ۽ جنهن چيو ته الله پاڪ آهي ۽ قيامت جي ڏينهن ان جي ساراهه آهي. هڪ سؤ ڀيرا ان جا گناهه معاف ڪيا ويا، جيتوڻيڪ اهي سمنڊ جي جھاگ وانگر هجن.) ۽ صحيح مسلم ۾ ابو هريره کان روايت آهي ته: رسول الله ﷺ جن فرمايو ته: ”ان ڪري جو مان چوان ٿو ته الله پاڪ آهي، حمد الله جي آهي، الله کان سواءِ ڪو به معبود نه آهي، ۽ الله مون کي هر شيءِ کان وڏو ۽ محبوب آهي جنهن تي سج اڀري.

رب العالمين جي مسلسل ياد، برڪت ۽ اعليٰ، ان کي وسارڻ کان حفاظت جي ضرورت آهي، جيڪا بنده جي زندگي ۽ مستقبل ۾ مصيبت جو سبب آهي. رب پاڪ کي وسارڻ پنهنجي ذات ۽ مفادن کي وسارڻ ضروري بڻائي ٿو. الله تعاليٰ فرمايو آهي: (۽ انهن وانگر نه ٿيو جن خدا کي وساريو ۽ انهن جي نفسن کي وساري ڇڏيو، اهي ئي فاسق آهن.) ۽ جيڪڏهن ٻانهو پنهنجو پاڻ کي وساري، ان جي مفادن کان منهن موڙي، ان کي وساري ۽ ان کان پري ٿي وڃي ته اهو ضرور فنا ۽ خراب ٿيندو. پوءِ جيڪو الله تعاليٰ کي وساريندو ته هو پاڻ کي دنيا ۾ وساري ڇڏيندو ۽ قيامت جي ڏينهن عذاب ۾ ان کي وساري ڇڏيندو. الله تعاليٰ فرمايو ته جيڪو منهنجي يادگيريءَ کان منهن موڙيندو، بيشڪ اهو بڇڙي زندگي آهي، ۽ قيامت جي ڏينهن ان کي انڌو ڪري گڏ ڪنداسين، پوءِ چوندو اي منهنجا پالڻهار تو مون کي انڌو ڇو ڪيو ۽ آءٌ ڏسان پيو؟ چوندو ته اهڙيءَ طرح تو وٽ اسان جون نشانيون آيون. پوءِ مون ان کي وساري ڇڏيو ۽ اڄ به وساريو ويو آهي.) يعني عذاب ۾ ائين وساريو ويندو جيئن تو منهنجي آيتن کي وساريو ۽ نه انهن کي ياد ڪيو ۽ نه انهن تي عمل ڪيو.

بيشڪ ياد رکڻ واري لاءِ دنيا ۾ نور آهي، ان لاءِ قبر ۾ نور ۽ ان جي آخرت ۾ نور آهي. هو ان جي اڳيان رستي تي جدوجهد ڪندو آهي، تنهنڪري دليون ڪڏهن به روشن نه ٿينديون آهن. ۽ قبرون الله تعاليٰ جي ياد ڪرڻ جهڙيون آهن. الله تعاليٰ فرمايو: (ڇا اهو آهي جيڪو مئل هو ۽ اسان ان کي جياريو ۽ ان لاءِ نور پيدا ڪيو جنهن جي ذريعي هو ماڻهن جي وچ ۾ هلن ٿا ان جهڙو ماڻهو جنهن لاءِ اونداهين مان نڪرڻ جو ڪو رستو ناهي، پهريون مومن اهو آهي جيڪو روشن ٿئي ٿو خدا تي ايمان، ان جي محبت، علم ۽ ان جي ياد سان ۽ آخري اهو آهي جيڪو خدا کان غافل آهي ۽ ان جي محبت کي هر قسم جي محبت کان پري ڪري ٿو. سڀ معاملا آهن، ۽ سڀ ڪاميابي روشنيءَ ۾ آهي، ۽ سڀ مصيبت ان ۾ آهي، جنهن ۾ هن ان کي وڃايو.

يادگيري منتشرن کي گڏ ڪري ٿي، برادريءَ کي ورهائي ٿي، پري وارن کي گڏ ڪري ٿي، ۽ ويجھن کي دور ڪري ٿي.

دل ۾ سختي آهي جيڪا الله تعاليٰ جي ياد سان ئي ختم ٿي سگهي ٿي، ان ڪري بنده کي گهرجي ته پنهنجي دل جي سختي کي الله تعاليٰ جي ذڪر سان دور ڪري. حماد بن زياد المعلا ابن زياد کان روايت آهي ته هڪ شخص امام حسن کي چيو ته اي ابو سعيد آئون توکان پنهنجي دل جي سختيءَ جي شڪايت ڪريان ٿو. هن چيو ته هن کي يادگيري سان وٺي وڃو. ان جو سبب اهو آهي ته جيتري دل جي غافليءَ ۾ اضافو ٿيندو آهي، اوترو ئي ظلم اوترو ٿيندو ويندو آهي. پوءِ جڏهن خدا تعاليٰ کي ياد ڪيو وڃي ٿو ته اهو ظلم ائين پگهرجي وڃي ٿو جيئن باهه ۾ سیسہ پگھلجي ٿو، پر دلين جي سختي ڪڏهن به خدا تعاليٰ جي ياد وانگر نه ڳري وئي آهي.

ياد ڪرڻ تي الله تعاليٰ ۽ سندس ملائڪن جون رحمتون نازل ٿيڻ گهرجن، ۽ جنهن تي الله تعاليٰ ۽ سندس ملائڪ رحمتون نازل ڪن ته سڀ ڪاميابيون ڪامياب ٿيون ۽ سڀني جي فتح ٿي. فتح. الله تعاليٰ فرمايو آهي: (يَا ​​أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ ذِكْرُوا وَسُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ وَهُوَ فِي الْعَلَمِينَ وَمَلَائِكَتَكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.

ياد ڪرڻ جون مجلسون ملائڪن جون مجلسون آهن ۽ دنيا جي ڪا به مجلس انهن لاءِ نه آهي سواءِ ان مجلس جي جنهن ۾ الله تعاليٰ جو ذڪر ڪيو ويندو آهي، جيئن انهن انهن کي هدايت ڪئي آهي. ٻن صحيحن ۾، الاعمش جي حديث مان، ابو صالح کان، ابو هريره جي روايت سان، رسول الله ﷺ جن فرمايو ته: ”بيشڪ الله جا ملائڪ آهن ماڻهن جي لکن کان علاوه، جيڪي رستن تي گھمندا آهن. اهي ياد ڪرڻ وارن کي ڳوليندا آهن، ۽ جڏهن انهن کي الله تعاليٰ کي ياد ڪندڙ ماڻهو ملن ٿا، ته انهن کي سڏي سڏي ٿو: "توهان کي جنهن جي ضرورت آهي اتي اچو." هن چيو، ۽ اھي انھن جي چوڌاري. انهن جي پرن سان هيٺئين آسمان ڏانهن، انهن جو رب تعاليٰ کانئن پڇندو، ۽ هو انهن جي باري ۾ چڱيءَ طرح ڄاڻي ٿو ته منهنجا ٻانها ڇا ٿا چون. هن چيو، "اهي چون ٿا، 'توهان کي تسبيح ڏيو.'" ۽ اهي توهان جي ساراهه ۽ ساراهه ڪن ٿا. هن چيو، هو چوي ٿو، "ڇا انهن مون کي ڏٺو؟" هن چيو ته نه، خدا جو قسم، انهن توکي نه ڏٺو. هن چيو، ”جيڪڏهن اهي مون کي ڏسندا ته ڪيئن هوندو؟ ھن چيو. چوندا آهن ته ”جيڪڏهن اهي توکي ڏسن ها ته تنهنجي زياده عبادت ڪن ها، تنهنجي زياده حمد ڪن ها، تنهنجي زياده تسبيح ڪن ها ۽ تنهنجي زياده زيارت ڪن ها“. هن چيو، "اهي مون کان ڇا پڇن ٿا؟" ھن چيو. اهي توکان بهشت ​​گهرن ٿا. هن چيو، "۽ انهن ڏٺو آهي؟" هن چيو ته نه، خدا جو قسم، اي پالڻهار، انهن اهو نه ڏٺو آهي. هن چيو ته ”پوءِ جيڪڏهن اهي ڏسن ها ته ڪيئن؟ پاڻ فرمايائون: چون ٿا ته جيڪڏهن هنن اهو ڏٺو هجي ها ته ان لاءِ وڌيڪ شوقين ها، ان لاءِ وڌيڪ جستجو ڪن ها ۽ ان جي گهڻي خواهش ڪن ها. پوءِ فرمائي ٿو: اهي ڪهڙي شيءِ کان پناهه گهرن ٿا؟ پاڻ فرمايائون: چون ٿا باھ کان. هن چيو، "۽ انهن ڏٺو آهي؟" هن چيو ته نه، خدا جو قسم، اي پالڻهار، انهن اهو نه ڏٺو آهي. هن چيو ته ”پوءِ جيڪڏهن اهي ڏسن ها؟ هن چيو ته چوندا آهن. جيڪڏهن اهي هن کي ڏسن ها ته اهي هن کان وڌيڪ ڀڄي وڃن ها ۽ هن کان وڌيڪ ڊڄن ها. پاڻ فرمايائون ته ”پوءِ مان تو کي گواه ٿو چوان ته مون انهن کي معاف ڪيو آهي. پوءِ فرشتن مان هڪ چوي ٿو ته: انهن ۾ فلاڻي به هو، جيڪو انهن مان نه هو، پر ڪنهن ضرورت لاءِ آيو هو. پاڻ فرمايائون ته اهي ئي آهن جيڪي ساڻن ويهندا آهن، ساڻن گڏ سندن ساٿي به تنگ نه ٿيندا. اهو سندن روح تي سندن نعمت جو حصو آهي. ۽ جيڪي انھن سان گڏ ويھندا، انھن تي سندس چوڻ جو حصو ھوندو، "۽ ھن مون کي برڪت ڪيو آھي جتي مان ھجان." اهڙيءَ طرح اهڙو مؤمن جتي به رهي ٿو، اتي برڪت وارو آهي ۽ جتي به رهي ٿو، اتي بيڪار لعنتي آهي. يادگيري جون مجلسون ملائڪن جون مجلسون آهن ۽ غفلت جون مجلسون شيطانن جون مجلسون آهن ۽ هر ماڻهوءَ کي پنهنجي صورت ۽ صورت ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ۽ هر ماڻهوءَ جو اهوئي ٿيندو آهي جيڪو ان کي وڻندو آهي.

الله تعاليٰ پنهنجي ملائڪن تي فخر ڪري ٿو جيڪي ياد ڪن ٿا، جيئن مسلم پنهنجي صحيح ۾ ابو سعيد الخدري کان روايت ڪري ٿو ته: معاويه مسجد ۾ هڪ دائري ۾ ٻاهر نڪتو. چيائين، ”اسان توکي نه ويهاريو آهي. پاڻ فرمايائون ته اسان الله تعاليٰ کي ياد ڪرڻ لاءِ ويٺا آهيون. پاڻ فرمايائون ته ”اسان ان کان سواءِ توهان کي نه ويهاريو آهي. چيائون ته خدا جو قسم اسان ان کان سواءِ ڪنهن سان گڏ نه ويٺا آهيون. پاڻ فرمايائون ته مون تو تي قسم نه کنيو آهي ۽ نه ئي رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن جي باري ۾ مون کان گهٽ ڳالهه ڪئي هئي ۽ رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم منهنجي خلاف بغاوت ڪئي هئي. سندس ساٿين جي هڪ ٽوليءَ ۽ پاڻ فرمايائون: (توهان کي ڪهڙيءَ جاءِ تي ويهاريو ويو؟ فرمايائون: اسان ويٺا هئاسين ته الله تعاليٰ کي ياد ڪيو ۽ ان جي حمد ۽ ثنا ڪريون ان لاءِ جنهن اسان کي اسلام جي هدايت ڪئي ۽ توهان جي ذريعي اسان تي برڪتون نازل ڪيون.) پاڻ فرمايائون ته خدا جو قسم اسان ان کان سواءِ توهان سان گڏ نه ويٺا آهيون. پاڻ فرمايائون ته خدا جو قسم اسان ان کان سواءِ توهان سان گڏ نه ويٺا آهيون. هن چيو ته مون توهان کي قسم کڻڻ لاء نه چيو هو ته توهان تي الزام لڳايو، پر هو مون وٽ آيو. جبرائيل مون کي ٻڌايو ته خدا، برڪت وارو ۽ تمام اعليٰ، فرشتن تي تو تي فخر ڪري ٿو. رب جي طرفان اهو فخر، برڪت وارو ۽ اعليٰ ترين، سندس عزت جو ثبوت آهي. ذڪر ان سان گڏ آهي ۽ ان سان سندس محبت آهي ۽ اهو ته ٻين عملن تي ان جو فائدو آهي.

سڀ ڪم فقط الله تعاليٰ جي ياد کي قائم ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيا ويا آهن ۽ انهن جو مقصد الله تعاليٰ جي ياد کي حاصل ڪرڻ آهي. الله تعاليٰ فرمايو: (نماز قائم ڪريو منهنجي ياد ۾.

الله تعاليٰ جو ذڪر مشڪل کي آسان ڪري ٿو، مشڪل کي آسان ڪري ٿو ۽ مشڪلاتن کي آسان ڪري ٿو. الله تعاليٰ آسانيءَ کان سواءِ ڪنهن به مشڪل جو ذڪر نٿو ڪري ۽ نه ئي ڪنهن ڏکي شيءِ کي آسان بڻائي ٿو. ڪابه آساني ناهي، ڪا ڏکيائي ناهي جيڪا آساني نه ٿي ڪري، ڪا ڏکيائي نه آهي جيڪا ٽٽندي نه هجي ۽ ڪا به تڪليف نه آهي جيڪا ٽٽندي نه هجي، پوءِ الله تعاليٰ کي ياد ڪرڻ مشڪل ۽ آسانيءَ کان پوءِ راحت آهي. ڏک ۽ راحت کان پوءِ، غم ۽ پريشانيءَ کان پوءِ، ان کي بيان ڪري ٿو.

الله تعاليٰ جو بار بار ياد ڪرڻ نفاق کان بچاءُ آهي، ڇاڪاڻ ته منافق الله تعاليٰ کي گهٽ ياد ڪندا آهن. الله تعاليٰ منافقن جي باري ۾ فرمايو ته اهي الله کي ٿورڙي کان سواءِ ياد ڪندا آهن، ۽ ڪعب چيو: جيڪو الله تعاليٰ کي تمام گهڻو ياد ڪري ٿو، اهو نفاق کان پاڪ آهي، ۽ انهيءَ ڪري، ۽ الله ئي بهتر ڄاڻي ٿو، الله تعاليٰ سوره منافقن تي مهر لڳائي آهي، جنهن موجب الله تعاليٰ فرمايو آهي ته: (اي ايمان وارؤ، نه ته توهان جو مال توهان جي اولاد کان غافل آهي ۽ نه ئي توهان جي اولاد کي خدا کان غافل ڪري ٿو. بيشڪ اُن ۾ انھن منافقن جي آزمائش کان ڊيڄاريندڙ آھي جن الله تعاليٰ جي ياد کان غفلت ڪئي ۽ نفاق ۾ پئجي ويا.

پنهنجو ذڪر شامل ڪريو

هي اذڪار صرف توهان ڏسي سگهو ٿا. اهي توهان جي اڪائونٽ ۾ محفوظ ٿين ٿا.

پڙهڻ جو وقتتوهان تيار هجو ته شروع ڪريو
0 / 0

توهان جون مڪمل ٿيل پڙهائيون هتي ظاهر ٿينديون.

پڙهڻ روڪيل آهي

وضاحت ۽ ذريعو

ذڪر ونڊيو

WhatsApp Telegram Facebook X
ونڊڻ لاءِ متن

ٻيهر شروع ڪريو؟

اهو هن قسم جي موجوده ڳڻپ ۽ محفوظ جڳهه صاف ڪندو. توهان جي مڪمل ٿيل پڙهائي جي تاريخ محفوظ رهندي.

حديث جي لائبريري مان

حديث
Abu Huraira reported: The Messenger of Allah (ﷺ) came out to us and said: I am going to recite before you one-third of the Qur'an. He (the Holy Prophet) then recited:" Say: He is Allah, One--Allah, the Eternal," to the end of the Surah.
Sahih Muslim

Reference : Sahih Muslim 812 b In-book reference : Book 6, Hadith 317 USC-MSA web (English) reference : Book 4, Hadith 1772 (deprecated numbering scheme)

حديث ۽ ذريعو پڙهو
Abu Huraira reported Allah's Messenger (ﷺ) as saying: No Sadaqa is due from a Muslim on his slave or horse.
Sahih Muslim

Reference : Sahih Muslim 982 b In-book reference : Book 12, Hadith 12 USC-MSA web (English) reference : Book 5, Hadith 2145 (deprecated numbering scheme)

حديث ۽ ذريعو پڙهو